О́ner • 29 Shilde, 2021

Sýretshi saıasatker

330 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

Ýınston Cherchılldiń qylyǵyn aıtyp bir, qaısar­lyǵyn aıtyp eki qaıran qalamyz. Dańqty tulǵa dáýirden kóshse de, tarıh tuǵyrynan taıǵan joq. Qaıta esti estelik­terimen eldiń nazaryn áli de ózine aýdaryp keledi. Aıta berseń, qyzyq endi.

Sýretshi saıasatker

Jıyrmasynshy ǵasyrdyń saıası keńis­tiginde onyń qoltańbasy aıqyn kórinedi. Beısaıası biligi, sózge ustalyǵy hám oıǵa súleıligi samarqaý aqylyńdy ashytyp, tolǵaýy toqsan kóńilińdi tolqytatyny taǵy ras. Susty qabaǵymen-aq isti tyńdyratyn sarabdal saıasatkerdiń ántek ádetin álem áli qansha ýaqyt jyrlar eken.

Buǵan deıin Cher­chılldiń qa­baǵyna qarap, oı qo­rytqany­myz bar. Qatýly qaı­ratkerdiń shy­ly­myn qoly­nan tartyp alyp, sýretke tartqan fotograf Iýsýf Karshtyń er­­ligi el esinde. Tanymal jýrnal­dar­dyń muqabasynan tús­peı, onyń ataqty týyndysy­na aı­nalǵan-tuǵyn. Endi qarańyzshy, Sotheby’s dúkeninde Ýınston Cher­chılldiń súıikti vıskıi beı­ne­lengen «Qumyralar men bótel­keler» kartınasy satylymǵa shyǵypty. Sýretshilik qyrymen de kózge túsken brıtandyq kósh­basshynyń týyndysy táp-táýir dúnıe hám ózindik taǵdyry bar. Tipti sol saladaǵy belgili óner maı­talmandarynyń joǵary ba­ǵa­syna ıe bolǵanymen qymbat.

Jalpy, saıasatker ómirinde eki nársege asa qumar bolǵan. Onyń biri – keskindeme óneri bolsa, ekinshisi – ishimdik. Ár­bir kúniniń álqıssasyn soda qo­­sylǵan vıskımen bastaıty­nyn aqparat ókilderi kúni bú­ginge deıin kúlki qylady-mys. Cher­chılldiń ózi ony súıikti ádeti esebinde eske alyp, kózi tirisinde mıyǵynan kúlgen de qoıǵan. Bul kartınanyń burynǵy kartınadan ózgesheligi sol, onyń eń jaqsy kórgen ishimdigi Johnnie Walker jazylǵan. Brendtiń erekshe qara jáne altyn dıagonaldi japsyrmasy osy natıýrmortta aıqyn kórinedi.

Cherchıll 1890 jyly Úndis­tannyń soltústik-batys shekarasynda qyzmet etip júrgen ke­zinde vıskıdiń alǵash ret dá­­­min tatyp kóredi. «Sý ishýge ja­­­ra­mady. Al ony óńeshten ót­­­kizý úshin azdap vıskı qosý­ǵa tý­ra keldi. Yntaly kúsh-jiger­­diń nátıjesinde ony súıý­di úı­rendim», dep tolǵanady keıi­nirek ózi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń bastalýymen vıskı onyń kúndelikti ómiriniń ajyramas bóligine aınalady.

Astyq tapshylyǵy Shot­lan­­­dııada spırt zaýyttarynyń jabylýyna ákelgende, iske ózi aralasyp, kásiptiń jandanýyna jol ashady. 1945 jyly mamyrda premer-mınıstr bul qareketin bylaı túsindirdi: «Qandaı da bir jaǵdaı bolsyn, eshqashan vıskı úshin arpany azaıtýǵa bolmaıdy. Bul baǵa jetpes eks­­port. Eksportqa baılanys­ty basqa da qıyndyqty eskere otyryp, Ulybrıtanııaǵa ǵa­na tán bul artyqshylyqty es­ker­­megenimiz aǵattyq bolady. Tabys kózine aınalǵan bul ele­mentti saqtamaý ábestik», deıdi halyqty sabyrǵa shaqyryp.

