«Qýansań qýana ber, áketaıym, men seniń ómirińniń jalǵasymyn» án shýmaǵynda aıtylǵandaı, biz ata-anamyzdyń otbasynda on bala tálim-tárbıe aldyq. Es bilgeli kórgenimiz – ákemiz udaıy jazý ústeliniń basynda otyratyn. Ondaı kezderde aınaladaǵy tirshilik bir sát toqtap qalǵandaı, biz de aıaǵymyzdy ushynan basýshy edik. Ákem gazet-jýrnaldardy, balalarǵa arnalǵan kitaptardy poshta arqyly kóp alǵyzatyn. Árip bilmeıtinimiz sýret qarap, mektepte oqıtyndarymyz kishilerge ertegiler men taqpaqtar oqyp berýshi edik.
«Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» degen emes pe, biz de qaǵaz ben qalamǵa úıir bolyp óstik. «Tólbasy» degendeı, ata-anamyzdyń eń úlkeni Zeınıkamal – Qaraǵandy medısına ınstıtýtyn támamdady, ómir boıy adam janynyń arashashysy bola júrip el alǵysyna bólendi. Botakóz – ulaǵatty ustaz. Maral da bilgir dáriger, ómirin densaýlyq saqtaý salasyna arnaǵan maman. Sofııa – sáýletshi, Ardaq – medısına salasynyń qyzmetkeri, Qýanysh, Aıajan degen sińlilerimizdiń bilimi ortasha, Zeıin – ınjener-qurylysshy, Zeınur – joǵary bilimdi agronom-ekonomıst. Árqaısysy óz salasyn jaqsy meńgergen azamattar.
Maral men Ardaqtyń jyrǵa áýestigi bar. Áke jolyn qýǵan men kóp jyldardan beri jýrnalıstıka salasynda eńbek etip kelemin. Nemereden shóbere súıgen anamyz Kámesh jýyrda dúnıeden ótti. Meniń esimde erekshe qalǵan jaı – jylma jyl ákemniń kitaptary shyǵyp jatatyn. Ol kitaptyń alǵashqy danasy kelgende ákem jas baladaı qýanyp, úıge syımaı ketedi. «Bul da meniń jańa týǵan perzentim sekildi ǵoı» dep muqabasyn sıpap, jadyrap otyrýshy edi, jaryqtyq... «О́leńge árkimniń-aq bar talasy» dep Abaı atamyz aıtqandaı, ákem jerlesterine alǵashynda «aqyn bala» retinde tanylypty.
Keıin «tórt aýyz óleń jolyna kóńildegi kórikti oıdy syıǵyzý qıyn eken» dep, qarasózge aýysqan kórinedi. Ákem taǵdyr talqysyna túsip, on jyl tósek tartyp jatqanda da qolynan qalamyn túsirmepti. Aqyry 1959 jyly alǵashqy «Bastama» degen kitaby jaryq kórgende qarǵa adym jer muń bolǵan aýyr beıneti umytylyp, qulan-taza aıyǵyp ketipti. Jylt etken darynǵa qamqorlyq kerek. Ákem Zeınel-Ǵabıǵa sol kezdegi Soltústik Qazaqstan oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy Ilııas Omarovtyń kórsetken qamqorlyǵynda shek joq edi. Qolyna qalam ustaǵan jas talapkerge jol kórsetip, kitabynyń jylma-jyl shyǵýyna aǵalyq qamqorlyǵyn aıamaǵan aǵamyzdyń «jas qalamger shyǵypty, tanysaıyn» dep aýylǵa izdep kelip, «jazýshynyń as bólmesi, kisi kútetin, jazý jazatyn, balalary tynyǵatyn bólmeleri bolýy kerek» dep aǵashtan qıǵyzyp, keń saraıdaı úı salǵyzyp bergeniniń ózi nege turady?!
