Elbasynyń bıylǵy Joldaýynyń basty bir ózgesheligi men baǵa jetpes qundylyǵy – Qazaqstannyń álemdegi eń joǵary damyǵan 30 eldiń qatarynan oryn alýy jónindegi tujyrymdamanyń jasalǵany. Sonymen birge, onyń uzaq-merzimdi basymdyqtarynyń taıǵa tańba basqandaı aıqyn belgilengeni. Mundaı basym baǵyttar halqymyz úshin kıeli dep esepteletin jeti sanymen belgilenip, jeti baǵyttan turady. Sonyń eń birinshisi ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý trendin túzeýge jáne kúsheıte túsýge arnalǵan.
Buǵan deıin elimizde 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy oıdaǵydaı iske asty dep oı túıýge tolyq negiz bar. Biraq biz muny ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵy dep atamaǵan bolatynbyz. Joldaýdan keıin bul bitken is dál osyndaı ataýmen jańa dáýirimizdiń tarıhyna enetinine kóz jetkizip otyrmyz.
Bul jóninde Memleket basshysy men Úkimetke 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy jobasy jóninde birqatar tapsyrmalar berdim. Sonymen, 2050-ge deıingi qalǵan jyldar jeti besjyldyqqa bólinedi. Olardyń árqaısysy bir maqsat – damyǵan 30 eldiń qataryna kirý máselesin sheshedi dep atap kórsetti. Ári Elbasy osy besjyldyqtardyń árqaısysynda qandaı naqty jumys atqarylatynyn da kórsetip berdi. Sonyń negizgi bóligi Qazaqstan bıznesin, ásirese, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý bolmaq.
Bul eń aldymen respýblıka óńirlerine jaýapty mindetter júkteıdi. Olarǵa dástúrli óndirýshi sektorlar tıimdiligin kóterýge qatysty tyń jobalar men usynystardy ómirge ákelý qajettiligin kórsetedi. Bir sózben aıtqanda, ındýstrııalandyrý trendin túzeımiz desek, oǵan kádimgideı shyǵarmashylyq turǵydan kele bilý qajettigin kóremiz.
– Biz bul oraıda, eń birinshi kezekte dástúrli óndirýshi sektorlarǵa ınvestısııalar tartý qajet dep sanaımyz. Árıne, bul máselelerdi sheshý men retteýdiń birneshe joldary men tásilderi bar. Sonyń ishinde biz ındýstrııalyq aımaq qurý máselesine basymdyq berip otyrmyz. Onyń aýmaǵyna qurylys ındýstrııasy, mashına jasaý, munaı-hımııa kesheni jáne energetıka salasyndaǵy kompanııalar ornalaspaq, – dep málimdedi gazet tilshisine Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Marat Kárimov.
Iá, qalaı degende de, oń ınvestısııalyq ahýal elimizdiń jaqsy damyǵan álemdegi 30 eldiń qataryna kirýinde sheshýshi faktordyń biri bola alatyny talas týǵyzbaıdy. Sondyqtan da osy ahýaldy túbegeıli qalyptastyrý men jaqsartý, óńirlerge ınvestorlar men ınvestısııalardy tartý máseleleri jergilikti bılik organdarynyń udaıy nazarynda bolǵanyn qalar edik. Elbasy Joldaýyndaǵy basty talaptardyń biri de osyndaı kemel oıdan týyndaıdy.
Búgingi taqyryptyń basty nysanyna aınalyp otyrǵan Aqjaıyq aımaǵynda bul maqsatta qolǵa alynǵan ister de quptaýǵa turarlyqtaı. Sonyń eń bastysy aqparattyq taldaýlar men marketıngtik zertteýler uıymdastyrýǵa baǵyttalǵan. Buǵan qosa ınnovasııalyq jobalardy izdestirý men júzege asyrýdyń ońtaıly tásilderi iriktelip, súzgiden ótkizilip alynǵan.
Servıstik qyzmet kórsetý isi de atalǵan jobalar sheńberinde qarastyrylǵan. Batys Qazaqstan oblysynyń kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń bastyǵy Aslan Jaqypov bizge «Oral áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» AQ bazasynda ómir men óndiriske jol tartqan ınnovasııany qoldaý jáne ınvestısııany tartý ortalyǵy osy maqsatta qurylǵanyn aıtyp berdi. Sonymen qatar, kásipkerlerge qoldaý kórsetýdiń taǵy bir tásili retinde sońǵy jyldary Oral óńirinde halyqaralyq bıznes-forýmdar ótkizý tájirıbesi de tıimdilik pen utqyrlyq turǵysynan alǵanda ózin tolyǵymen aqtap keledi.
