Qazaq qoǵamynyń qaı salasyn almańyz, onyń bastaýynda irgetasy nyq bekýine óz ómirlerin arnaǵan eren eńbektiń ıelerin kórerimiz haq. Olar jaıly jazý búgingi býyn ókilderi úshin qıyn da qyzyqty. Qıyn bolatyny, búgingi damyǵan zamannyń bıiginde turyp keshegi kem-ketik kezeń týraly elestetý sanaǵa salmaq ári qııalǵa kúsh túsiredi. Al qyzyq deıtinimiz, tehnıka túgili sharýa basyna adam jetispeı turǵan tusta júzdiń isin, myńnyń kúshin bir adam Tolaǵaıdaı kóterip, abyroımen alyp júrgeninde bolsa kerek.
Mine, biz búgin eńbek pen erlikti ushtastyryp, eldigimizdiń erteńi úshin búkil ómirin azamattyq óresinde qalyptastyrǵan jan týraly qalam terbemekpiz. Ol – Aısa Mahambetov.
Qazaq qoǵamynyń qaı salasyn almańyz, onyń bastaýynda irgetasy nyq bekýine óz ómirlerin arnaǵan eren eńbektiń ıelerin kórerimiz haq. Olar jaıly jazý búgingi býyn ókilderi úshin qıyn da qyzyqty. Qıyn bolatyny, búgingi damyǵan zamannyń bıiginde turyp keshegi kem-ketik kezeń týraly elestetý sanaǵa salmaq ári qııalǵa kúsh túsiredi. Al qyzyq deıtinimiz, tehnıka túgili sharýa basyna adam jetispeı turǵan tusta júzdiń isin, myńnyń kúshin bir adam Tolaǵaıdaı kóterip, abyroımen alyp júrgeninde bolsa kerek.
Mine, biz búgin eńbek pen erlikti ushtastyryp, eldigimizdiń erteńi úshin búkil ómirin azamattyq óresinde qalyptastyrǵan jan týraly qalam terbemekpiz. Ol – Aısa Mahambetov.
Sonaý revolıýsııa jyldarynda, taǵdyry talaıly Qazaq eliniń basyna alys-jaqynnyń aýyr salmaǵy túsip turǵan 1917 jyly qazirgi Mańǵystaý oblysy Mańǵystaý aýdany 15-aýylda dúnıe esigin ashqan Aısa Mahambetov zamannyń ystyq-sýyǵy men beınetine pisip erjetedi. Týǵan jerdiń topyraǵynan nár alyp, qazaq kógine samǵap ushsam, mań dalany malǵa toltyryp, ultymyzdyń yqylym zamannan kele jatqan ata kásibi aýyl sharýashylyǵyn kógertsem degen nıetpen ol 1935 jyly Ashǵabadtaǵy Aýyl sharýashylyǵy akademııasyna oqýǵa attanady. Zootehnık mamandyǵyn alyp, qyzyǵy men qıyndyǵy mol salany ǵylymdandyrsam degen uly maqsattyń jeteginde elge kelip, eńbekke aralasqan Aısa atamyz 1940 jyly ásker qataryna shaqyrylady.
Zaman tynysh tursa el qatarly eńbegin emip, oqyǵany men toqyǵanyn ózi qalaǵan aýyl sharýashylyǵy salasyna erkin paıdalanar ma edi. Átteń, ol jyldary Jaratqannyń buıyǵy jatqan tynysh elge daıyndaǵany bólek eken. Adamzatqa aýyr salmaǵyn artyp ekinshi dúnıejúzilik soǵys analardyń jasyn aǵyzyp, ákelerdiń qany men terin tógip, kisi kútpegen kerimsal kezde kenetten bastalyp júre beredi. El shetin qorǵaý jolynda keýdesin ot pen oqqa tosý úshin Aısa atamyz da qan maıdanǵa qasqaıa qarap, jol tartty.
О́mirge úlken mahabbatpen umtylyp ósken ór halyqtyń balasy qan-qasap soǵysta da alǵy shepte júrdi. Aısa Mahambetov komandır retinde árbir jaýynger, árbir is-qımyl úshin jaýapty bolyp, eren erliktiń úlgisin kórsetti. Úsh márte jaý oǵynan jaralansa da, basqynshylyq nıetpen tarpa bas salǵan fashısterdi túre qýyp, Aısekeń soǵysty Shyǵys Prýssııada aıaqtaıdy. Otan qorǵaý jolynda kórsetken eren erligi men jankeshti eńbegi úshin Aısa atamyz I-shi dárejeli «Otan soǵysy» jáne «Erligi úshin» medalimen, beıbit kezeńde eki márte «Eńbek Qyzyl Tý» ordenderimen marapattaldy.
