Otyzdyqqa ený jospary – eldigimizdi synar emtıhan
El Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýy meni óziniń strategııalyq oılaý tereńdigimen, alǵa qoıylǵan maqsattardyń aıqyndyǵymen, aýqymdylyǵymen jáne der kezinde aıtylýymen aıryqsha tolǵandyrdy. Elbasynyń árbir Joldaýy damýdyń belgili bir kezeńinde bizdiń qoǵamnyń aldyna óz múmkindigimizge saı ári ýaqytpen meılinshe úndes mindetter qoıyp keledi. Sonymen birge, jyl saıynǵy joldaýlarda qoıylǵan el damýynyń nysanaly mejeleri artyǵymen alynyp ta otyrǵanyn aıtýymyz kerek. Aıtalyq, kópshiligimiz 2005 jyly Qazaqstannyń álemniń neǵurlym básekege qabiletti 50 eliniń qataryna kirýi oraıyndaǵy keleshekti kózdegen asqaraly mindet on jylǵa jetpeı oryndalady dep oılap pa edik? Nemis fılosofy Artýr Shopengaýer «Tóltýma oılar men baıypty baılamdar jaıdan-jaı kele salmaıdy, olar ózderin zaryqtyra kúttirip qoıady» dep bir kezde aıtqandaı-aq, Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýy, shyn mánisinde Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi kezeń-kezeńmen baǵdarly damýynyń joldary dúnıege kelýiniń sát saǵaty erte de, kesh te emes, dál osy kúnderde soqqany anyq. Eger «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasy aıasyndaǵy bıik maqsattarǵa, bylaısha aıtqanda, satylap jyljý sıpaty tán bolsa, Elbasynyń bıylǵy úndeýin túp máresinde Qazaqstannyń álemniń eń damyǵan 30 eliniń qataryna kirý jónindegi izgilikti maqsat turǵan alys sapar aldyndaǵy mindet qoıýy dep túsingen abzal. Álbette, túpki nátıje osynaý sapardyń qalaı bastalýyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan da biz aldaǵy jolbasy besjyldyq asa aýqymdy, búge-shigesine deıin oılastyrylǵan qamtymdy da qarymdy bolady ári merziminen buryn júzege asady dep úmittenemiz. Bul úshin bizdiń elimizde ne qajettiń bári: berik toptasqan bilimdi ult ta, Elbasynyń sarabdal saıasaty men qaıratkerlik erik-jigeri de, ulan-ǵaıyr jerimiz ben baı tabıǵı qazynamyz da bar. Joldaýmen jete tanysqannan keıin qandaı oılarǵa shomdym jáne ózim «Nur Otan» partııasynyń múshesi ámbe Batys Qazaqstan oblysynyń turǵyny retinde osynaý mańyzdy baǵdarlamalyq qujattan qandaı jaqsylyqtar kútemin? Birinshiden, Elbasy alǵa tartqan mindetterdiń aýqymy jáne táýelsiz Qazaqstannyń keleshekte qadam basar, qanat qaǵar qııalary adamdy qanattandyrady, óz elińe degen úmit pen senim, maqtanysh uıalatady, al Prezıdenttiń jan dúnıesiniń jalyny, baıandaýynyń baıyptylyǵy men suhbat qurý máneri jáne onyń Joldaý jobalary men joldarynyń sózsiz oryndalýyna degen kámil senimi, tipti, teledıdardan kórgenniń ózinde baýrap alyp, ár tyńdaýshyny Táýelsizdik saraıyndaǵy alqaly jıynǵa qatysyp otyrǵandaı áserge bóledi.
Meniń paıymdaýymsha, táýelsiz Qazaqstan úshin el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń qańtardaǵy baǵdarlamalyq sózi óziniń mán-mańyzy jaǵynan 30-shy jyldardaǵy AQSh úshin Franklın Rýzvelttiń «Jańa baǵyty» ákelgen jańǵyrýlarmen para-par. Jáne bul jalań salystyrý emes. Ol kezde de, búgin de sosıalıstik údeden alshaq turǵan eldiń aldynan naryqtyq ekonomıkany memlekettik retteýdiń jáne uzaqmerzimdi josparlaýdyń qıyn mindeti týyndady. AQSh bul tyǵyryqtan abyroımen shyǵyp, álemdegi asa iri ekonomıkany meńgerip, óz baǵdarlamasynyń negizgi taraý-tarmaqtaryn túgeldeı oryndap shyqqan-dy.
