Ádebıet • 14 Qyrkúıek, 2021

Japyraq-júrek

760 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

Dıdarǵaıyp dúnıe, dál sol kúni kókeıde kúmbezdelip qalǵan kerbez oı osy bir áńgimemizge ózek bolaryn oılamappyz da. Bul taqyryp tóńireginde buryndary da talaı sóz sabaqtalǵan, áli de sabaqtala beretini kúmánsiz. Mine, bizdiń de avtordyń aýzynan estigen oqıǵa jelisinen jip úze almaı otyrǵanymyz sodan. Qaıran, qalamush ǵumyr! Muqaǵalıdyń ánge aınalǵan jas qaıyńy. Jas qaıyń – adýynger arman. Beıýaqta jetken ájemniń góı-góıindeı kóńildi áldıleıdi de turady.

Japyraq-júrek

Muńdy da mánsiz oıdyń qu­sha­ǵyna bir súńgiseńiz óz qııa­ly­ńyzdyń teńizinen qonys iz­deı­­siz. Qaıda barsańyz da sol mazań ómir, mımyrt tirlik. Sú­rinis-túńilister, qamyryq qara túnder, qyrmyzy terip qyrda júrgen shattyqty shaq, ǵu­myrlyq máıek alar aıaýly ke­zeńder, albyrt sheshimder, bol­byr úmit bári-bári teńiz ja­ǵa­­synan sizge qol bulǵap tur­ǵan­daı. Sondaı beımaza sátte siz­diń jan kúıińizdi aq qaıyńnan artyq túsiner jan bar ma? Arzý-mu­ńyńyzdy aq kóbik tolqyndaı jaǵaǵa laqtyryp tastaǵyńyz ke­ledi. Al únsiz aq qaıyń bárin kóte­rýge daıyn. Tipti, sizdiń zil­maýyr qaıǵyńyzdy arqalap ǵu­myr keshýge bar.

«Japyraq-júrek

jas qaıyń!

Janymdy aıyrbastaıyn.

Sen adam bola bastasań

Men qaıyń, bola bastaıyn.

Kelisesiń be, jas qaıyń».

Taǵaly aı astynda kók kóı­lek ózenniń etegin erkin basyp, qus jolyna kóz qadaǵan arýdyń sul­basy elesteıdi. Qolynda aqyn­nyń óleńi – japyraq jú­re­ginde jazylmaǵan hattar. Nár­kes kózge uıalaǵan botana ja­syn jel súrtýge oqtalady. Aq qaıyńǵa baılaǵan oramaly joǵal­ǵan. Álde jel ushyryp áket­ti me eken?! Onda onyń arman-tilegi, duǵaly mahabbaty bar edi-aý. Suhbat ústinde dál osy kórinis oıyma balalap alǵandaı, «Jas qaıyń» áni­niń tarıhyn buryn bilsek te, búgin alǵash estigendeı bolyp otyrdyq. Qazaqstannyń halyq ártisi Almahan Kenjebekova aqı­yq aqyn haqynda jan tol­ǵa­nysyn jetkizýde. Al men ádet­te­gideı jalǵyzdan-jalǵyz oı ústindemin.

«Sol ýaqytta Narynqoldan qalaǵa úsh-aq avtobýs júredi. Sonyń bireýine úlgerip, ilinip kele jatqan betim. Kóligimiz ­Sary­jazda ­toqtaǵanda,­ artynyp-tartynyp kóppen bir­ge Muqaǵalı Maqataev ta otyr­dy. Dostary jabylyp júrip, esikten kirgizip jiber­genin kó­rip turmyn. Ań-tańmyn. Sol sátte qasymdaǵy kisi túsip, onyń ornyna Muqań jaı­ǵas­ty. Ishim­nen osyny tilep otyr­ǵan­myn. Muqańmen qalaǵa birge kel­dim degen maqtanysh ál­dı­lep barady. Maǵan qaraı jaı­lap buryldy da «Qaıda oqı­syń?» dedi. Sasyp qaldym, bir jutynyp baryp, bolashaq óner adamy ekenimdi aıttym. «Eee, ekeýimizdiń ılegenimiz bir teriniń pushpaǵy eken» dedi de, ıyǵyma qulaı ketti. Sodan Muqaǵalı qalaǵa deıin ıyǵymda uıyqtap bardy.

