«Sýǵa ketken» sý sporty

Jasyratyny joq, sońǵy jyldary qazaq sporty «legıonerlik» sportqa, saýda-sattyqtyń alańyna aınalyp ketti. Jas talanttardy ósirip, elimizdiń ataǵyn shyǵaratyn patrıottardy tárbıeleý­diń ornyna sport salasyn basqarýǵa kezdeısoq kelgenderdiń kesirinen talanttar tasada qalyp, kásibı bapkerler shettetilip, sport mansap ıelený men qur ataq shyǵarý alańyna aınaldy. Sporttyń qurdymǵa ketýi óńirlerde de jalǵasyp keledi. О́ıtkeni sport mektepteri dırektorlaryn aýystyrý degen syltaýmen óńirdegi «yńǵaısyz» basshylardy yǵystyrý bastaldy. Birneshe jyldan beri el chempıonatyna talantty sportshylar shyǵarǵan Talǵat Taqabaevtyń basyndaǵy jaǵdaı osyǵan dálel.

Aqtóbe qalasynda sý sportyna ar­nalǵan úsh mektep bar: elý jyldan astam tarıhy bar balalar men jasóspirimderge arnalǵan «Shaǵala» mektebi, «Delfın» basseıni jáne sońǵy jyldary salynyp, Olımpıadalyq rezerv mektebine aınalǵan «Dostyq» basseıni. Osy úsh sport mektebiniń arasyndaǵy eń ozyǵy – «Shaǵala» sýǵa júzýden balalar men jasóspirimder mektebi.

Onyń dırektory ótken aptanyń sońynda aıaq astynan basqa jumysqa aýystyrylyp, bul jas sportshylardyń ata-analarynyń qatty qarsylyǵyn týǵyzdy. Olar dırektordyń ornyna qaıtyp kelýin talap etip otyr. Sebebi Taqabaev júzege asyryp jatqan sý sportynyń damý baǵdarlamasy úzilip qalmaqshy. Endi jas jattyqtyrýshylar da jumystan ketpekshi. Otyryp qalǵan dırektorlardy aýystyrý jaqsy ıdeıa bolsa da, bul jumysty nátıjesi joq mektepterden bas­taý kerek edi. Alaıda 19 sport mektebi dırektorlarynyń arasynan júzý sportynan elimizde jaqsy nátıje kórsetip júrgen dırektor birinshi bolyp ketti. Bul jerde oblys ákiminiń orynbasarlary men sport basqarmasynyń basshysy balalarmen jumysty jaqsy jolǵa qoıǵan basshyny ketirip otyrǵany anyq.

Aqtóbedegi sý sportyna qatysty jaǵ­­daıdy zerttegenimizde, 2015 jyly «Sha­ǵala» balalar men jasóspirimder júzý mektebiniń komandasy el chempıonatynda 18-orynnan 7-shi orynǵa kóterilip, sodan beri halyqaralyq saıystarǵa talaı talantty jastardy jylma-jyl baǵyttap otyrǵanyn kórdik. О́kinishtisi, Tokıodaǵy jazǵy Olımpıadaǵa halyqaralyq jarys­tarda talaı medal alǵan shaǵalalyqtar ilinbeı qalypty. Máselen, ótken jyly Delıde ótken Azııa chempıonatyna qaty­syp, kúmis pen qola medaldar alyp kelgen Sofııa Abýbakırova Tokıo Olım­pıadasyna barýy tıis bolsa da, sha­qyrylmaǵan.