Joǵaryda aıtylǵandaı, ınnovasııalyq ahýaldy jaqsartýǵa qatysty júrgizilgen alǵashqy taldaýlardyń biri – óńdeý ónerkásibi qataryna kiretin kásiporyndardyń jaı-kúıine arnalǵan eken. Onyń nátıjeleri boıynsha atalǵan óndiristik nysandarda paıdalanylmaı turǵan múmkindikter men bos óndiris oryndary bar ekeni anyqtalǵan. Sóz joq, mundaı rezervat qur keńistik kúıinde qalyp qoımaýy kerek. Bul rette atalǵan máselege oraı qur, jalań taldaýlar jasalyp qana qoımaı, naqty sheshimder alynǵany úlken mereı. Aıtalyq, osyndaı paıdalanylmaı turǵan múmkindikter Oral qalasyndaǵy «Omega» prıbor qurý zaýyty» aksıonerlik qoǵamynda kezdesken bolsa, osy kásiporynnyń negizinde Oral transformator zaýytyn turǵyzý jóninde sheshim qabyldanǵan. Bul ómirsheń joba jylyna bes myń dana transformator shyǵarýǵa laıyqtalǵan.
Iá, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı týǵyzý – ony órkendetýdiń basty kilti. Osy oraıda Oral óńirinde sońǵy jyldary úlgi-ónege tutarlyqtaı ilkimdi istiń qolǵa alynǵanyn aıtpaı ketý shyndyqqa qııanat. Munda bıznesin jańadan bastaǵan azamattarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda ınnovasııalyq granttar berý júıesi qolǵa alynǵan. Munda óz bıznesin qurýǵa bólingen soma mólsheri úsh mıllıon teńge kóleminde. Ekonomıkanyń basym sektorynda jańa bıznes-ıdeıalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan granttardy ıelený tizimine jas kásipkerlermen qosa áıelder men múgedek jandar da engizilgen. Olarǵa buǵan deıin berilgen granttar jaryq beretin aspaptar isin jolǵa qoıýǵa, kúmbezdi úıler qurylysyn turǵyzýǵa, aerobottar óndirisin órkendetýge jáne fotokitaptar shyǵarýǵa jumsalǵan.
Sóz sońynda oblysta ınnovasııalyq jobalarǵa qatysty júrgizilgen taldaýlardyń taǵy bir tolqynymen oqyrmandardy tanystyra ketkendi jón kóremiz. Mysaly, aımaqta ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha otyz bir ınvestısııalyq joba iske qosylǵan bolsa, onyń jıyrma ekisi elý paıyzdan astam jobalyq qýatqa shyqqan. Árıne, paıdalanýǵa berilgen óndiristik nysandardyń bári birdeı tez arada tolyq jobalyq qýatymen jumys istep ketýi múmkin de emes shyǵar. Buǵan belgili bir ýaqyt aralyǵy qajet ekendigimen de kelisýge týra keledi. Ádette, tolyq jobalyq qýatqa jetý úrdisi bir kúnde, bir aıda emes, kezeń-kezeńmen júzege asyrylatyny da aıan. Solaı bolǵan kúnniń ózinde de joǵaryda atalǵan derek súıinshi suraýǵa turatyndaı joǵary kórsetkish deýge kelińkiremeıdi. Degenmen, bárine ýaqyt tóreshi. Al mundaı kidiristiń basty sebepteri nede degen saýalǵa kelsek, onyń túp-tórkini aınalym quraldary men tapsyrystardyń jetispeýshiliginen týyndaıdy.
Túıip aıtqanda, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev atap kórsetkendeı, ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý trendin túzeý men kúsheıte túsýdiń basty joly egemen elimizdiń túkpir-túkpirindegi kásiporyndardyń ınnovasııalyq belsendiligine baılanysty ekeni anyq. Osyndaı belsendiliktiń Oral óńirindegi keıbir mysaldaryn áńgimelep berý arqyly trend túzeýdi odan ári tereńdetý sala janashyrlarynyń tól mindeti bolyp qala beredi degimiz keledi.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.