Biz óz elimizdi de osyǵan uqsas jaǵdaı kútip tur dep boljamdaımyz. Prezıdenttiń 2050 jylǵa qaraı el ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 50 paıyzǵa, al jan basyna shaqqandaǵy IJО́ deńgeıin 60 myń AQSh dollaryna deıin jetkizý jónindegi jan-júregin jaryp shyqqan sanaly da salıqaly pármeni barshamyzdy yrǵaqty da utymdy jumysqa jigerlendiredi hám mindetteıdi. Tek nátıje jolyndaǵy joǵary jaýapkershilik, ortaq jeńiske degen senim jáne el múddesi men halyq ıgiligi jolyndaǵy qajyrly eńbek qana asqaq bolsa da ábden aqıqat maqsattarymyzdy jaqyndata túspek.
Elbasy Joldaýy qandaı baǵytta qozǵalyp, ne nársege umtylý kerektigin kórsetip berdi – ol degenińiz eldi tereń modernızasııalaý jáne ındýstrııalandyrý, ınnovasııany engizý, ınvestısııa men halyq ómiri standarttarynyń joǵary kórsetkishterine qol jetkizý. El Prezıdenti damý deńgeıi búgingi tańda Qazaqstan úshin úlgi jáne eń jaqyn baǵdar bolyp tabylatyn Brazılııa, Qytaı, Úndistan, Indonezııa, Reseı jáne OAR sııaqty alty eldi atady.
Ekinshiden, Prezıdent shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa orasan kóńil bóle otyryp, ony memlekettiń jáne óziniń máni jaǵynan bizdiń ulttyq ıdeıalarymyzdyń biri bolyp tabylatyn Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamynyń berik ekonomıkalyq negizine balady. О́kinishke qaraı, ekinshi deńgeıdegi bankter kerdeń kerenaýlyǵyn qoıar emes. Olardyń tym joǵary paıyzdyq mólsherlemeleri ortaq nátıjeni kózdemeıdi. Ásirese, aýyldyq jerlerde shaǵyn jáne orta bıznesti nesıeleýge áldebir mindettilik retinde nemketti qaraıdy. Bankterge esh táýekelsiz tutynýshylyq nesıelermen aınalysý, sóıtip, saıyp kelgende, otandastarymyzdyń sengishtigi men ańǵaldyǵyn paıdalanyp baılyqqa bógý neǵurlym tıimdirek bolǵanǵa uqsaıdy.
Olaı bolsa, qalaıda bir kiltin taýyp, ekinshi deńgeıdegi bankterdiń betin kásipkerlikke, shaǵyn jáne orta bızneske burý qajet. El Prezıdentiniń qoǵam aldyna qoıǵan bıik maqsatty mejeleri men mindetteri yrǵalyp-jyrǵalýdy kótermeıdi. Birqatar jyldar boıy aýylsharýashylyqty jáne iri ónerkásipti aýdandardyń ákimi bolyp istegen tájirıbemnen tartyp aýyldyq aýmaqtardyń bolashaq damýy haqynda oı-pikirimdi ortaǵa salsam deımin.
Árıne, Elbasy aıtqan ýrbanızasııa úderisi jáne agroónerkásiptik keshendi ınnovasııalyq jolǵa kóshirý – ómir talabynan týǵan, bolmaı qoımaıtyn aqıqat. Aýyl sharýashylyǵynyń keleshegi agroónerkásiptik birlestikter men holdıngterdiń, iri sharýashylyqtar men shaǵyn ǵana sharýager menshik ıeleriniń qolynda bolýy tıis ekendigi kúmánsiz.
