Qyzylordada eski dóńgelekterdi óńdeıtin zaýyt ashyldy
Kádimgi kóliktiń dóńgelegi bar ǵoı, sony jerge kómip tastasa 100 jyldan soń shirı bastaıdy eken. Sonda álgi dóńgelegińiz jerdiń astynda bir ǵasyrǵa deıin murty buzylmaı jata beredi degen sóz. Búginde kólik kóp. Ekiniń biri minedi. Al sol qatynas quraldarynyń árqaısysynda jazda júretin tórt, qys mezgilinde salatyn tórt dóńgelegi bolatyny jáne ras. Dóńgelek degeniń máńgilik emes. Ári ketse úsh jyldan soń tozady. Sosyn ne isteısiz? Tastaısyz, árıne. Osylaı oılap qarasańyz, Qazaqstanda jaramsyz dóńgelektiń jetkilikti ekenin birden uǵasyz. Munyń bárin nege aıtyp otyrmyz? «Mynanyń bas aýyrtatyn basqa eshteńesi qalmaǵan ba?» dep oılaýyńyz da múmkin. Aıtqymyz kelgeni, Qyzylordada jaramsyz dóńgelekterdi ájetke jaratatyn zaýyt ashyldy.
Qyzylordada eski dóńgelekterdi óńdeıtin zaýyt ashyldy
Kádimgi kóliktiń dóńgelegi bar ǵoı, sony jerge kómip tastasa 100 jyldan soń shirı bastaıdy eken. Sonda álgi dóńgelegińiz jerdiń astynda bir ǵasyrǵa deıin murty buzylmaı jata beredi degen sóz. Búginde kólik kóp. Ekiniń biri minedi. Al sol qatynas quraldarynyń árqaısysynda jazda júretin tórt, qys mezgilinde salatyn tórt dóńgelegi bolatyny jáne ras. Dóńgelek degeniń máńgilik emes. Ári ketse úsh jyldan soń tozady. Sosyn ne isteısiz? Tastaısyz, árıne. Osylaı oılap qarasańyz, Qazaqstanda jaramsyz dóńgelektiń jetkilikti ekenin birden uǵasyz. Munyń bárin nege aıtyp otyrmyz? «Mynanyń bas aýyrtatyn basqa eshteńesi qalmaǵan ba?» dep oılaýyńyz da múmkin. Aıtqymyz kelgeni, Qyzylordada jaramsyz dóńgelekterdi ájetke jaratatyn zaýyt ashyldy.
Zaýytty qazaqtar men nemister birigip ashqan. Nemis jurtynyń osy ispen talaı jyldan beri aınalysyp kele jatqan «Smart Rubber» degen kompanııasy osy attas seriktestikti Qazaqstannan ashyp otyr. Al Qyzylorda jaǵynan zaýyttyń ashylýyna tikeleı muryndyq bolyp, qolushyn sozǵan «Dorstroı» mekemesi. «Dorstroıdyń» dırektory Murat Tileýlıevti árbir iske sergek qaraıtyn, elge paıdaly ispen aınalysatyn azamat retinde tanıtyn edik. Myna bastamasy sonyń dálelindeı boldy. Burnaǵy kúni tozǵan dóńgelekterdi qorytyp, onyń untaqtarynan asfalt jol men sport alańdaryna paıdaly zat shyǵaratyn óńdeý zaýytynyń tusaýy kesildi. Oǵan Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev qatysyp, zaýyt jumysyna sáttilik tiledi.