Aqyn baqıǵa attanǵannan keıin kóp ýaqyt túsime kirdi. Oryn­dyqta otyrǵan qalpy kó­zin­­de jas uıyp tur, maǵan ál­de­­nelerdi baıandaıdy. Júrek ary­­zyn jetkizgisi keletindeı...».

Muqańnyń muńyna jan bi­tir­gen óner ıesiniń osyndaı áser­li ándi ómirge ákelýi de te­gin­nen-tegin emes sekildi. Eke­ýin de áldılegen bir – topy­raq, bir – tabıǵat-ana. Janyna teatr, júregine óleń bitken. Qalaǵa jet­keninshe alyp aqyndy ıy­ǵyna qondyrǵan qarshadaı qyzdyń qaısarlyǵy qaıran qaldyrady. Aqynǵa degen al­ǵaý­­syz sezimi, qaryndastyq iltıpaty, jasampaz jyrǵa qurmeti bir ǵana qareketinen kórinis tapqandaı. Tipti «Jas qaıyń» ániniń ómirge kelýiniń alǵy­shartyndaı kóńilge nur sebedi.

«Jaımashýaq kóktem mezgili. Alakól aýdanyna gastroldik sa­parmen kelgenbiz. О́ner kór­setip bolǵan soń, aýyl halqy dalaǵa dastarqan jaıdy. Qazan kó­terildi, el ý da shý. Ústel ba­synda jıylǵan jurtqa jópel­de­mede ómirge jańa án kelgenin aıtyp, tusaýyn osynda kes­pek nıette ekenimdi jetkizdim. Ol kezde jaspyz, jalyndap tur­myz. Oıymyzda túk te joq. Qo­ly­ma dombyramdy alyp «Jas qaıyń» ánin bastaǵanym sol-aq edi, kenet tóbemizge qara bult úıirilip, apyr-topyr jańbyr jaýa jóneldi. Halyq ornynan turar emes, áýenge elitip barady. Ǵajaby sol, án qalaı aıaqtaldy jaýyn da sap tyıyldy. Shamasy, Muqańnyń ishindegi sher tógilip ketti me deımin. Bul aqıyq aqynnyń eshkimge jetkize almaǵan muńyn tabıǵatqa aıtyp ketken týyndysy. Ishindegi zapyrany tasqa aınalǵan zar. Ándi alǵash ret Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Saǵat Jyl­kel­dıev áldebir baıqaýda or­yn­dady. Sodan el-jurtqa ke­ńi­nen taralyp ketti. Men Mu­qań­nyń 15 óleńine án jazdym, kóbi áli jaryqqa shyqqan joq», dep sózin túıindedi halyq ártisi.

Kózinde nurdan góri aqyl basym, janaryn momaqan muń qabyzdaǵan avtordyń áýezdi áni kúlli muqaǵalıshyl oqyrmanǵa ystyq. Aqyn sol áýen bolyp sóıleıdi. Shaıyrdyń sartap saǵynyshy ómirge degen ińkárligi qonystanǵan. «О́mir súreıik almasyp». Muqaǵalı – jas qaıyńmen almasyp ómir súrgen máńgi jasyl beıne.

Al men sol jas qaıyńnyń astynda tańǵa deıin súıgenin telmire kútken bozbala men basqa oshaqtyń shamyn jaqqan arýdy oılaımyn. Ol endi óz aldyna  bólek áńgime. Muny nege aıtty demeńiz, sebebi «Jas qaıyń» áni olardyń mahabbatynyń eskertkishindeı edi.

Sońǵy jańalyqtar