Jolymyz ońdy, saparymyz sátti bolǵaı!

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń halyqqa dástúrli Joldaýy jyl saıyn memlekettik apparatty ǵana emes, búkil halyqtyń ortaq maqsatyn, ulttyq múddeler men bolashaqqa baǵyttalǵan úlken murattarǵa bastaıtyn mánimen erekshelenetini anyq. «Kemeniń baǵyt-baǵdary bolmasa, eshbir jel oǵan baǵyttas bolmaıdy», degen danalyq sóz bar. Jahandanyp jatqan álem­de, eńbek resýrstary kún óte damyp, ózgerip jatqan zaman­da árbir memlekettiń óziniń ishki rýhanı-mádenı, órkenıettik, ekono­mıka­lyq erekshelikterine saı qalyp­tas­tyratyn jolyn izdeý – tabıǵı úrdis ekeni anyq. Qazaqstan da sońǵy jyldary kóptegen elderdiń damý kezeńin zertteı otyryp, ózi­niń jolyn qalyptastyrýdy bas­tady. Bul jol tek sózben emes, úl­ken eńbekpen, eń bastysy – qo­ǵam­nyń birligi, onyń ortaq maq­sat-mura­tymen qalyptasatyn jol. Álemdik bank sarapshy­lary­nyń usynysy boıynsha, eldiń serpindi damýynyń negiz­gi faktorlary – quıylatyn ın­ves­tı­sııa­­lardyń maq­sat­ty túrde paı­da­­lanylýy men at­qa­rýshy bı­lik júıesiniń tıimdi­liginiń joǵa­ry bolýymen tyǵyz baılanys­ty. Atalǵan usynys jyl saıynǵy jol­daýlarda aıtylyp keledi. Eli­miz­diń kúretamyry bolyp otyrǵan ınfraqurylymdy órkendetý, ekonomıka jáne óndiris salalaryn damytý, elimizdiń aýmaqtyq artyqshylyqtaryn tıimdi paıdalaný, onyń ishinde Qytaı men Reseı arasyndaǵy logıstıkalyq-kólik ortalyǵy bolý, óńirlerde ındýstrııalyq jańa salalardyń paıda bolýy osy jylǵy Joldaýda da eskerildi. Sebebi, HHI ǵasyr – ekonomıkaǵa negizdelgen, onyń ishinde ıntellektýaldy adamı resýrstardyń múmkindigin ashatyn ınnovasııalyq ekonomıkanyń ǵasyry. Búgingi kúnniń AQSh, Fınlıandııa, Japonııa, Sıngapýr, Ońtústik Koreıa, Taıvan, Kanada, Avstralııa sekildi damyǵan elderi adamı resýrstardyń úlesine úlken mán beretinin endi ǵana túsinip kele jatqandaımyz. Osy tusta «Bolashaq» memlekettik baǵdarlamasynyń máni men strategııalyq mańyzy artatyny anyq. Elimizdegi ulttyq ǵylymı-zertteý ortalyqtary jumysynyń nátıjeli bolýy, ekonomıkanyń serpilisine úles qosýy basym baǵyt retinde belgilendi. Ishki jalpy ónimniń 3%-ǵa deıingi úlesiniń ǵylym men bilimniń damýyna bólinýi – zaman talaby. Parlamenttiń Áleýmettik-máde­nı damý komıtetiniń múshesi re­­tinde Joldaýda atalǵan sa­laǵa jyldaǵydaı aıryqsha kó­ńil bólin­geni baıqalady. Birin­shiden, otandyq bilim berý sala­sy­nyń sapaly bolýy basty mejede tur. Qazir kóp oblystarda búl­dirshinderdi balabaqshamen qam­tamasyz etý isi óte baıaý atqarylyp jatqany anyq. 2020 jylǵa deıingi kezeńge ar­nal­ǵan mektepke deıingi bilim­men tolyqtaı qamtamasyz etý maq­saty qoıylyp otyr. Alǵa 2017 jylǵa deıin halyq tyǵyz orna­lasqan aımaqtarda 3 aýysymda oqy­týdy túbegeıli joıyp, eki aý­ysymda oqıtyn mektepterdiń