Jazýshy Asqar Lekerovtiń de ákeme jasaǵan jaqsylyǵy, qamqorlyǵy ushan-teńiz. Almatyǵa kelgen saıyn úıine túsirip, jınaǵyna redaktor bolyp, jazý-syzýdyń qyr-syryn úıretken de sol kisi. Sol sııaqty, jerles jazýshy aǵalarymyz Ǵabıt Músirepov, Sábıt Muqanov pen Safýan Sháımerdenovterdiń ákeme jasaǵan qamqorlyqtary aýyz toltyryp aıtarlyqtaı ekenin bilemin. 1974 jyly ákem 50-ge tolyp, aýdan basshylary bizge sovhoz ortalyǵynan úı berdi. Sóıtip, týǵan aýylymyz Ortaqkólden ortalyqqa kóshtik. Sonda jańa qonystaǵy kórshilerimiz: «Zeınel-Ǵabıdyń bar jınaǵany bir mashına kitap eken?» dep kúlisken kórinedi. Biraq oǵan ákem renish bildirmepti. Ata-anamyz bizdi óner-bilimge tárbıeledi.
Meniń áıgili ánshi Júsipbek Elebekovtiń shákirti bolýyma birden-bir sebepshi bolǵan aıaýly ákem edi. О́zi de Aqan seriniń, Birjan saldyń, Mádı men Estaıdyń ánderin dombyramen súıemeldep, qońyr daýyspen naqyshyna keltirip oryndaıtyn. Anam Kámesh te Ásettiń «Injý-marjany» men Aqan seriniń «Qaratorǵaıyn» shyrqaǵanda tyńdaýshylary siltideı tyna qalýshy edi. Men turmys quryp, dombyramdy qolǵa almaı ketken kezimde ákemnen hat kelipti. «Altynjan, óneriń qap túbinde qalyp qoımasyn, ol seniń ónerge jasaǵan qııanatyń, óziń talaptanyp, talpynbasań bolmaıdy, kórin, ónerińdi damyt!» – dep jazypty. Áke sózi qamshy bolyp, sol kezde Qazaq radıosyna biraz án jazyp edim. Ákem ómirden óterden bir aı buryn Qazaq teledıdary arqyly meniń jeke konsertim berildi. Sol kúni ákem teledıdar aldynda otyryp kóz jasyna erik berip, uzaq jylapty. Qýanǵany ǵoı dep oıladym men. Qatelespeppin. Ákem sońǵy hatynda: «Seniń konsertińdi kórip, tóbem kókke jetti ǵoı. Osylaı kórinip júrseıshi, áýeli el-jurtyń qýanady ǵoı», – degeni áli esimde.
Ákem aıyqpas dertpen arpalysa júrip on jeti kitap shyǵardy. Biraq tańdamalysyn kóre almaı ketti. 2010 jyly «Qazaqparat» baspasy Baılanys jáne aqparat mınıstrliginiń muraǵat komıtetiniń tapsyrysymen Zeınel-Ǵabı Imanbaevtyń «Qos qaıyń» atty 40 baspa tabaqtan turatyn áńgimeleri men povesteri jınaǵyn oqyrmanǵa usyndy. Qazir «Dala hıkaıalary» dep atalatyn eki tomdyǵy baspada jatyr. Ákemniń shyǵarmalarymen jaqsy tanys belgili qalamger Qajytaı Ilııasov kezinde: «Zekeń stılıst jazýshy bolatyn. Sóılem quraýda qysqa, nusqa jazýdy kásip etken jan edi. «Boıaýshy boıaýshy degende saqalyn boıapty» degendeı, báz bireýlerdeı kórkem sózdi biledi ekem dep, orynsyz boıaı bermeıtin. О́z jazǵanyna saq qaraıtyn jazýshy edi. Ol kisi mańaıyna syıly, abyroıly bolǵan eken. Ádemi syrbaz, jaı jazýshylarǵa qaraǵanda túsinigi tereń, názik dúnıeniń syryn biletin jan ekeni jazǵan shyǵarmalarynda aıqyn baıqalatyn. Zeınel-Ǵabı Imanbaev qaı taqyrypqa barsyn bilip jazyp, sholatyn jerinen ıntellektýaldy adam ekeni anyq baıqalady. Adamnyń kim ekenin tek jazǵanynan ǵana emes, istegen isi men sóılegen sózinen-aq kim ekenin bilýge bolady.