Aısa atamyzdyń soǵystaǵy erligi týraly Gorımır Chernyıdyń estelikteri keshe Keńes Odaǵyn kezse, búgin TMD tóńireginde keńinen tarap jatyr. Uly Otan soǵysynda Aısa Mahambetovtiń qaraýynda serjant bolyp, keıinnen KSRO-nyń betke ustar akademıgi bolǵan Chernyı bylaı dep jazady. «Aısa asa qamqor jan edi. Nemisterdiń kezekti shabýylynda ol qatty jaralansa da, óz kóılegin jyrtyp, qansyraǵan áskerlerdiń jarasyn tańyp júr eken. Men oǵan óziniń de qatty jaralanǵanyn aıttym. Ol bolsa tek dostarǵa kómektese berdi. Bir joly Gýmbınnen túbinde Aısa basynan aýyr jaralandy. Dál janynan jaý snarıady jarylǵan. Jarasyn tańyp biz ony tylǵa jónelttik. Sodan keıin men ony kórmedim. Tek 1981 jyly ǵana Teorııalyq jáne qoldanbaly mehanıkanyń búkilodaqtyq sezinde biz oılamaǵan jerden kezdesip qaldyq. Ol kezdesýdi aýyzben aıtyp jetkizý múmkin emes. Aısa soǵys dalasynda qandaı ójet, qandaı eńbekqor bolsa, beıbit ómirde de sondaı azamat bola bildi. Ol soǵystan keıin basynda qalǵan snarıadtyń jaryqshaǵymen júrip óziniń týǵan halqyna aıanbaı eńbek etti. Onyń súıgen jary, balalary Aısanyń maıdandas dostaryn óz ákelerindeı qurmetteýshi edi. Naǵyz azamat qaıda júrse de myqty bolatynyna men Aısany tanyǵannan keıin kóz jetkizdim».
Jeńiske jetken el eńse tikteýge bet burdy. Qyzý eńbektiń bel ortasynda júrgen Aısa Mahambetov óziniń Otan soǵysynan keıingi eńbek jolyn Túrkimenstanda qarakól qoı sharýashylyǵyn órkendetý isimen bastap, sosyn 1951 jyldan beri qaraı týǵan eli Qazaqstanda jalǵastyrdy.
1965 jyly ol basqaratyn sharýashylyq Búkilodaqtyq jarysta mal tuqymyn asyldandyrý salasynda úzdik dep tanylyp, jeńimpaz atandy. 1973 jyly Aısa Mahambetov pen basqa da eńbekkerlerge qara tústi qarakól qoıynyń bir túrin tegin ósirip shyǵarý quqyǵyn berdi. Mal sharýashylyǵyna sińirgen eńbegin eskerip Aısa atamyzǵa «KSRO-nyń eńbek sińirgen zootehnıgi» ataǵy berildi. Bul maman biliktiligin memleket moıyndady degen úlken mártebe edi.
Soǵys jyldarynda-aq partııa múshesi qataryna qabyldanǵan Aısa Mahambetov halyq turmysy men qoǵam áleýetin kóterýde aldyńǵy qatarda bolyp, oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, oblystyq partııa komıteti aýyl sharýashylyǵy bóliminiń meńgerýshisi boldy. Onyń respýblıka ekonomıkasyn kóterý jolyndaǵy eńbekteri Qyzylorda oblysynyń aýyl sharýashylyǵyna ákelgen úlken jetistikteri úshin 1951, 1962, 1965 jyldary KSRO-nyń «Úlken kúmis medalimen», 1963, 1966 jyldary eki «Qurmet Belgisi» ordenimen jáne kóptegen medaldarmen atalyp ótildi.
Iá, ómir joly – eńbek joly, osyndaı úlken mártebege laıyq bolyp, el yqylasyna bólengende Aısa atamyz men erlik jasap el kózine túseıin dep, ne bolmasa alǵan bilim men jınaǵan tájirıbeni ataq-dańqqa bólený, qyzmet pen mansap jolyna jumsaý degen oıda bolmaǵany anyq. Ol kezdiń adamdary ózgeshe edi. Kúlli adam balasy azamattyq jaýapkershilikti týabitti sezinetindeı, ómirdiń kóleńkeli tusynan boılaryn aýlaq ustap, eńbekte, jaqsylyq jasaýda jáne meılinshe qarapaıym bolýda básekege túsetindeı minezge ıe edi. Árıne, bul bizdiń ómirden ótken ilgeri býynǵa kórseter qurmetimiz ben ata-analarymyzdyń qanymen, tárbıesimen sińgen, ár kez aıtyp otyratyn áńgime-nasıhatynan paıda bolǵan kózqaras, pikirimiz ekeni de ras. Desek te, qazaq qoǵamynyń ár salasynda shoǵyr-shoǵyr bop jaryp shyqqan tekti azamattarymyzdyń legi men el basqarý isinde ónegeli iz qaldyrǵan ultyn súıer ulylar sherýi osy pikirimizdi nyqtaı túsetinin de moıyndaýymyz kerek.
Aısa Mahambetov ómiriniń sońyna deıin óziniń maıdandas dostary men eńbekte birge tize qosqan zamandastaryn qurmettep ótken jan. Ár jylda 9 mamyr – Jeńis kúninde qarýlas dostarymen baılanysyp, arnaıy bas qosyp, sonaý surapyl jyldary bir bolǵan, jaý shebine atoı salǵan dostaryn eske alýdy ádetke aınaldyryp otyrǵan.
Qanat ESKENDIR,
«Egemen Qazaqstan».