Eki jigit zaýyttyń arǵy basynan tozǵan dóńgelekterdi salyp tur. Onyńyzdy qurylǵy qylǵytyp jutyp jiberip, bir shetinen maıda untaq retinde shyǵaryp jatyr. Sol untaqtalǵan maıda qıyrshyq búginde ár aýyl men aýlada salynyp jatqan sport alańdaryna paıdalanýǵa taptyrmas qural eken. Odan bólek, tas joldyń qurylysyna da qoldanyla beretin kórinedi. Eń ǵajaby, osy untaqtardan tamshylatyp sýarý ádisine paıdalanatyn tútiksheler de jasalady. Zaýyttyń ekinshi betinde atalǵan qıyrshyqtardan tútiksheniń quıylyp jatqanyn kórdik. Kólemi ortan terekteı, uzyndyǵy – 100 metr. Al endi kelip oılanamyz ǵoı. «Mynany tamshylatyp sýraýǵa qalaı paıdalanady?» dep. Sóıtsek, tútiksheńiz jup-jumyr bolǵanmen, maıda tesikteri bar eken. Bir basynan sýdy jalǵap, ony qatty qysymmen jibergen kezde álgi maıda tesikterden sý aǵady. Solaısha, tamshylatyp sýarý ádisine qoldanady. Aýyldyń shaldary tosyn jańalyq estise «aı, ókimet-aı» dep otyrýshy edi. Mynany shaldar kórse tańǵalǵannan shalqasynan túsetin shyǵar.
Degenmen, osy ádis arqyly talaı eldiń kóktep otyrǵanyn bilemiz. Tipti, tas pen qumnan turatyn Izraıldiń ózi tamshylatyp sýarý arqyly jerin gúldendirip otyrǵan joq pa?! Sýdyń tapshylyǵy sezilgen myna zamanda bul zaýyttyń ónimi elge erekshe kerek ekenin baıqaısyz. Jáne ony syrttan satyp almaı, ózimizdegi eski dóńgelekterdi qorytyp shyǵarǵanymyz taǵy da qýanyshqa bóleıdi. Osy arada aıta keteıik, bul bárimiz aıtyp júrgen «jasyl ekonomıka» qaǵıdattaryna ábden saı keledi. Innovasııalyq joba retinde moıyndalǵan. Moıyndalǵany sol, atalǵan zaýytty «Ulttyq tehnologııalyq damý agenttigi» AQ qoldap otyr. Onyń ústine Ekologııalyq kodeks talaptaryn da týra oryndaıdy. Sebebi, kodeks boıynsha eski dóńgelekterdi órteýge tyıym salynady. Atalǵan zaýyt ony untaqtap, paıdaly iske aınaldyryp jatyr. Eń bastysy, mundaı zaýyt Qazaqstannyń basqa eshqandaı jerinde joq. Alǵash ret Qyzylordada salynyp otyr.
Zaýyt jumysymen tolyqtaı tanysyp shyqqan Qyrymbek Eleýuly oblys ekonomıkasyn osyndaı ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardyń arqasynda damytý kerektigin, aldaǵy ýaqytta da zamanaýı tehnologııany paıdalana otyryp elge paıdaly kásiporyndardy kóptep ashý qajettigin erekshe atap ótti.
Aıtpaqshy, zaýyt tolyq qýatymen jumys jasaǵan kezde jylyna sport alańdaryna paıdalanatyn 270 tonna dóńgelek untaǵyn shyǵara alady. Bul kemi tórt fýtbol alańyna jetedi. Onyń syrtynda qanshama oıyn alańdary jasalady. Sonymen qatar, jol qurylysyna qoldanýǵa bolatyn 440 tonna untaq óndiredi. Munyńyz 2,8 shaqyrym jolǵa jetedi. Sondaı-aq, tamshylatyp sýarý ádisine jaraıtyn 3,9 mıllıon metr tútikshe shyǵarady. Al bul shamamen 200 gektar alqapty sýarýǵa jaraıdy. Sonymen, zaýyttyń tusaýy kesildi. Alǵashqy jumysyn bastady. Jańadan qyryq adamǵa jumys orny ashyldy. Endi, tek toqtap qalmaı, jumysyn jalǵastyra bersin dep tileıik.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan».
Qyzylorda oblysy.