Jarty ǵasyrdan astam tarıhy bar balalar men jasóspirimderge arnalǵan «Shaǵala» olımıadalyq rezerv mektebiniń jas júzgishteri 2017-2018 jyly el chempıonatynda 19 altyn, 21 kúmis, 37 qola medalǵa ıe bolǵan. Bir chempıonatta bir júzý mektebiniń 77 medalǵa ıe bolýy oblysta buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkish edi. 2019-2020 jyldary balalar 50 altyn, 20 kúmis, 23 qola medal alyp keldi. 2020-2021 oqý jylynda 22 altyn, 31 kúmis, 27 qola aldy. Munyń bári dırektor Talǵat Taqabaevtyń basqarýshylyǵy kezinde iske asyrylǵan. 2014 jylǵa deıin elimizde eń tómengi orynda turǵan Aqtóbe oblysynyń qurama komandasyn bir jyldyń ishinde 7-shi orynǵa kótergen bilikti dırektor ketse, táp-táýir jolǵa qoıylǵan jumys aqsap qalmaı ma? Ata-analar osyǵan alań­daıdy. О́ıtkeni júzý mektebiniń úzdik jattyqtyrýshylary da jumystan ketýge oqtalyp otyr.

Jaqsy bapkerge nege oryn joq?

Elimizdiń sport salasyndaǵy keri ketýshiliktiń negizgi sebebi – durys josparlaýdyń bolmaýynda. Talǵat Taqabaev artta qalǵan mektep jumysyn jaqsy jolǵa qoıý úshin eń bastysy strategııa ózgertilýi tıis deıdi. «Jas sportshy, jat­tyqtyrýshy, basshylyq arasynda qarym-qatynasty qaıta qarap, jattyǵýlardy úzbeı baqylaý kezinde biraz qatelikti anyqtadyq. Eń bas­tysy qateligimiz – oqý-jattyǵý jıyndary sportshy turatyn qalada emes, chempıonat ótetin qalada ótýi kerek. Sebebi basqa qalada bala eshteńege alańdamaıdy, úıinde júrip jattyqsa kún tártibi buzyla beredi. Adamnyń aǵzasyna ýaqyt aıyrmashylyǵy biraz áser etip, saıysqa kelgen sportshyny júrisinen jańyldyryp, tez sharshatady. Bizde oqý-jattyǵý jıyndarynda tártip pen tárbıe qatar júredi. Basqa qalaǵa saıysqa barǵan balalarymyz mektep oqýlyqtaryn ózderimen birge ala ketip, jattyǵý arasyndaǵy úzilisterde sabaq oqıdy.

Balalar qonaq úıge jatady. Jasy­ratyny joq, keıbir áriptesterimiz bir bólmeli páter jaldap, búkil balany sol jerge jatqyzatyny bar. Tamaqtan da únemdeıdi. Bul durys emes. Memlekettiń balaǵa bólingen qarjysy óz maqsatyna jum­salýy tıis. Bizdiń mekteptiń ádis­temeshi mamany aldyn ala qonaq úıge birneshe orynǵa tapsyrys beredi. Ol jerde tamaq ishetin orynnyń bolýy mańyzdy. Tamaqtanatyn jeri joq qonaq úılerge jolamaımyz. Sebebi oqý-jattyǵý jıynyna barǵan balanyń uıyqtap, tamaqtanyp, jýynatyn laıyqty orny bolmasa, paıdaly ýaqytyn joǵaltady. Olardy poıyz­dan túskende kútip alatyn avtobýs ta jaldaımyz. Sportshy jattyǵýdan basqa esh nársege alańdamaı, jeńiske yntaly bolýy tıis. Bapkerlermen birge tal­daý júrgizýmen qatar jarysqa barar aldynda ata-analarmen jınalys ótedi. О́ıtkeni balanyń jeńiske degen qulshynysyn oıatýǵa ata-ananyń qoldaýy óte mańyzdy. О́z mektebimizde qúrylǵan «jattyqtyrýshy- bala-ata-ana» úshtiginiń, aýyzbirshiligimizdiń arqasynda balalar júldeli oryndar ala bastady. 2015 jyly sýǵa júzýden el chempıonatynda 18-shi orynnan 7-shi orynǵa kóterildik», deıdi tájirıbeli dırektor Talǵat Taqabaev.

