Keshe Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyq etýimen palatanyń kezekti jalpy otyrysy boldy. Kún tártibine sáıkes onda bes másele qaraldy.
Sonyń ishindegi eń mańyzdysy Elbasynyń eldegi tártipti kúsheıtýge baılanysty berilgen tapsyrmasyna sáıkes jasalǵan Qylmystyq kodeksti jetildirý jobasy birinshi oqylymda talqylandy. Jańa Kodeks týraly baıandamany Bas prokýrordyń birinshi orynbasary Iogan Merkel jasady. Kodekste biz qylmystyń keıbir jańa túrlerine qarsy qoldanylatyn sharalardy qarastyrdyq. Ásirese, balalar men jasóspirimderdiń qylmysyn áshkereleý isteri bul Kodekste birshama tolyq qamtyldy. Sonymen birge, birinshi ret qylmys jasaǵandardy, áleýmettik álsiz toptar ókilderi men qart adamdardyń jasaǵan qylmysyn jazalaýdy bul zań birshama jeńildetip otyr. Desek te, biz burynǵy Kodekstiń qurylymyn ózgertpeı, sol kúıinde qaldyrdyq, dedi ol.
Odan ári sheshen Kodekstiń bólimderindegi ózgeristerge toqtaldy. Sonyń ishinde, jalpy bólimdegi burynǵy 96 baptyń 3-ýi ózgertilip, ekeýi jańadan engizilgenin jetkizdi. Sóıtip, bul bólim 98 baptan turatyn boldy. Erekshe bólimdegi 326 baptyń 4 normasy joıylyp, 4-ýi basqa baptarmen birikti, jańadan 50 bap engizilip, qorytyndysynda bul bólim 369 baptan turatyn boldy, dedi baıandamashy. Sonymen birge, I.Merkeldiń aıtýyna qaraǵanda, Qylmystyq kodekste jeńil jazalardy qoldanýdyń asa keń spektri qarastyrylǵany belgili boldy. Budan qylmystyq jazalaýdyń izgilendirilgeni aıqyn kórinis tapqanyn kórýge bolady, dedi ol. Alaıda, buryn Ákimshilik kodeks boıynsha jazalanatyn 9 túrli qylmystyq isterdi qaraý osy Kodekske aýystyrylypty.
Kodeks jobasy boıynsha kóptegen suraqtar qoıyldy. Sonyń ishinde depýtat G.Seıitmaǵambetova Kodekstegi «úkimsiz tárkileý» degen baptyń qandaı jaǵdaıda qoldanylatynyn surady. Sóıtse, ol Qazaqstannan qashyp ketken qylmyskerlerdiń munda qalǵan múlkin tárkileýdi qarastyratyn bap bolyp shyqty.
Kodeks jobasyn talqylaýǵa da kóptegen depýtattar belsene qatysyp, ol birinshi oqylymda biraýyzdan maquldandy.
Osydan keıin keıbir zańnamalyq aktilerge qylmystyq zańnamany jetildirý boıynsha engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlardy qarastyrǵan ilespe zań jobasy da birinshi oqylymda maquldandy. Bul zań jobasy boıynsha da Bas prokýrordyń birinshi orynbasary I.Merkel men Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń múshesi N.Ábdirov negizgi jáne qosymsha baıandama jasady.
Sonymen qatar, jalpy otyrysta kún tártibine sáıkes Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi Hatshylyǵynyń qarjylyq qaǵıdalary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy maquldandy. Kelisim boıynsha Hatshylyqtyń bıýdjetin Túrki keńesiniń aǵa laýazymdy tulǵalarynyń komıteti maquldaǵannan keıin Túrki keńesine múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi bekitedi. Sonymen birge, zań jobasy boıynsha osynaý keńeske múshe elderdiń (Ázerbaıjan Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy jáne Túrik Respýblıkasy) mindetti jarnalarynyń mólsheri belgilengen.
Osy kúni Májilis qorytyndy ázirleý úshin «Eń tómengi jalaqyny belgileý resimin jasaý týraly konvensııany (26 konvensııa) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn óziniń qaraýyna aldy. Bul konvensııanyń maqsaty memlekettiń eń tómengi eńbekaqyny qamtamasyz etýi bolyp tabylady. Búgingi kúni ony 103 memleket ratıfıkasııalaǵan. Sonyń ishinde Armenııa men Belarýs sııaqty TMD músheleri de bar.
Jalpy otyrysta osyǵan uqsas «Jalaqyny qorǵaý týraly konvensııany (95 konvensııa) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qorytyndy ázirleýge qabyldandy. Bul konvensııa jumys berýshiniń eńbekaqyny ýaqtyly jáne aqsha túrinde ǵana berýin qadaǵalaıdy. Osy konvensııa qabyldansa, qazaqstandyq jumys berýshilerdiń eńbekaqyny zańdy valıýtadan basqa túrde berýine tyıym salynatyn bolady. Búgingi kúni ony 97 memleket ratıfıkasııalaǵan, sonyń ishinde Qazaqstan, Túrkimenstan jáne О́zbekstannan basqa barlyq TMD-ǵa múshe memleketter de bar. Konvensııa ekonomıkanyń barlyq salalaryn qamtıdy.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan».
