Trend týraly tolǵansaq...

Elbasynyń bıylǵy Jol­daýy­nyń basty bir ózgesheligi men baǵa jetpes qundylyǵy – Qa­zaq­stannyń álemdegi eń joǵa­ry damyǵan 30 eldiń qata­rynan oryn alýy jónindegi tujyrymdamanyń jasalǵany. Sonymen birge, onyń uzaq-mer­zimdi basymdyqtarynyń taıǵa tańba basqandaı aıqyn bel­gilengeni. Mundaı basym baǵyttar halqymyz úshin kıeli dep esepteletin jeti sanymen belgilenip, jeti baǵyttan turady. Sonyń eń birinshisi ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý trendin túzeýge jáne kúsheıte túsýge arnalǵan. Buǵan deıin elimizde 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy oıda­ǵydaı iske asty dep oı túıýge tolyq negiz bar. Biraq biz muny ındýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵy dep atamaǵan bolatynbyz. Joldaýdan keıin bul bitken is dál osyndaı ataýmen jańa dáýirimizdiń tarıhyna enetinine kóz jetkizip otyrmyz. Bul jóninde Memleket basshysy men Úkimetke 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan údemeli ın­dýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyl­dyǵy jobasy jóninde birqatar tapsyrmalar berdim. Sonymen, 2050-ge deıingi qalǵan jyldar jeti besjyldyqqa bólinedi. Olardyń árqaısysy bir maqsat – damyǵan 30 eldiń qataryna kirý máselesin sheshedi dep atap kórsetti. Ári Elbasy osy besjyldyqtardyń árqaısysynda qandaı naqty jumys atqaryla­tynyn da kórsetip berdi. Sonyń negizgi bóligi Qazaqstan bıznesin, ásirese, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý bolmaq. Bul eń aldymen respýblıka óńirlerine jaýapty mindetter júkteıdi. Olarǵa dástúrli óndi­rýshi sektorlar tıimdiligin kóte­rýge qatysty tyń jobalar men usynystardy ómirge áke­lý qajettiligin kórsetedi. Bir sóz­ben aıtqanda, ındýstrııalandyrý trendin túzeımiz desek, oǵan kádimgideı shyǵarmashylyq turǵy­dan kele bilý qajettigin kóremiz. – Biz bul oraıda, eń birinshi kezekte dástúrli óndirýshi sek­tor­larǵa ınvestısııalar tartý qajet dep sanaımyz. Árıne, bul máselelerdi sheshý men ret­teý­diń birneshe joldary men tásilderi bar. Sonyń ishinde biz ındýstrııalyq aımaq qurý máselesine basymdyq berip otyrmyz. Onyń aýmaǵyna qurylys ındýstrııasy, mashına jasaý, munaı-hımııa kesheni jáne energetıka salasyndaǵy kompanııalar ornalaspaq, – dep málimdedi gazet tilshisine Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Marat Kárimov. Iá, qalaı degende de, oń ın­ves­tısııalyq ahýal elimizdiń jaqsy damyǵan álemdegi 30 eldiń qataryna kirýinde sheshýshi faktordyń biri bola alatyny talas týǵyzbaıdy. Sondyqtan da osy ahýaldy túbegeıli qa­lyp­tastyrý men jaqsartý, óńirlerge ınvestorlar men ınvestısııalardy tartý máseleleri jergilikti bılik organdarynyń udaıy nazarynda bolǵanyn qalar edik. Elbasy Joldaýyndaǵy basty talaptardyń biri de osyndaı kemel oıdan týyndaıdy. Búgingi taqyryptyń basty nysanyna aınalyp otyrǵan Aq­jaıyq aımaǵynda bul maqsatta qolǵa alynǵan ister de quptaýǵa turarlyqtaı. Sonyń eń basty­sy aqparattyq taldaýlar men marketıngtik zertteýler uıym­dastyrýǵa baǵyttalǵan. Buǵan qosa ınnovasııalyq jobalardy izdestirý men júzege asyrýdyń oń­taıly tásilderi iriktelip, súzgiden ótkizilip alynǵan. Servıstik qyzmet kórsetý isi de atalǵan jobalar sheńberinde qarastyrylǵan. Batys Qazaqstan oblysynyń kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń bastyǵy Aslan Jaqypov bizge «Oral áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» AQ bazasynda ómir men óndiriske jol tartqan ınnovasııany qoldaý