sanyn kóbeıtý mindeti qoıylǵan. Ýnı­versıtetterdiń áleýetin art­tyrý arqyly eldiń ekonomı­kasyna bilimdi, syndarly oılaı alatyn, tehnıka men ja­ńa teh­no­logııalardyń tilin meń­ger­gen, keminde 3 tildi biletin maman daıar­laý da óte mańyz­dy is bolyp tabylady. Ekinshiden, uzaqmerzimdi má­denı saıasattyń tujyrymdamasyn qa­byl­daý qajet. Búgingi kúni mem­leketimizdiń negizgi qundy­lyqtary táýelsizdikti baıandy etý, qoǵamdyq tatýlyq, birlik, ózara syılastyq bolyp qalyptasqany anyq. Osy qundylyqtardy óskeleń urpaqtyń boıyna ǵana emes, aldaǵy ýaqytta eldiń ımıdjine qatysty damytý – qabyldanatyn tujyrymdamanyń negizgi tuǵyrlarynyń biri bolýy qajet. Atalǵan qujattyń temir­qazyǵy etip memleketshilik sana-sezim men ulttyq qundylyqtardy belgileý kerektigin usynys re­tinde aıtqym keledi. Úshinshiden, áleýmettik sala­­lardaǵy qyzmetkerlerdiń áleý­mettik jaǵdaıy týraly. Qoǵamda ustaz, dáriger degen mamandarǵa laıyqty qurmet bolmaı, osy mamandardyń tek úshinshi qatardaǵy qyzmetkerler bolyp qala berýi yqtımal. Ustazdar men dárigerlerdiń jalaqysyn kóterý, olardyń kásibı biliktiliginiń damýyna qolaıly jaǵdaılar jasaý, «ustaz» ben «dáriger» márte­besiniń joǵary bolýy keshen­di jumysty talap etedi. Áýeli memleket óziniń tarapynan qajet­tilikterdi týdyrý, ekinshi jaǵynan qoǵamnyń kózqarasynyń ózgerýi, úshinshi jaǵynan atalǵan mamandyq ıele­riniń ózine degen senimdiligin kú­sheıtýi qajet. Senimdilik árdaıym biliktilikti arttyryp, kez kelgen eldegi óziniń áriptesimen bilimi men biligi jaǵynan teń kelerlik qabiletimen qalyptasatynyn erekshe aıtý kerek. Tórtinshiden, taǵdyrdyń qa­laýy­men, Jaratqannyń jazǵa­nymen kemtar atanǵan azamat­tar­dyń qoǵamdyq ómirde, áleý­met­tik jaǵdaıynda teń dáre­jeli quqyqtarǵa ıe bolýy. Qazaq­standa kóptegen úkimettik emes uıym­dar, ózim múshe bolyp otyr­ǵan komıtettiń tóraıymy Darı­ǵa Nazarbaeva bastaǵan top ta múgedek balalarǵa, kemtar jan­darǵa erekshe mán berip kelemiz. Kemtar adamdar rýhy jaǵynan myqty kelerin eskersek, olardy músirkeýden buryn qoldaý, teń dárejede eńbek qatynastaryna aralastyrý jaǵyn oılanǵan abzal. Bul da óz kezeginde Joldaýda erekshe atalyp ótti. Elbasynyń Qazaqstandy «Máń­gilik El» dep ataýynda úlken ıdeıa jatqany anyq. Shynynda da, bul temirqazyǵy uly maqsattar men naqty nátıjelerge negizdelgen mem­lekettiń serpindi damyǵan beınesi ekendigi anyq. Kóshbasshy bolý qıyn, kóshbasshylyqty saqtap qalý odan da qıyn deıtin ǵıbratty esker­sek, biz jaýapty jolǵa endi tústik. Halyq batyry Baýyrjan Momysh­ulynyń «el degende eminip, jurt degende júginip qyzmet et» deıtin danalyq sózi bar. Endeshe, alysty kózdegen maqsatty saparymyz sátti, jolymyz oń bolýyna barshamyz jumylyp qyzmet etkenimiz abzal. Baqytbek SMAǴUL, Parlament Májilisiniń depýtaty.