Sonyń ishindegi eń mańyzdysy Elbasynyń eldegi tártipti kúsheıtýge baılanysty berilgen tapsyrmasyna sáıkes jasalǵan Qylmystyq kodeksti jetildirý jobasy birinshi oqylymda talqylandy. Jańa Kodeks týraly baıandamany Bas prokýrordyń birinshi orynbasary Iogan Merkel jasady. Kodekste biz qylmystyń keıbir jańa túrlerine qarsy qoldanylatyn sharalardy qarastyrdyq. Ásirese, balalar men jasóspirimderdiń qylmysyn áshkereleý isteri bul Kodekste birshama tolyq qamtyldy. Sonymen birge, birinshi ret qylmys jasaǵandardy, áleýmettik álsiz toptar ókilderi men qart adamdardyń jasaǵan qylmysyn jazalaýdy bul zań birshama jeńildetip otyr. Desek te, biz burynǵy Kodekstiń qurylymyn ózgertpeı, sol kúıinde qaldyrdyq, dedi ol.
Odan ári sheshen Kodekstiń bólimderindegi ózgeristerge toqtaldy. Sonyń ishinde, jalpy bólimdegi burynǵy 96 baptyń 3-ýi ózgertilip, ekeýi jańadan engizilgenin jetkizdi. Sóıtip, bul bólim 98 baptan turatyn boldy. Erekshe bólimdegi 326 baptyń 4 normasy joıylyp, 4-ýi basqa baptarmen birikti, jańadan 50 bap engizilip, qorytyndysynda bul bólim 369 baptan turatyn boldy, dedi baıandamashy. Sonymen birge, I.Merkeldiń aıtýyna qaraǵanda, Qylmystyq kodekste jeńil jazalardy qoldanýdyń asa keń spektri qarastyrylǵany belgili boldy. Budan qylmystyq jazalaýdyń izgilendirilgeni aıqyn kórinis tapqanyn kórýge bolady, dedi ol. Alaıda, buryn Ákimshilik kodeks boıynsha jazalanatyn 9 túrli qylmystyq isterdi qaraý osy Kodekske aýystyrylypty.
Kodeks jobasy boıynsha kóptegen suraqtar qoıyldy. Sonyń ishinde depýtat G.Seıitmaǵambetova Kodekstegi «úkimsiz tárkileý» degen baptyń qandaı jaǵdaıda qoldanylatynyn surady. Sóıtse, ol Qazaqstannan qashyp ketken qylmyskerlerdiń munda qalǵan múlkin tárkileýdi qarastyratyn bap bolyp shyqty.
Kodeks jobasyn talqylaýǵa da kóptegen depýtattar belsene qatysyp, ol birinshi oqylymda biraýyzdan maquldandy.
Osydan keıin keıbir zańnamalyq aktilerge qylmystyq zańnamany jetildirý boıynsha engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlardy qarastyrǵan ilespe zań jobasy da birinshi oqylymda maquldandy. Bul zań jobasy boıynsha da Bas prokýrordyń birinshi orynbasary I.Merkel men Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń múshesi N.Ábdirov negizgi jáne qosymsha baıandama jasady.
Sonymen qatar, jalpy otyrysta kún tártibine sáıkes Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi Hatshylyǵynyń qarjylyq qaǵıdalary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy maquldandy. Kelisim boıynsha Hatshylyqtyń bıýdjetin Túrki keńesiniń aǵa laýazymdy tulǵalarynyń komıteti maquldaǵannan keıin Túrki keńesine múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi bekitedi. Sonymen birge, zań jobasy boıynsha osynaý keńeske múshe elderdiń (Ázerbaıjan Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy jáne Túrik Respýblıkasy) mindetti jarnalarynyń mólsheri belgilengen.
Osy kúni Májilis qorytyndy ázirleý úshin «Eń tómengi jalaqyny belgileý resimin jasaý týraly konvensııany (26 konvensııa) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn óziniń qaraýyna aldy. Bul konvensııanyń maqsaty memlekettiń eń tómengi eńbekaqyny qamtamasyz etýi bolyp tabylady. Búgingi kúni ony 103 memleket ratıfıkasııalaǵan. Sonyń ishinde Armenııa men Belarýs sııaqty TMD músheleri de bar.
Jalpy otyrysta osyǵan uqsas «Jalaqyny qorǵaý týraly konvensııany (95 konvensııa) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qorytyndy ázirleýge qabyldandy. Bul konvensııa jumys berýshiniń eńbekaqyny ýaqtyly jáne aqsha túrinde ǵana berýin qadaǵalaıdy. Osy konvensııa qabyldansa, qazaqstandyq jumys berýshilerdiń eńbekaqyny zańdy valıýtadan basqa túrde berýine tyıym salynatyn bolady. Búgingi kúni ony 97 memleket ratıfıkasııalaǵan, sonyń ishinde Qazaqstan, Túrkimenstan jáne О́zbekstannan basqa barlyq TMD-ǵa múshe memleketter de bar. Konvensııa ekonomıkanyń barlyq salalaryn qamtıdy.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan».