jáne ınvestısııany tartý ortalyǵy osy maqsatta qurylǵanyn aıtyp berdi. Sonymen qatar, kásip­ker­lerge qoldaý kórse­týdiń taǵy bir tásili retinde sońǵy jyl­dary Oral óńirinde halyq­ara­lyq bıznes-forýmdar ótki­zý tájirıbesi de tıimdilik pen ut­qyr­­lyq turǵysynan alǵanda ózin tolyǵymen aqtap keledi. Joǵaryda aıtylǵandaı, ınnovasııalyq ahýaldy jaqsartý­ǵa qatysty júrgizilgen alǵashqy taldaýlardyń biri – óńdeý óner­kásibi qataryna kiretin kásip­oryndardyń jaı-kúıine arnalǵan eken. Onyń nátıjeleri boıynsha atalǵan óndiristik nysandarda paıdalanylmaı turǵan múmkindikter men bos óndiris oryndary bar ekeni anyqtalǵan. Sóz joq, mundaı rezervat qur keńistik kúıinde qalyp qoımaýy kerek. Bul rette atalǵan máselege oraı qur, jalań taldaýlar jasalyp qana qoımaı,  naqty sheshimder alynǵany úlken mereı. Aıtalyq, osyndaı paıdalanylmaı turǵan múmkindikter Oral qalasyndaǵy «Omega» prıbor qurý zaýyty» aksıonerlik qoǵamynda kezdesken bolsa, osy kásiporynnyń negizinde Oral transformator zaýytyn turǵyzý jóninde sheshim qabyldanǵan. Bul ómirsheń joba jylyna bes myń dana transformator shyǵarýǵa laıyqtalǵan. Iá, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa barynsha qolaıly jaǵdaı týǵyzý – ony órkendetýdiń basty kilti. Osy oraıda Oral óńirinde sońǵy jyldary úlgi-ónege tutarlyqtaı ilkimdi istiń qolǵa alynǵanyn aıtpaı ketý shyndyqqa qııanat. Munda bıznesin jańadan bastaǵan azamattarǵa qol­daý kórsetý maqsatynda ın­no­­vasııalyq granttar berý júıe­si qolǵa alynǵan. Munda óz bıznesin qurýǵa bólingen so­ma mólsheri úsh mıllıon teńge kóleminde. Ekonomıkanyń basym sektoryn­da jańa bıznes-ıdeıalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan granttardy ıelený tizimine jas kásipkerlermen qosa áıelder men múgedek jandar da engizilgen. Olarǵa buǵan deıin berilgen granttar jaryq beretin aspaptar isin jolǵa qoıýǵa, kúmbezdi úıler qurylysyn turǵyzýǵa, aerobot­­tar óndirisin órken­de­týge jáne fotokitaptar shy­ǵarýǵa jumsalǵan. Sóz sońynda oblysta ınnova­sııalyq jobalarǵa qatysty júrgizilgen taldaýlardyń taǵy bir tolqynymen oqyrmandardy tanystyra ketkendi jón kóremiz. Mysaly, aımaqta ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha otyz bir ınvestısııalyq joba iske qosylǵan bolsa, onyń jıyrma ekisi elý paıyzdan astam jobalyq qýatqa shyqqan. Árıne, paıdalanýǵa berilgen óndiristik nysandardyń bári birdeı tez arada tolyq jobalyq qýatymen jumys istep ketýi múmkin de emes shyǵar. Buǵan belgili bir ýaqyt aralyǵy qajet ekendigimen de kelisýge týra keledi. Ádette, tolyq jobalyq qýat­qa jetý úrdisi bir kúnde, bir aıda emes, kezeń-kezeńmen jú­zege asyrylatyny da aıan. Solaı bolǵan kúnniń ózinde de joǵaryda atalǵan derek súıinshi suraýǵa turatyndaı joǵary kórsetkish deýge kelińkiremeıdi. Degenmen, bárine ýaqyt tóreshi. Al mundaı kidiristiń basty sebepteri nede degen saýalǵa kelsek, onyń túp-tórkini aınalym quraldary men tapsyrystardyń jetispeýshiliginen týyndaıdy. Túıip aıtqanda, Memleket basshysy Nursultan Nazar­baev atap kórsetkendeı, ınno­vasııalyq ındýstrııalandyrý trendin túzeý men kúsheıte túsýdiń basty joly  egemen elimizdiń túkpir-túkpirindegi kásiporyndardyń ınnovasııalyq belsendiligine baılanysty ekeni anyq. Osyndaı belsendiliktiń Oral óńirindegi keıbir mysaldaryn áńgimelep berý arqyly trend túzeýdi odan ári tereńdetý sala janashyrlarynyń tól mindeti bolyp qala beredi degimiz keledi. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy.