Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń qatysýymen Munaı jáne gaz mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisi boldy. Onda vedomstvonyń 2013 jyly atqarǵan jumystarynyń qorytyndysy týraly, sondaı-aq bıylǵa arnalǵan maqsat-mindetter jóninde Munaı jáne gaz mınıstri Uzaqbaı Qarabalın baıandama jasady.
Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń qatysýymen Munaı jáne gaz mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisi boldy. Onda vedomstvonyń 2013 jyly atqarǵan jumystarynyń qorytyndysy týraly, sondaı-aq bıylǵa arnalǵan maqsat-mindetter jóninde Munaı jáne gaz mınıstri Uzaqbaı Qarabalın baıandama jasady.
– О́tken jyly munaı óndirý 81,8 mln. tonnany qurady. Al otandyq munaı óńdeý zaýyttary 14,297 mln. tonna ónim shyǵardy. Negizi munaı óńdeý zaýyttaryn ózimizdiń shıkizattarmen qamtamasyz etý úshin elimizdegi 3 birdeı sala zaýyty da túpkilikti jańartylyp, jańǵyrtylyp jatyr. Sonymen birge, Elbasy bıylǵy Joldaýynda elimizde tórtinshi bolyp salynatyn munaı óńdeý zaýytynyń qurylysyna baılanysty tujyrymdyq máselelerdi sheshý týraly tapsyrma bergeni málim. Bul tapsyrmany oryndaý sharalaryn qazirgi kúnde qyzý talqylap jatyrmyz, – dedi mınıstr.
Jalpy, baıandamadan bilgenimiz, aǵymdaǵy jyly elimizde 83 mln. tonna munaı men 41 mlrd. tekshe metr gaz óndirý josparlanyp otyr eken. Sondaı-aq, jospar boıynsha 14,7 mln. tonna munaı qaıta óńdelmek. Al qorytyndylanǵan jyldaǵy shıki munaı óndirýdiń kórsetkishi, burnaǵy jylmen salystyrǵanda 103,2 paıyzdy qurapty. Gaz óndirý kólemi byltyr 42,3 mlrd. tekshe metrge jetkizilgen. Budan kóretinimiz, munaı óndirý 3 esege ósip, táýligine 1,6 mln. barrelge deıin, al gaz shyǵarý 5 eseden artyq ósip, jylyna 40 mlrd. tekshe metr deńgeıine jetipti.
Vedomstvo basshysy ótken jyldyń jeltoqsan aıynda Reseımen birneshe mańyzdy kelisimderge qol qoıylǵanyn da tilge tıek etti. Nátıjesinde, Batys Sibirdi munaımen qamtamasyz etýge múmkindik beretin tasymal isi alǵash ret júzege asyrylatyn kórinedi. Mınıstrlik eldegi áleýmettik baǵdarlamalardy júzege asyrý sharalaryna da atsalysqan.
Mysaly, aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshi dıqan qaýymyna, kóktemgi jáne kúzgi maýsymdyq dala jumystaryn atqarýǵa 811,8 myń tonna arzandatylǵan dızel otynyn bólipti. Buǵan qaramaı, byltyr munaı jáne gaz kondensaty eksportynyń kólemi 72,077 mln. tonnaǵa jetkizilipti. Jan-jaqty utymdy jumystardyń jemisti atqarylýynyń arqasynda, ótken jyly «Atasý-Alashańqaı» baǵytynyń ótkizý qýaty 20 mln. tonnaǵa deıin ulǵaıypty.
– О́tken jyly elimizde gaz óndirý isi de ilgerilegenin baıqaý qıyn emes. Shıki gaz óndirý 42,3 mlrd. tekshe metrdi qurasa, taýarlyq gazdy shyǵarý kólemi 22,8 mlrd. tekshe metrge deıin jetti. Onyń 10,9 mlrd. tekshe metrin óz respýblıkamyzdyń oblystary tutynyp otyr. Osy arada, gaz eksporty týraly da aıtyp ótken jón. Byltyr 8,6 mlrd. tekshe metr tabıǵı gaz shetelderge shyǵaryldy. Jalpy, bizdiń eldiń aýmaǵy arqyly 99,146 mlrd. tekshe metr kóleminde gaz tranzıti júzege asyryldy, – dedi U.Qarabalın.
