«Kóz qorqaq, qol batyr» degendeı, «Jańa Jibek joly» atalǵan ǵasyr jobasy júzege asyrylady degende, endi-endi baýyryn kóterip kele jatqan el ekonomıkasynyń buǵan shamasy jete me dep bir barmaǵyn búgip qalǵandar da boldy. Buryn-sońdy mundaı uzyn joldy salyp kórmegen egemen elimizdiń osynshalyqty batyl qadamǵa barýynyń da ózindik syry bar bolatyn. Júk tasymalyna ketetin ýaqytty anaǵurlym qysqartyp qana qoımaı, el ekonomıkasynyń tamyryna qan júgirtip, elimizdi kókteı ótetin kúrejoldyń boıynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik jandanyp, halyqqa jańa jumys oryndary ashylatyny da kóp nárseden úmittendiretin-di.
«Kóz qorqaq, qol batyr» degendeı, «Jańa Jibek joly» atalǵan ǵasyr jobasy júzege asyrylady degende, endi-endi baýyryn kóterip kele jatqan el ekonomıkasynyń buǵan shamasy jete me dep bir barmaǵyn búgip qalǵandar da boldy. Buryn-sońdy mundaı uzyn joldy salyp kórmegen egemen elimizdiń osynshalyqty batyl qadamǵa barýynyń da ózindik syry bar bolatyn. Júk tasymalyna ketetin ýaqytty anaǵurlym qysqartyp qana qoımaı, el ekonomıkasynyń tamyryna qan júgirtip, elimizdi kókteı ótetin kúrejoldyń boıynda shaǵyn jáne orta kásipkerlik jandanyp, halyqqa jańa jumys oryndary ashylatyny da kóp nárseden úmittendiretin-di.
Bastapqyda elimizdiń ózi óz bolǵaly mundaı kúre jol salýdaǵy tájirıbesiniń jetimsizdigi de álde qaıtedi degen ekiudaı oıǵa ıtermelegeni shyndyq. Alaıda, qarjy kózin taýyp, jol salýǵa tóselip qalǵan sheteldik mamandardy tarta otyryp, oblys bul iske bilek sybana kiristi. Sondyqtan da bolar, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń 628 shaqyrymy ótetin oblysta bul baǵyttaǵy jumystar birden qarqyn alyp ketti desek, artyq aıtqandyq bola qoımas. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıtti kólik dáliziniń Aqtóbe telimine barlyǵy 47,1 mlrd. teńge ınvestısııa salynypty. 2011 jyldyń qazan aıynda Aqtóbe oblysynda uzyndyǵy 215 shaqyrym bolatyn «Qarabutaq – Qyzylorda oblysynyń shekarasy» avtojolynyń telimi respýblıka boıynsha birinshi bolyp paıdalanýǵa tapsyrylǵany da kúni keshe bolatyn. Shapqan attaı shapshań ýaqyttyń enshisindegi qyrýar sharýanyń bas-aıaǵyn jınaqtaıtyn da kez qashyq emes. 2010 jyldan bastap, smetalyq quny 13,9 mıllıard teńge bolatyn uzyndyǵy 102 shaqyrym «Aqtóbe – Mártók – Reseı Federasııasy shekarasy» avtomobıl jolyn qaıta qurylymdaý qolǵa alynǵan. 2011 jyldyń jeltoqsanynda uzyndyǵy 40 shaqyrym jáne túrli deńgeıdegi baılamdarymen qarastyrylǵan 1 kópirli jáne 3 jol ótkeli bar «Aqtóbe qalasynyń soltústik aınalymy» avtomobıl joly qurylysy bastalǵan-dy. Bul jol 2013 jyly tolyqtaı paıdalanýǵa berildi. Biz osy kezge deıin qandaı sharýalar tyndyryldy degen saýalmen «Qazavtojol» AQ Aqtóbe oblystyq fılıalynyń dırektory Baǵlan Baımaǵambetovti sózge tartqanbyz.
– Bul joba qurylysy eń birinshi bizdiń oblystyń aýmaǵynda bastalǵanyn maqtanyshpen aıta alamyz. Degenmen,Ulǵaısyn eldi mekeninen Yrǵyzdyń ústimen Qyzylorda oblysynyń shekarasyna deıingi 215 shaqyrym jolǵa asfalt tóseýde biraz qıyndyqtar kezdesti. Bul jerlerde sorlar, barqan qumdar kóp. Sondaı-aq, qıyrshyq tas, basqa da materıaldar jetkizýge shalǵaılaý edi. Qıyrshyq tas Qarabutaq óńirinen jetkizildi. Joǵarydaǵydaı qıyndyqtarǵa qaramastan, jumys belgilengen merzimde atqaryldy. Mııalyda eki jáne Qııaqtyda eki, nebári tórt qıyrshyq tas shyǵaratyn zaýyt jumys istedi, tórt asfalt zaýyty ornatyldy. Yrǵyzdyń qumy paıdalanyldy. 2011 jyly kúrejoldyń 215 shaqyrymy paıdalanýǵa berildi. 215 shaqyrym jol telimi ekinshi dárejeli jol sanatynda. Eni 9 metr, eki jolaqty, avtomobıldiń beltemirine túsetin salmaq 13 tonnaǵa deıin. Jolǵa jerdiń yńǵaıyna qaraı qalyńdyǵy 60-80 santımetr qatty jamylǵy tóselgen. Bul jobany júzege asyrýda halyqaralyq tájirıbe paıdalanyldy, sondyqtan sapasyna syn joq. Sóıtip, qıyndyqtardy jeńe otyryp, alǵan baǵyttan aýytqymaýdyń alǵyshartyn jasadyq, – deıdi Baǵlan Áýelbekuly.