Nárkez natıýrmort 1930 jy­ly avtordyń Kenttegi úıinde jazyldy. Kenep betindegi Johnnie Walker men Black Label bótelkesi kózge ottaı basylady. Kúmis tabaq ústindegi sharap quıatyn shynylar ádemi úılesim tapqandaı. Túster men zattardy oınata otyryp úılestirý hám jaryqqa ár berý onyń dosy jáne beıneleý ónerdegi tá­limgeri Ýılıam Nıkolsonnyń áserinen týǵan dúnıe bolsa ke­rek. Sýretshi men saıasatker tabıǵat aıasynda peızajdardy birge jazǵan, al qolaısyz aýa raıynda olar natıýrmorttarmen jumys istegen. Qyzyǵy sol, sondaı sátterde saıasatker qyzmetkerlerine shyǵarmasyna arqaý bolar zattardy izdeýdi tapsyrady eken. Bul erikkendik bolyp kórinýi múmkin, dese de Cherchıll qolyna qylqalam alǵanda dúnıeden jyraq ómir súrgendeı.

Qarańyzshy, qumyralar men shynylarǵa shaǵylysqan sáý­leler áınekke órnek sal­ǵandaı. Bul natıýrmortta 1937 jyly jazylǵan sheber Nıkol­sonnyń patsha kolleksııasyna engen «Altyn sheńber» týyn­dysyndaǵy detaldary bar. Cherchıll óziniń natıýrmortyn kórnekti tulǵa, kásipker hám dıplomat Averell Garrımanǵa syılaıdy. Ol 1940 jyldary Rýzvelttiń basshylyǵymen Eýro­padaǵy arnaıy elshi qyz­metin atqarǵan edi. Jumys ba­ry­synda talaı márte Cher­chıllmen dıdarlasyp, dosyna da aınalǵan. Sodan soń 1943 jyldyń qazan aıynda Ke­ńes Odaǵyna elshi bolyp taǵa­ıyn­dalady. Keıin 1975 jyly álgi Garrıman «Cherchıll men Stalın kezindegi arnaıy ókil. 1941-1946 jj.» atty memýar jazady.

Aıtpaqshy, amerıkalyq dıp­lomat Ulybrıtanııa premer-mınıstriniń jalǵyz uly Ran­dal­ftyń áıeli Pamelamen ońa­­­shada til tabysqan kórinedi. Bul qarym-qatynastan saıasatker beıhabar bolǵan syńaıly. Sóıtip kelini 1971 jyly Gar­rımanǵa turmysqa shyǵyp, onyń úshinshi áıeli bolady. Muny nege aıtyp otyr deısiz ǵoı, 1986 jyly Ave­rell qaıtys bolǵannan ke­ıin syılyqqa kelgen natıýrmort Pamelanyń ómi­riniń sońyna deıin birge bo­lady. 1997 jyly kartınany amerıkalyq kásipker Ira Lıp­man satyp alypty. Ol qaı­tys bolǵannan keıin, ataqty shy­ǵarma qaıtadan satylymǵa qoıy­lyp otyr.

Endi Cherchılldiń natıýr­mor­tynyń quny 250 myń fýnt sterlıng, ıakı 280 myń eýro turady. Bizdiń teńgege shaqsaq, bir ob­lys­tyń jyldyq bıýdjetinen kóp. Sondyqtan dámelenbeı-aq qoıalyq. Cherchılldiń talantyn túkke turǵysyz dep tanyǵandar da bar. Kezinde «Nıý-Iork Taıms» ga­zeti atalǵan na­tıýr­mort­qa «Bó­­telkeler» dep at qo­ıyp, syn­­­ǵa alǵan bola­tyn. Áıt­se de ony oqyr­man qula­ǵyna da qys­­­tyrǵan joq. Syrbaz saıasat­ker­­diń kartınalary aýksıonda be­de­lin túsirgen emes. Oǵan mysal qyzy Merı Sýmeske tıesili «Chart­elldegi altyn ba­lyqtar toǵany» peızajy. 2014 jyly ol Sotheby’s-te 1,8 mıllıon fýntqa satyldy.

Sońǵy jańalyqtar