Ámııan aqshasyz qaldy

FinReview jobasynyń jazýynsha, ekonomıster jaqyn arada jahandyq elektrondy kommersııa naryǵy aıtar­lyqtaı ósim kórsetedi dep boljaıdy. Jappaı engizile bastaǵan qatań shekteýlerden qaımyqqan kásipkerler óz bıznesin onlaın formatqa kóshire bas­tady, jurtshylyq ta oflaın dúken­derge barýdy sıretip, qashyqtan tapsyrys berýdi jıiletti. Byltyr 4,3 trln­ dollardy quraǵan ınternettegi sa­ty­lym kólemi 2023 jylǵa taman 6,6 trln dollarǵa jetpek.

Qazaqstan da álemdik kommersııa­dan qalysar emes. 2020 jyly on­laın-naryqta 1,2 trln teńge aınalymda bolǵan. Aldaǵy bes jylǵa sáýe­geı­lik jasaǵan Saýda jáne ıntegra­sııa mınıstrligi endi birer jyldan soń naryqtaǵy aqsha aınalymy 1,9 trln teńgege jetedi deıdi. QazTrade orta­lyǵy 2025 jylǵa qaraı elektrondy saý­da-sattyq kólemi 3,5 trln teńgege jýyq­taıdy degen boljam aıtady. Bul óz kezeginde qolma-qol aqshasyz ja­salǵan tólem kólemin arttyrǵan. Byl­tyr qolma-qol aqshasyz jasalǵan tólem 2,5 ese ósip, 35,3 trln teńge bolsa, bıyl bes aıdyń ózinde 23,6 trln teńgege jetken. Sonymen qatar ınternet jáne mobıldi ınternet arqyly júzege asatyn onlaın-tólemder de eselep ósken. Mundaı tólemder jalpy kólemniń 82,5 paıyzyn quraıdy. Bir jylda qajet taýaryn ınternetten tabýǵa daǵdylanǵan paıdalanýshylar sany 600 myńǵa artyp, 3,8 mln adamǵa jetipti. Árıne, onyń kóbi oflaın saýdalasýdy saǵynyp ta júrýi múmkin. Indettiń beti qaıtsa qaıtadan sýpermarketter men bazarlarǵa bara bastaıdy. Degenmen onlaın tapsyrys berý adamdardyń ádetine aınalyp, bul naryqtaǵy tyń betburystyń bastaýyna aınalýy múmkin ekenin de eshkim joqqa shy­ǵarmaıdy.

Bıznesti qalaı damytýdy ıge­­­­re bas­taǵan kásiporyndar qa­­­zir klıentterin ózderinen alys­­­t­atpaı ustap otyrýdyń da túr­­li tásilin meńgere bastaǵan. Olar­­dyń jeli arqyly tapsyrys ber­gen tutynýshyǵa túrli je­ńil­dik­ter usynýy, onlaın tapsyrys berý ar­qyly ýaqytyńyz ben ener­gııańyzdy únem­deı alýyńyz – bul formatqa ár kez ba­sym­dyq syılaıdy. Byltyrdyń ózinde qyz­metkerlerdiń 70 paıyzy qa­shyqtan jumys isteýge kóshti. 2021 jyldyń ba­synda 20 paıyz qyzmetker úıden ju­mys isteý rejiminde qala bergen. Jaz ortasynda «Delta» shtamynyń paı­da bolýy, qalalarǵa qatań shara­lardyń qaıta oralýy kóp adam­dy úıin­de ju­mys isteýge máj­búr etetin sy­ńaıly. Bul da – óz kezeginde onlaın saý­da­nyń bá­sin arttyratyn biregeı sebep.

Memleket bul salany ári qa­raı damyta berýge múddeli. Elektrondy kom­mersııanyń endi­gi kezekte ekono­mı­kanyń basty draıverine aınalyp úlgergendigi sózsiz. Sondyqtan Saý­da jáne ıntegrasııa mınıstrligi e-commerce-ny úsh negizgi baǵyt negi­zinde damytý qajet dep sanaıdy. Al­ǵash­qysy – elektrondy saýdany jáne ShOB-ty yntalandyrý. Ekinshisi – logıstıkalyq servıs pen jetkizý qyzmetin damytý. Úshinshisi – on­laın-transshekaralyq saýda­ny alǵa jyl­jytý. Ásirese, úshin­shi baǵyt boıyn­sha vedom­stvo birqatar jobany usy­nyp úlgerdi. Máselen, qazaq kásip­ker­leri endi esh kedergisiz halyq­aralyq Amazon, Ozon, eBay onlaın platformalarynda taýar sata alady.

2020 jyldan bastap bizdiń ónim­derdiń Alibaba platformasynda da saý­dalana bas­taýy – eksporttyń damýyna jol ashty. Qazirdiń ózinde júz shaqty kompanııa jalpy somasy 45 mln dollar bolatyn eksporttyq kelisim­sharttar jasaǵan.