Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen keshe palatanyń kezekti jalpy otyrysy boldy. Palata otyrysyn sóz sóılep ashqan Tóraǵa Elbasynyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynyń mańyzyna erekshe toqtaldy.
Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen keshe palatanyń kezekti jalpy otyrysy boldy. Palata otyrysyn sóz sóılep ashqan Tóraǵa Elbasynyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynyń mańyzyna erekshe toqtaldy.
– Biz bárimiz el ómirindegi asa mańyzdy saıası ári shyn mánindegi tarıhı oqıǵa – Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynyń kýási boldyq, – dedi Qasym-Jomart Kemeluly. – Bul Joldaý 2050 jylǵa deıingi uzaqmerzimdi strategııany oryndaýǵa baǵyttalǵan keshendi baǵdarlama bolyp tabylady. Joldaý – qalyptasqan memlekettiń serpindi damýynyń negizgi tetikterin, áleýmettik-ekonomıkalyq órleý jolyn jan-jaqty naqtylaıtyn tarıhı qujat. Eń bastysy, Prezıdent elimizdiń ornyqty damýyna negizdelgen is júzindegi ulttyq ıdeıa jáne memlekettik ıdeologııa bolyp tabylatyn Máńgilik El tujyrymdamasyn negizdep berdi. Halqymyzdyń arman-múddesin aıshyqtaý, ál-aýqatyn arttyrý jáne keler urpaqtyń qamyn oılaý – Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń strategııalyq saıasatynyń altyn arqaýy. Olaı bolsa, palata aldynda tıisti zańdardy ýaqtyly ári sapaly qabyldaý mindeti tur. Belgilengen strategııalyq maqsattar Parlament pen Úkimetten birlesip joǵary jaýapkershilikpen qoıan-qoltyq jumys isteýdi talap etedi.
Budan keıin senatorlar kún tártibindegi máselelerdi qarady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Shveısarııa Federaldyq Keńesi arasyndaǵy tabys pen kapıtalǵa qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaýǵa qatysty hattamaǵa ózgeristerdi kózdeıtin zań jobasy qabyldandy. Hattama 2010 jylǵy 3 qyrkúıekte Astana qalasynda jasalǵan. Eki el zańnamalarynda kózdelgen ózgeristerge sáıkes, hattamamen «Qazaqstan», «rezıdent» degen termınderge, sondaı-aq, konvensııanyń «О́zara kelisý rásimderi», «Aqparat almasý» degen jekelegen baptaryna ózgerister engiziledi. Qarjy mınıstriniń mindetin atqarýshy Rýslan Dálenovtiń aıtýynsha, bul ózgerister ýaǵdalasýshy memleketterdiń salyq qyzmetteri arasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýge jáne salyqtan jaltarýdy boldyrmaýǵa ári osy salada aqparat almasýdy tıimdi júrgizýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar, «Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy yntymaqtastyq pen Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankiniń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy qyzmetine qatysty kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qoldaý tapty. Kelisimde banktiń elimiz aýmaǵynda paıdalanatyn mártebesi, ımmýnıtetteri, artyqshylyqtary jáne alyp qoıýlaryn rastaý jáne aıqyndaý maqsattary qarastyrylady. Sonymen birge, ımmýnıtetterden bas tartý jáne bankti qurý týraly oǵan deıin bar artyqshylyqtarǵa qosymsha artyqshylyqtar berý jaǵdaılaryn naqtylaıdy. Mundaı artyqshylyqtar men ımmýnıtetterge bank muraǵattaryna jáne oǵan tıesili barlyq qujattarǵa nemese ornalasqan jerine, nysanyna qaramastan, ózi ustaýshy bolyp tabylatyn qujattarǵa qol suǵylmaýshylyq jatady.
Bul rette bank óziniń resmı qyzmetiniń sheginde Qazaqstan aýmaǵynda sot isin júrgizýdiń kez kelgen nysanynan ımmýnıtetke ıe bolatynyn aıta ketken jón. Bank pen onyń aktıvteri, múlki, tabysy, mámileleri, operasııalary men paıdasy tikeleı salyq salýdan, kez kelgen alymdar men aýdarymdardan bosatylady. Atalǵan halyqaralyq qarjy ınstıtýtynyń qyzmetkerleri zeınetaqymen qamsyzdandyrý jáne medısınalyq saqtandyrý júıesi salasyndaǵy, valıýtalyq shekteýlerden bosatý týraly artyqshylyqtardy da paıdalana alady. Áıtse de, mundaı artyqshylyqtar Qazaqstan azamaty bolyp tabylatyn bank qyzmetkerlerine júrmeıdi.
Budan basqa, palata keshe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Zań jobasyna bastamashy bolǵan bir top depýtattyń biri senator Lıýdmıla Poltorabatko engizilip jatqan ózgeristerge túsinik bere ketti. Jalpy, 2013 jyly elimizde turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty 55 myńnan astam qorǵaý týraly uıǵarym shyǵarylsa, zań kúshine engeli beri olardyń sany 143 myńnan asqan. Depýtattyń aıtýynsha, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýdaǵy taǵy bir mańyzdy shara quqyq buzýshylyq áreketterine baılanysty olardy sot qaýlysymen 3-ten 12 aıǵa deıingi profılaktıkalyq esepke alý. Belgili bolǵanyndaı, sońǵy 7 jylda turmystyq zorlyq-zombylyq salasyndaǵy qylmystar sany 1611-den 684-ke deıin tómendegen. Ásirese, kisi ólimi 588-den 218-ge deıin azaıǵan. Baıandamashy munyń áli de joǵary kórsetkish ekenin atady.
Zań jobasynda sottardyń sheshimin ádeıi oryndamaıtyndarǵa jaýapkershilik engizilip otyr. Japa shekkenderdi áleýmettik kómek alatyn, qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵandar sanatyna jatqyzý jaǵy da nazarǵa alynypty. Buryn qoldanylyp kelgen aıyppuldyń ornyna ákimshilik qamaý usynylǵan. Zańdyq qujatta turmystyq zorlyq-zombylyq jasaǵan adam men turmystyq zorlyq-zombylyqtan jábirlenýshiniń bir ǵımaratta birge turýyna tyıym salý da kórinis tapqan. Bul rette jábirlenýshiniń basqa ýaqytsha balama turǵyn jaıy bolýy kerektigine basa nazar aýdarylyp otyr.
Talqylaý barysynda sóz alǵan senator Birǵanym Áıtimova turmystyq zorlyq-zombylyqtyń qurbandary eń birinshi memleket tarapynan kómek alýy kerektigin alǵa tartty. Depýtattyń paıymynsha, talqyǵa túsken zań jobasy turmystyq zorlyq-zombylyqtaǵy barlyq problemalardy sheshe almaıdy. Degenmen, munda qordalanǵan problemalardy tarqatýǵa kezekti qadam jasalyp otyr. Japa shekkenderge jergilikti kómek kórsetý uıymdary tarapynan qoldaý jasaýǵa bolatyny, alaıda ondaı uıymdar keıbir óńirlerde múldem joq ekeni jáne jergilikti organdar senim telefondarynyń úzdiksiz qyzmetin sheshý kerektigi de qaperge salyndy.
Kún tártibindegi sońǵy másele – Senattyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetin qaıta ataý da sheshimin tapty. Endi bul komıtet «Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıteti» dep atalatyn boldy. Komıtet tóraǵasy Aqan Bıjanov onyń ózgertilýi Elbasynyń álemniń eń damyǵan otyz memleketiniń qataryna qosylý týraly mindetimen baılanysty dep túsindirdi.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