Bıylǵy jyldyń 1 qańtaryndaǵy esepti jaǵdaı boıynsha, elimizdiń jerasty gaz qoımalarynda tabıǵı gaz qorynyń kólemi 0,9 mlrd. tekshe metrdi qurapty. О́tken jyly 2,4 mln. tonna suıytylǵan kómirsýtegi gazy óndirilip alynǵany da baıandamashynyń nazarynan tys qalmady. Búgingi tańda, Jambyl oblysyndaǵy Amankeldi gaz ken ornyn ıgerý jumystary jalǵasyn taýyp jatyr eken. Byltyr bul kenishte 321,8 mln. tekshe metr gaz óndirilipti. Halyqty tabıǵı gazben qamtamasyz etý sharalary da mınıstrliktiń nazarynda. Osy ýaqytta eldegi 14 oblystyń toǵyzyna gaz qubyrlary jetkizilgen. Olarda 940-tan asa eldi mekender kógildir otyndy paıdalanyp otyrǵan kórinedi.
Munaı-gaz salasynyń eńbekkerleri men jalpy jurtshylyqqa ótken jyldyń sońy jaqsy aıaqtaldy. Sebebi, kópten kútken «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyrynyń «Bozoı – Shymkent» telimin iske qosý – baptaý rejiminde paıdalanýǵa berildi. Osy ıgiliktiń arqasynda, Shymkent pen Qyzylorda oblystarynyń 500-den astam eldi mekenderi gazben jabdyqtalatyn bolǵan.
Elimizde munaı-hımııa salasy da myqtap qolǵa alynǵan. Ol týraly mınıstr, 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama sheńberinde álemdik deńgeıdegi munaı-hımııa óndiristerin qurýdyń iri ınvestısııalyq jobalary iske asyrylyp jatqanyna toqtaldy. Birinshi, Atyraý oblysynda jylyna 500 myń tonna polıpropılen men 800 myń tonna polıetılen óndire alatyn «Integrasııalanǵan gaz-hımııa keshenin, ekinshi, Atyraý munaı óńdeý zaýytynda hosh ıisti kómirsýtekterdi óndirý keshenin salý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Ekinshi keshen jylyna 133 myń tonna benzol men 496 myń tonna paraksılol óndiretin bolady eken. Bulardyń aldynda, Aqtaý qalasyndaǵy bıtým zaýyty ótken jeltoqsan aıynda iske qosylǵany belgili. Bul jobanyń jalpy quny 290 mln. dollar bolypty. Kásiporyn jylyna 400 myńnan astam bıtým men basqa da fraksııalar shyǵarýdy jolǵa qoıǵan.
– Mınıstrlik jer qoınaýlaryn tıimdi paıdalaný isin de jiti baqylaýynda ustap otyr. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda kómirsýtek shıkizaty bóligindegi jer qoınaýyn paıdalanýǵa arnalǵan 199 kelisimshart tirkelgen. Onyń 85 paıyzdan astamynda paıdalaný úshin sandyq mindetteme bar. Al 14 paıyzdan astamynda ol joq. Desek te, osy kezde 20 shaqty kelisimsharttyń sharýalarymen aınalysyp jatyrmyz. Buǵan qosa, bizdiń jerdiń qoınaýyndaǵy shıkizatty óndirýshilerdiń qarajatymen, munaı-gaz salasyndaǵy eń kóp kerek bolatyn tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha 4865 qazaqstandyq mamandardyń oqý aqysyn qarjylandyrý sharalary uıymdastyryldy, – dedi mınıstr.