Aýyldyq eldi mekenderdi qalalarmen jáne aýdan ortalyqtarymen baılanystyratyn joldardyń sapaly ári joǵary tehnologııalyq turǵydan jóndelýi óńirlik ekonomıkalardy damytýǵa jańa serpin bereri anyq. Bul burynǵy barlyq sharýashylyqtar men bólimshelerdiń ortalyq qonystaryn saqtap qalýǵa jáne áleýmettik jaǵynan jańa tynysyn ashýǵa múmkindik týǵyzady, aýyldan halyqtyń amalsyz ketýi toqtalady.
Sonymen qatar, Elbasynyń osynaý mańyzdy úndeýi eldi toptastyratyn jańa ulttyq ıdeıalardyń birine aınalar bolsa, tipten, quba-qup. Jappaı salynǵan joldar qazirgi gúldengen elderdiń ekonomıkasyn buryn bolmaǵan deńgeıge kótergen mysaldar az emestigi tarıhtan belgili. О́ıtkeni, tamasha joldar men turaqty jumys bolsa, qazirgi ýaqytta kóptegen adamdar úshin qaı jerde turatyny onshalyqty mańyzdy emes. Aýdan ortalyǵy nemese qalanyń ornyna olar kórkeıgen týǵan aýylynda qalǵandy jón kóredi. Osylaısha, belgili bir dárejede ultymyzdyń, halqymyzdyń uıyqty negizin, altyn besigin – aýyldyq ómir salty men psıhologııasyn saqtap qalady.
О́nerkásipti aýdandardyń damýyna keler bolsaq, el Prezıdenti atap kórsetkendeı, munaı-gaz sektorynda jumys isteıtin transulttyq kompanııalardyń ózderiniń de, jergilikti jerdiń de muqtajdary úshin óndiris oryndaryn qurýǵa qarjy salýyna qol jetkizý kerektigi sózsiz. О́kinishke qaraı, jekelegen kompanııalar, mysaly, Batys Qazaqstan oblysynyń Bórli aýdanynda kómirsýtekterin barlaıtyn asa iri shetel konsorsıýmy ónimdi bólý týraly kelisimniń keıbir erejelerin naqty oryndamaıtyn jaǵdaılary oryn alyp qalýda.
Aýdan ákimi bola júrip konsorsıým basshylyǵynan kelisimniń barlyq baptaryn oryndaýdy talap etip, sotta da talaı dáleldi ýájdermen sóıleýime týra kelgen. Jalǵa berilgen jer telimi úshin kópjyldyq qaryzdy osylaısha qaıtaryp alyp otyrýdyń qaǵıdaly mańyzy bar. Álbette, birlesken jumys barysynda olarǵa talaı ret servıs oraıyndaǵy qosymsha ilespe óndirister nemese kásiporyndar qurý ıdeıasy usynylǵan bolatyn. Olar óz kezeginde aýdan ekonomıkasyn damytýǵa zor septigin tıgizer edi. Alaıda, bizdiń barlyq usynystarymyzdy ınvestor ózderiniń derbestigine qol suǵý dep qabyldady. Qazir Qazaqstan aqyrynda osynaý asa iri jobadan óz úlesin oıyp turyp aldy, endi ásem qala Aqsaıdyń budan arǵy damý keleshegi úmittendirip, kóńilge qýanysh uıalatqandaı.
Úshinshiden, elde tórt iri aglomerasııa jáne ýrbanıstik ortalyqtar qurý jónindegi Prezıdent ıdeıasy der kezinde aıtyldy. Olar osynaý óńirlerdiń ekonomıkasyn bolashaqta jańa bıikterge kóteredi. Sonymen qatar, ýrbanızasııanyń barlyq sıpattary tán bolyp otyrǵan keıbir qalalardyń, mysaly, Oraldyń óńirlik aglomerasııa rólin enshilegenin qalar edik.
О́ńirlik kóshbasshy róline Aqtóbe qalasynyń sózsiz artyqshylyqtary men esh talassyz qadir-qasıetteri bola turǵanmen, Oraldyń osy rettegi áleýeti óz kórshisinen sonshalyqty tómen de emes, al keı retterde, tipti, neǵurlym utymdy jaqtary da barshylyq. 25 shaqyrymdyq sheńberdegi aýyldyq okrýgterdiń turǵyndaryn qosa eseptegende Aqtóbede 400 myńnan sál astam adam turady. Qala irgesindegi aýyldar zańdy túrde qala mártebesin ıemdengen, al olardyń turǵyndary Aqtóbeniń qalalyq halqynyń qataryna jatady.