Shyǵarmanyń ózinen jazyp otyrǵan taqyrypqa degen kózqarasy, dúnıetanymy, óziniń ustamy anyq baıqalady eken» dep jazypty. Al satırık jazýshy Kópen Ámirbek Qazaq radıosynyń áýe tolqynyna ákem jaıly habar ázirlegende óz oıyn bylaısha jetkizip edi: «Sadyqbek Adambekovtiń «Qazaq sovet ádebıetinde jeti synyp bitirgen úsh klassık bar, ol Maksım Gorkıı, Ǵabıden Mustafın jáne men» dep aıtqany bar. Osylardyń qataryna klassıkalyq ádebıettiń qatarynan kórinetin qalamger Zeınel-Ǵabı Imanbaevty da qosýǵa bolady. О́ıtkeni, óziniń ómirbaıandyq jazýy boıynsha Zekeń birinshi Abaıdy ustaz tutqan. Ekinshi Chehovty, úshinshi Beıimbet Maılındi, tórtinshi Ostrovskııdi ustaz etken. Fılosofııalyq oı qozǵaýdy Abaıdan, qysqa jazýdy Chehovtan, tabıǵı, ulttyq boıaýdy jaǵyp tartymdy jazýdy Beıimbet Maılınnen jáne ótkir, qajyrly da qaıratty jazýdy Ostrovskııden úırengen».
Balalar ádebıetiniń kenjelep turǵan kezinde ákemniń jazǵan áńgimeleri men mysaldary bala tárbıesine taptyrmaıtyn qural ekeni sózsiz. Osy oraıda «Jyl on eki aı» jýrnalynyń bas redaktory Talǵat Aıtbaıdyń da áke shyǵarmashylyǵy jaıly aıtqan jyly lebizi kóńil qýantady. «Balalar taqyrybyna jazý úshin olardyń psıhologııasyn, bolmysyn jaqsy bilý kerek. Ol taqyrypqa jazý ońaı sharýa emes. Bir qaraǵanǵa eleýsiz taqyryp. Osy taqyrypty endep, ádemi oılarmen qyzyqtyryp jazý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi de. Qalamger balalarǵa arnalǵan áńgimelerin móldirete, qyzyqtyra, jeńil bala tilimen, túsinikti ete jazýǵa sheber balalar jazýshysy. Zeınel-Ǵabı aǵanyń qanshama áńgimeleri mektep oqýlyqtaryna engen. Oqýlyqqa ený úshin ádistemelik nemese oı salatyn, akademııalyq ólshemge keletin shyǵarmalar jazý sheberlikti qajet etedi. Mine, jazýshy osy jaǵdaıdy erekshe eskerip, tushymdy dúnıeler jaza bilgen.
Onyń syry – urpaqty mysal áńgimelermen, kórkem dúnıemen jaqsylyqqa, eńbekke, shynshyldyqqa tárbıeleı bilý maqsatynda kóp izdengen jan. Jazýshy Zeınel-Ǵabı Imanbaev shyǵarmashylyqty óz deńgeıinde zerttegen. Sosyn óziniń jazýyna uqypty, jaýapkershilikpen qaraǵan. Oqyrmannyń jas ereksheligin eskerip, sony zerttep, sezinip, oqyrmannyń óresin ekshep, senimdi túrde jaza bilgen» dep aǵynan jarylǵan edi ol. «Ajaldy jeńgen adam altyn aıaqtan sý ishedi» demekshi, Korchagınshe ómir úshin kúresip, qıyndyqty kóp beınetpen, talmaı izdenýmen jeńgen ákemniń qaırattylyǵy men ómirge qushtarlyǵy biz úshin úlgi-ónege. Ol óz shyǵarmalarymen eline tanyldy. Kezinde respýblıkalyq gazet-jýrnaldar men Qazaq radıosynyń efırin óziniń aýyl tynysy jaıly radıoocherkteri men syqaq áńgimeleri, balalarǵa arnalǵan bala tilimen jazǵan birtalaı jaqsy áńgimelerimen toltyryp, kúndelikti aqparat kózderinde qalamyn sýaltpaı, óz eńbegimen tanymal bolǵan eńbekqor qalamgerdi ısi qazaq umytpaıdy. О́z aýylynan alysqa uzamaı, týǵan jerge altyn qazyq bolyp qadalǵan, tabıǵat tylsymyn zerttep, aýyl adamdarynyń tynys-tirshiligin shyǵarmalaryna arqaý etken ákemdi Ortaqkól men Baıan aýyldarynyń turǵyndary týǵan jerdiń tamyrshysy dep qurmetteýshi edi. Sol qurmet eshqashan ortaımaıdy dep oılaımyn.
Altyn IMANBAEVA,
jazýshynyń qyzy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaq radıosy «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi.