Jasyratyny joq, elimizdiń barlyq deńgeıdegi sport mektepteri búginde álem­dik jaqsy ádistemeler men ozyq baǵdar­lamalardy qoldanyp jatqan joq. Qazaqstandaǵy sport mektepteriniń ortaq baǵdarlamalaryn da, ádiskerlik keńesterin de kórmeı júrmiz. Bap­kerlerdiń júristeri de jumbaq. Búginde árkim óz betinshe otaý tikken sport mek­tepteriniń jumystary da ashyq emes. Kópshilik sport mektepteri ásire­din­shilderdiń ordasyna aınalyp barady.

Mektep dırektory, ádiskeri men jat­tyq­tyrýshylarynyń ortaq jumy­synyń nátıjesi halyqaralyq chempıonattarda úzdik shyqqan sportshydan kórinedi. Elimizde sportqa qarjy jetkilikti bó­linip jasta da, esh nátıje joqtyǵynyń sebebi tájirıbeli mamandardy jolatpaýymyzda jatqan bolar. Ata-analar qorǵap jatqan Talǵat Taqabaevtyń mysaly osyny dá­leldeıdi. Sport mektebiniń dırektory eń aldymen jaqsy menedjer bolýy kerek. О́kinishtisi, Aqtóbede jaqsy sport dırektorlary sanaýly ǵana qalsa da, táýelsiz, patrıot dırektorlar yǵystyrylyp jatyr.

Legıonerler – kezdeısoq adamdar

20 jastaǵy volgogradtyq júzgish Alek­sandr Tarabrın Qazaqstannyń atynan 2012 jyly Londonda ótken ja­zǵy Olımpıadaǵa qatysty. Sodan keıin ol Aqtóbede qalýdy uıǵaryp, Qa­zaqstan azamattyǵyn alýdy josparlap, Volgogradtan otbasyn kóshirip ákelip, páter jaldap turyp jatqan. 2014 jyly Aqtóbede jazǵy Olımpıadaǵa lısenzııa alýǵa týrnır ótkende Aleksandr shettetildi. Volgogradtan sýǵa júzýden chempıon tórt dosyn shaqyryp, Aqtóbeniń sý sportyn joǵary deńgeıge kóterýdi oılastyryp júrgen talantty sportshy osy joly qatty renjidi. Volgogradqa ketip, sodan qaıta oralǵan joq. Qazir ol halyqaralyq dárejedegi sport sheberi. Legıonerdiń de legıoneri bar desek te, biz osyndaı jigitterdi alyp qalýymyz kerek edi. Búginde Aqtóbe sportyna kelgen legıo­nerler kimder? Eshkim bilmeıdi.

Aqtóbedegi «Dostyq» basseıninde jattyǵatyn legıonerlerdiń kóbi Aq­tóbege kelmese de, olarǵa oblystyq bıýdjetten jaqsy aılyq tólenedi. Aılyqtary 200 myń teńgeden kem emes, shetelderde jattyǵatyn bolsa, sheteldik valıý­tamen tólenedi. Al kishkentaı balalar­dy kúni-túni baýlyp, eńbektenip júr­gen jas jattyqtyrýshylardyń eń­bekaqysy 100 myń teńgege de jetpeıdi. Jergilikti sheneýnikter ózimizdiń jat­tyqtyrýshylardy qoldaýdyń ornyna, syrttan legıoner satyp alýdy jaqsy jolǵa qoıǵan. Rasynda, jergilikti sport­tyń damýyna legıonerlerdiń esh paıdasy joq. Sýǵa júzýden Aqtóbe atynan chem­pıonattarǵa qatysyp júrgen legıoner Dıana Zlobınaǵa qansha qarjy ketkenin «Dostyq» olımpıadalyq rezerv mektebiniń bas jattyqtyrýshysy Azamat Sarbasovtyń ózinen basqa eshkim bilmeıdi. Salystyra ketsek, «Shaǵala» balalar men jasóspirimder mektebi sportshylarynyń oqý-jattyǵý jıyndaryna jylyna 8 mıllıon teńge, al «Dostyq» olımpıadalyq rezerv mektebine 36 mıllıon teńge bólinedi. Biraq «Dostyq» legıonerlerge tóleıdi, al «Shaǵalada» ózimizdiń balalar jattyǵady. Alaıda qansha qarjy bólinse de, «Dostyqta» nátıje joq. «Dostyq» tek legıonerlerdiń arqasynda atyn shyǵarǵan. Legıonerlerge qarjyny sýdaı shashyp otyrǵan Aqtóbe oblystyq sport basqarmasy bul kezde kúrdeli jóndeý ótkizilýge tıis «Shaǵala» basseıniniń jobalyq-tehnıkalyq qujattaryn ázir­leýge 1 mıllıon 600 myń teńge qarjyny qımaıdy.