Oraldyń daýsyz artyqshylyǵy sonda, ol eldiń eýropalyq bóliginde, ıaǵnı Eýropada jatyr, al oblystyń ózi Reseı Federasııasynyń bes iri oblysymen shektesedi. Búginde Oralda beıresmı málimetter boıynsha 300 myńnan astam adam turady. Sonymen birge, qalaǵa tym jaqyn ornalasyp, tipti, qosyla jazdap turǵan birneshe iri aýyldardyń árqaısysynda ekiden on myńǵa deıin adam meken etedi. Eger Aqtóbe qaǵıdaty boıynsha Oraldyń aınalasyndaǵy 25 shaqyrymdyq aımaqta jatqan aýyldarǵa qala mártebesi beriler bolsa, onda bizdiń oblys ortalyǵynyń halqy údeli mejege emin-erkin jaqyndaıdy.
Oral qalasy damýynyń jańa bas josparyna sáıkes jeke úı salý úshin jer telimin alý kezeginde turǵan jetpis myńǵa jýyq qalalyqtarǵa jerdi 25 shaqyrymdyq aımaqta jatqan naq osy serik-aýyldardan berý kózdelgen. Iаǵnı, budan qalalardyń ulǵaıýy men ýrbanızasııa sıpaty aıqyn kórinip tur.
Reseıdiń mıllıon turǵyndyq Samara, Orynbor jáne Saratov sııaqty asa iri ónerkásip ortalyqtaryna ábden jaqyn ornalasqan Oral qalasy reseılik bıznes úshin óte-móte tartymdy bolyp tabylady jáne ınvestısııa tartý úshin, jańa nemese birlesken kásiporyndar qurý úshin zor múmkindikter ashady.
Oral qalasynyń ákimi bolyp júrgen kezimde, 2012 jyly, óńir basshysy N.A.Noǵaevpen birge Astrahan, Volgograd, Saratov, Samar jáne Orynbor oblystaryn aralap ótip, gýbernatorlarmen jáne oblys ortalyqtarynyń aýdanbasylarymen kezdestik, tıisti kelisimderge qol qoıdyq. Olar boıynsha jumys júrip jatyr.
Osy kezdesýlerden keıin, tek kórshilester ǵana emes, basqa da Reseı qalabasylary bıznes ókilderimen birge Oralǵa birneshe dúrkin kelip, turǵyn úı qurylysyna jáne basqa salalarǵa óz ınvestısııalaryn salýdyń amaldaryn qarastyrdy. Bul arada oblys basshylarynyń shektes óńirlerdiń gýbernatorlarymen ózara dostyq ráýishteri de az ról atqarmaıdy. Olar Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev pen Reseı Prezıdenti V.Pýtınniń úlgisi boıynsha ıntegrasııa úderisine jáne bıznestiń ózara kirigýine belsendi kómektesýde.
Tórtinshiden, bıylǵy Joldaýdyń ózegine tartylǵan asa mańyzdy quramdas bóligi «Máńgilik El» Patrıottyq aktisiniń ázirlenýi men qabyldaný tujyrymdamasy bolyp tabylady. Meniń uǵymymdaǵy «Máńgilik El» bizdiń halqymyzdyń Qazaqstan dep atalatyn óziniń táýelsiz, erkin jáne gúldengen eli týraly san ǵasyrlyq armanynyń osy zamanda júzege asqan kórinisi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal da aqylman saıasatynyń arqasynda bizdiń elimiz búkil álemdik qoǵamdastyq moıyndaǵan, qarqyndy damyǵan zamanaýı memleket retinde qalyptasty.