Munaı jáne gaz mınıstrliginiń jyldyq qorytyndysy men alǵa qoıǵan josparlaryna oraı ótken alqa májilisin Úkimet basshysy S.Ahmetov túıindedi. «Memleket basshysy Úkimetke el ekonomıkasyn turaqty damytýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Al onyń jemisti atqarylýy tikeleı munaı-gaz salasynyń baıandy jumysyna baılanysty ekenin bilemiz. Sondyqtan, munaı-gaz salasyndaǵy árbir sharýa jiti nazarymyzda. Qazir Qazaqstan munaıdy eń kóp óndirýshi 20 eldiń qatarynda. Buıyrtsa, aldyn ala boljam boıynsha, 2020 jyldan keıin elimizde munaı óndirý deńgeıi táýligine 2 mln. barrelge jýyq bolady», dedi Premer-Mınıstr. Rasynda, Táýelsizdik jyldarynda Qazaqstan dáleldengen munaı qory TOP-15 iri ıegerlerdiń qataryna qosylyp, gaz qory boıynsha birinshi jıyrmalyqqa kiripti.
О́tken jyldyń eleýli jetistikteri qatarynda, S.Ahmetov TShO keńeıtý jobasy sheńberinde Úkimet pen «Teńizshevroıl» arasyndaǵy ózara túsinistik pen yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıylǵanyn, Qazaqstan qubyry júıesi boıynsha Reseı munaıyn Qytaıǵa tasymaldaý salasyndaǵy áriptestik týraly úkimetaralyq ýaǵdalastyqty, sondaı-aq, «Bozoı – Shymkent» jáne Mańǵystaý oblysyndaǵy bıtým zaýytynyń iske qosylǵanyn atady.
«Bul biz úshin mańyzdy oqıǵa. Sondyqtan, tutastaı alǵanda, ótken jylǵy jasalǵan daıyndama munaı-gaz salasyn damytýǵa qosymsha serpin beredi dep aıtýǵa bolady», dedi S.Ahmetov.
Sonymen birge, Premer-Mınıstr Memleket basshysynyń tapsyrmasyn júzege asyrý sheńberinde, munaı-gaz salasyndaǵy basqarýdyń jańa tásilderin daıyndaý qajettigine, sondaı-aq, munaı men gaz óndirýdegi túpkilikti múmkin ssenarıılerdi anyqtaýǵa nazar aýdardy.
«Bul shara keshendi sheshýdi talap etetin keń aýqymdy jumys. Bul jerde barlyq múddeli taraptardy, ǵylymı uıymdardy, iri tabıǵı paıdalanýshylardy tartý mańyzdy», dedi Premer-Mınıstr.
Premer-Mınıstr eńbek kıkiljińderiniń aldyn alý máselelerine toqtaldy. «Munda iri-usaq másele degen bolmaýy tıis. Jumysshylardy óz oryndarynda laıyqty eńbek jaǵdaıymen qamtamasyz etý, olardyń turmys-jaǵdaıyn uıymdastyrý, tamaq sapasy máselelerine aıryqsha kóńil bólý qajet. Bul máseleler kompanııa basshylyǵy úshin basymdyqty bolýǵa tıis. Úkimet tarapynan qatań monıtorıng bolady», dep atap kórsetti S.Ahmetov.
Kómirsýtegi shıkizatyn barlaý men óndirý máselelerine qatysty, Úkimet basshysy barlyq ınvestorlar úshin teń jaǵdaı qurý qajettigin de eskertti. «Bizdiń erejeler ınvestorlar úshin ashyq ári túsinikti bolýy kerek. Biz olardy sheteldik, otandyq dep bólmeýimiz qajet. Barlyǵyna jaǵdaı birdeı bolýy tıis. Investorlar úshin jaǵdaı jasaýda turaqtylyq bolýy kerek, bul Úkimettiń basty mindetteriniń biri», dedi S.Ahmetov.
Sózin túıindeı kele, S.Ahmetov mınıstrliktiń aldynda turǵan mindetterdi oryndaýda salanyń ǵana emes, tutastaı Qazaqstan ekonomıkasynyń bolashaǵy da múddeli, dep atap kórsetti.
S.Ahmetov Memleket basshysynyń munaı-gaz salasyn damytý boıynsha alǵa qoıǵan mindetterine qol jetkizýde maqsatty jumystar qajet ekenine aıryqsha nazar aýdartty.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