Aqtóbede talantty bala da, óz isin biletin kásibı jattyqtyrýshylar da jet­kilikti. Biraq olarǵa oryn joq. Máselen, Ulttyq qurama komandasynyń qata­rynda jarystarǵa qatysqan kási­bı bapker Alla Gýbınany Tokıo Olım­pıadasyna baratyn quramǵa qosýǵa bolar edi. Al Tokıo Olımpıadasyna Qazaqstan qurama komandasy qatarynda Aqtóbeden attanǵan Dıana Nazarova esh nátıje kór­setken joq. Sebebi sońǵy eki jylda bala kútimimen otyr. Nazarovanyń ornyna Abýbakırova barýy kerek edi. 10 jasynan bastap «Shaǵalada» jattyqqan, ótken jyly Delıde ótken Azııa chempıo­natynda kúmis pen qola ákelgen Sofııa Abýbakırovanyń medal ákelý múmkindigi Dıana Nazarovadan joǵary edi. Osydan keıin talantty jastar Reseıge ketpeı ne isteıdi?

Talapty jattyqtyrýshy talantty shákirt tárbıeleıdi

Alla Gýbına «Shaǵala» sýǵa júzý mektebinde Aslan Boǵandyqovty kish­kentaı kezinen jattyqtyryp, Azııa chempıony etip shyǵardy. Biraq chempıon bolyp oralǵan Aslan «Dostyq» basseıninde jattyǵyp júrip, sheberligin joǵaltyp aldy. О́sip kele jatqan talantty sportshyǵa obal jasaıtyndar kóp. Ásirese, jattyqtyrýshy aýysqanda. Balanyń sheberligin jetildire almasań, obalyna qalma, kishkentaıynan tár­bıelegen jattyqtyrýshysynan aıyrma. Osydan kórinip turǵandaı, jattyq­tyrýshysy kelispese, balany jaqsy sportshy etip shyǵarý óte qıyn. Talant­ty balanyń qabiletin biliksiz jattyq­tyrýshynyń óshiretinine taǵy bir mysal. «Shaǵalada» jattyǵyp júrgen aǵaıyndy Qamzenovterdiń jattyqtyrýshysy aýys­qan soń ataǵy shyqpaı qaldy.

Kúni keshe Tokıoǵa barar aldynda Aqtóbeniń atynan elimizdiń qurama komandasyna alynǵan qyrǵyzstandyq Hýdıakov eń sońǵy nátıje kórsetti. Bálkim Aleksandr Tarabrın, Sofııa Abýbakırova, Alla Gýbına el qura­masyna alynǵanda bir medaldi oljalar ma edi? Hýdıakovtyń Aqtóbege kelip jattyqqanyna senimimiz az. Ol sońǵy kezekte bireýlerdiń aıtýymen kezdeısoq qosylǵan sportshy.