Onyń aıtýynsha, ótken jyldyń aıaǵyna qaraı uzyndyǵy 102 kılometr «Aqtóbe – Mártók – Reseı shekarasy» teliminde qatty jamylǵy tóseý jumystary aıaqtalǵan. Osy joldyń 23 shaqyrymy jaryqtandyrylǵan. Qazirdiń ózinde túngi kezeńde qaladan shyqqan, qalaǵa kiretin avtokólikter osynshama qashyqtyqta samaladaı jarqyraǵan elektr shamdarynyń jaryǵynyń astynda júredi. Jol salýda Túrkııanyń «Djıngız Inshat» kompanııasy jáne qosalqy merdiger «Ivrýs» kompanııasy qarqyndy jumys istedi. Osy joldyń boıynda 46 sý qubyry salyndy, sonyń ishinde 14 kópir bar. Mártókke kireberistegi Elek ózeninen ótetin úlken jańa kópir qurylysy da paıdalanýǵa berildi. Qazir jol belgileri, aıaldamalar, demalys oryndary jáne basqa ınfraqurylymdar salý tolyqtaı aıaqtaldy. Sóıtip, aqtóbelik jolshylar óńirler arasynda birinshi bolyp «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dáliziniń ózderine tıesili telimin tolyqtaı paıdalanýǵa berip, shıraqtyq tanytty.
Sonymen birge, qalanyń soltústik aınalma joly qurylysy da iske qosyldy. Bul arada osy aınalma jol boıyndaǵy jerlerdiń ıeleriniń sharýa qojalyqtarynyń jetekshileriniń memlekettik mańyzdy iske túsinistikpen qaraǵanyn atap ótken jón. Sonyń nátıjesinde ǵana osy jerlerge tólenetin ótemaqydan memlekettiń 75 mıllıon teńge qarjysyn únemdeýge qol jetkizildi. Munda oblys ákimi Arhımed Muhambetovtiń jer ıelerimen ortaq til tabysýynyń da qaıtarymdy bolǵanyn aıtqan jón.
– Aınalma jol salýǵa 6 mıllıard teńge qarjy ıgerildi. 40 shaqyrymǵa belgilengen qalyńdyqta qatty jamylǵy tóseldi. Soltústik aınalma joldaǵy tórt kópir, úsh ótkel qurylysy da aıaqtaldy. Kópirlerdi jaryqtandyrý, syrlaý, belgilerin ornatý jumystary júrgizildi. Aınalma joldy salǵan «KDS «Qazavtodor» kompanııasy jumys qarqynyn báseńdetpeı ózine bekitilgen jumysty ýaqytynda bitirdi. Bul aınalma jol qalany kókteı ótetin kólikterge de yńǵaıly jáne qaladaǵy kólik keptelisterin jeńildetýge de yqpal etedi, – deıdi Baǵlan Baımaǵambetov.
Jalpy, «Aqtóbe – Mártók – Reseı shekarasy» jol teliminde jáne qalanyń soltústik aınalma joly qurylysynda 1400-ge jýyq adam jumys istedi. Onyń 50-i ǵana sheteldiń mamandary boldy. Kúrejoldy salý jumystaryna 400-ge jýyq tehnıka jumyldyryldy. Salynǵan joldyń, kópirler men ótkelderdiń sapasy joǵary.
– Bizdiń oblysta «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtokerýenine qatysýshylar bolyp, jańadan salynǵan jol bylaı tursyn, osydan on jyl buryn salynǵan joldardyń sapasyn joǵary baǵalap ketti. Al, jańadan salynǵan jol da halyqaralyq standarttarǵa tolyq jaýap beredi. Tek shól jáne shóleıt aımaqta ornalasqandyqtan, keıbir turmystyq ıgilikter kenje qalyp otyrǵany shyndyq. Osy avtokerýen quramynda bolǵan TMD jolshylary úkimetaralyq keńesi hatshylyǵynyń jetekshisi, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Býrı Karımov Brestten beri qaraıǵy saparynda mundaı sapaly joldy kezdestirmegenin aıtqanda keýdemizdi maqtanysh kernedi. Muny bizdiń eńbegimizge berilgen ádil baǵa retinde qabyldaǵanymyz ras, – deıdi ol.
Jol boıynda jumys isteıtinder vahtalyq poselkelerde turdy. Olarda jumysshylardyń eńbek etýi, tynyǵýy úshin barlyq jaǵdaılar jasaldy. Ashana, kir jýatyn oryn, monsha jumys isteıdi, jumysshylar úsh mezgil tamaqtandyryldy, jumys kıimimen qamtamasyz etildi.
Aqtóbelik jolshylardyń qarqyndy jumysy ǵasyr jobasyn belgilengen merzimde paıdalanýǵa berýge berik negiz qalady. Qazir osy kúrejoldyń ústimen ótetin avtomobıl júrgizýshileri de, jolaýshylar da dán rıza. Endigi másele osy kólik dálizi boıynda servıstik qyzmet nysandaryn salý, týrıstik ınfraqurylymdy damytý bolyp otyr. Oblysta onyń da izi ashylyp, bul baǵyttaǵy jumys bastalyp ketti. Bul jol bizdi órkenıetke bir qadam jaqyndata túsetinine senim mol.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