«Máńgilik El» maǵan kúsh-qýaty kúnnen-kúnge tolysyp, órken jaıyp, órleı ósip kele jatqan Qazaqstan báıteregi bolyp elesteıdi. Onyń qalyń nýly ushar basynda bizdiń barlyq eleýli de eleýsiz jetistikterimiz, Olımpııa oıyndaryndaǵy jeńisterimiz, EKSPO-2017, «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasynyń oryndalýy, «2050-Strategııasy» jáne basqa tabystarymyz kóbeıip ósip, kóktep ulǵaıa bermek. Al onyń juldyzdy shyrqaý bıigi bizdiń elimizdiń álemniń jetekshi otyz eliniń qataryna qosylýy bolmaq. Mine, sol kezde eshqandaı jelder men daýyldar, zamana borandary ǵasyrlar qoınaýyna tereń tamyr tartqan qýatty da qudiretti «Máńgilik El» alybyn esh shaıqalta almasy anyq.
«Máńgilik El» degenimiz – myńdaǵan jyldar boıy ómir keshýdi násip etken bizdiń ulysymyz. Tarıhtan málim bolǵanyndaı, kún astyndaǵy kúngeı úshin kúreste kúshtiler ǵana máńgi jasaıdy. Sondyqtan, Qazaqstan órkendegen óristi, ındýstrııasy damyǵan kelisti de kenishti, ınnovasııasy gúldengen jemisti de jeńisti el bolýǵa mindetti. Mundaı elde ómir súrý qazaqstandyqtarǵa ǵana emes, ózge memleketterdiń ókilderi úshin de birdeı tartymdy bolmaq. Eger biz Elbasynyń Joldaýyndaǵy barlyq aýqymdy mindetterdi júzege asyryp, tolyq oryndap shyqsaq, solaı bolary da sózsiz.
Elbasymyz óziniń jalyndy sózinde bizdiń jáne keıingi býyndar óz urpaqtaryna basty basymdyq halyqqa joǵary ómir standarttaryn qamtamasyz etý bolyp tabylatyn táýelsiz, órkendegen jáne ekonomıkasy myǵym eldi muraǵa qaldyra alýy úshin barlyq qazaqstandyqtardy osynaý shyn mánisindegi tarıhı Joldaýdy iske asyrýǵa asqan belsendilikpen atsalysýǵa shaqyrdy.
Bir kezderi Anglııanyń premer-mınıstri Ýınston Cherchıll halyq aldynda sóz sóılep turyp, keýdesin óz eline degen mahabbat kernep, kóńilin sharyqtata: «Qanekı, óz boryshymyzdy oryndaıyq, birigeıik, eger Brıtan ımperııasy áli de myń jyl ómir súrer bolsa, adamdar sodan keıin de: «Bul olardyń uly saǵaty boldy!» dep aıtatyndaı is jasaıyq» degen eken.
Shynynda da, Ulybrıtanııa Cherchıll bılik qurǵan jyldarda jańa qarqynmen qanattanyp, qazirgi álemniń uly derjavalarynyń birine aınaldy.
Prezıdent Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna jalyndy sóz arnady: «Biz óz halqymyzdyń ıgiligi jolynda uly maqsattardy alǵa qoıamyz, sondyqtan men barlyq saıası partııalardy, qoǵamdyq birlestikterdi, barsha qazaqstandyqtardy 2050 Strategııasynyń basty maqsatyna jetý jónindegi jumysqa belsene qatysýǵa shaqyramyn!.. О́z jumys oryndaryńyzda otyryp, osy jumysqa árqaısyńyz atsalysyńyzdar. Nemquraıdylyq tanytpańyzdar. Eldiń bolashaǵyn barsha halyqpen birge jasańyzdar!» dep jigerlendirdi Elbasy.
Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń shyn júrekten shyqqan rııasyz, adal da asqaq sózderi bizdiń elimiz úshin de bir kezdegi Ýınston Cherchılldiń Brıtan ımperııasynyń halqyna tastaǵan úndeýindegi sáýleli boljam bolyp shyǵyp, máńgilik Qazaq eliniń uly saǵaty mindetti túrde kúmbirlep soǵatyn kemel kúnder týsyn dep Táńirden tileıik!
Bolat ShÁKIMOV,
«Nur Otan» partııasy Oral qalalyq fılıalynyń tóraǵasy,
Búkilreseılik «Dástúr» ádebı syılyǵynyń laýreaty.