Legıonerlerge bıýdjet qarjysyn jumsaýdy jany súıetin sheneýnikter Aqtóbede jetkilikti. Legıoner – ýaqytsha sportshylar. Aqsha alyp tursa, elimizdiń sportshysy sanalady. Erteń basqa memleket eki ese aqsha beremin dese, ol taıyp turady. Elimizde sporttyń damymaı jatqany da osydan. Bas bapkerler jas shákirtterdi tárbıeleýge bas qatyrǵylary joq. Sol sııaqty grek-rım kúresinen Álem chempıonatynyń kúmis jáne qola medal ıegeri Meırambek Aınaǵulovtyń Tokıo Olımpıadasyna jetkilikti daıyndyǵy bolmady. Ol eldiń úmiti edi, biraq Meı­rambekti eshkim daıyndaǵan joq, oqý-jattyǵý jıyndardan ótýge shetelderge jiberilmedi. Shalqardan shyǵarylmaǵan, baby kelis­pegen sportshydan qandaı nátıje kútýge bolady?

Aqtóbe atynan shyqqan júzgishter Hýdıakov pen Zlobına Aqtóbege kelip oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizdi me? Joq. Olar Ystyqkólde ótkizedi, oǵan jer­gilikti qazynadan dollarmen aýdarylady. О́ıtkeni basqa el. Bıýdjettik Kodekske saı sportshylar Qazaqstannan tys jerde oqý-jattyǵý jıyndaryn ótkizse, qarjy AQSh dollarymen aýdarylady.

Iаna Shakırova 12 jasynda Qazaq­stan halyqtary spartakıadasynda úlkendermen birge saıysta ozyp shyǵyp, 6 altyn medal ákelgende, osy jetkinshekke laıyqty qurmet kórsetilmedi. Iаna Sankt-Peterbýrgke jarysqa barǵanda, júzden astam júzgishtiń arasynan ozyq shyqqanda talantty sportshyǵa kózi túsken reseılikter ózderine shaqyrdy. Iаna Reseı Federasııasynyń sport sheber­ligine normatıv tapsyryp, bilik­tiligin dáleldedi. Ol jaqta sport sheberligine ótý bizge qaraǵanda qatań. 17 jas­taǵy Iаna Shakırova qazir Reseı Fede­rasııasynyń ulttyq quramasy sapynda Eýropada jattyǵýda júr. Munymen ne aıtpaqshymyz? Aqtóbede óz jumystaryn súıetin kásibı jattyqtyrýshy da, talantty balalar da bolǵanymen, olarǵa qoldaý joq. Jaqsy nátıje kórsetip kele jatqan balany jattyqtyrýshysynyń qolynan julyp alyp, biliksiz bapkerge aýdaryp tastap, talaı talanttyń bolashaǵyna balta shabý jalǵasyp jatyr. Jalǵasa da beretin shyǵar.

Talǵat Taqabaevtyń júzý mektebi bas­shylyǵynan ketýine baılanysty ata-analardyń jazǵan aryzyna oraı, sport basqarmasynyń resmı jaýabyn suradyq. Oǵan Aqtóbe oblystyq sport basqarmasynyń basshysy Evgenıı Goncharov: «Oblystaǵy barlyq sport mektepteri dırektorlarynyń qyzmetine monıtorıng júrgizgenimizde, kóptegen dırektorlardyń uzaq jyl boıy bir orynda otyryp qalǵanyna kóz jetkizdik. Basshy bir orynda úsh jyl otyrsa, belsendiligin joǵaltady. Sondyqtan da bes jyldan astam otyrǵan bes dırektordy aýystyrdyq. Aıta ketetinim, aýdandardaǵy sport mektepteriniń keıbir dırektorlary 18-19 jyldan beri tapjylmaı otyr. Bul jerde ata-analar durys túsingeni abzal. Jattyqtyrýshylar da oryndarynda qalady», dep jaýap berdi.

Osylaısha oblysta sport mektep­teriniń dırektorlaryn aýystyrý naýqanshyldyqa aınalyp, bilikti dırektorlardy ketirýmen bastaldy. Biz óńirdegi talantty sportshylardyń jaǵdaıy, biliksiz bapkerler men sporttaǵy qarjynyń qaıda jum­salyp jatqany týraly zertteýimizdi al­daǵy ýaqytta da jalǵastyratyn bolamyz.