Aqtóbe munaı qural-jabdyqtary zaýyty Qazaqstandaǵy mashına jasaıtyn eń úlken zaýyttardyń biri. Búginde bul kásiporyn elimizdegi sorǵy shtangalaryn shyǵaryp otyrǵan Qazaqstandaǵy birden-bir óndiris orny bolyp tabylady. Zaýyt ónimderiniń Qazaqstan naryǵyndaǵy úlesi 80 paıyzdy quraıdy. Kásiporyn ımporttyń ornyn basatyn munaı qural-jabdyqtaryn óndirý maqsatynda 2001 jyly paıdalanýǵa berilgen-di. Bul joba alǵa qoıǵan maqsatty oryndaýda qaıtarymdylyǵyn dáleldep úlgerdi. Elimizdegi iri munaı kompanııalaryna qajetti sorǵy shtangalaryn, shtanga jalǵastyrǵyshtaryn, sorǵy-kompressorlyq qubyrlar men shtangalyq tereń sorǵylardy, t.b. qural-jabdyqtardy úzdiksiz jetkizip otyrǵan zaýyt ónimdiligi jyl saıyn artyp, ımportty yǵystyryp keledi. Jylyna 200 myń dana sorǵy shtangalary men shtanga jalǵastyrǵyshtaryn shyǵaratyn zaýyt 2012 jyly ónimdiligin eki ese ulǵaıtýdyń alǵysharttaryn jasaýda.
– О́tken jyly «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha ónimderdi óńdeýge arnalǵan avtomatty jeliler satyp aldyq. Bul ónimniń sapasy men sanyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Qazir jylyna 200 myń dana sorǵy shtangalaryn shyǵaratyn bolsaq, bul jelilerdi iske qosý arqyly sorǵy shtangalarynyń ónimdiligin 400 myńǵa, shtanga jalǵastyrǵyshtaryn 500 myńǵa arttyrý kózdelýde. Shveısarııada shyǵarylǵan jańa zamanaýı qondyrǵynyń jalpy quny 7,775 mıllıon dollar turady. Bul quraldy alý úshin «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha nesıe berildi jáne syıaqy mólsherlemesiniń bir bóligi sýbsıdııalandy. Shynyn aıtý kerek, bul baǵdarlamanyń otandyq óndirýshiler úshin mańyzy úlken, otandyq kásiporyndardyń serpindi damýyna, el ekonomıkasynyń ilgerileýine, jumys oryndarynyń artýyna septigin tıgizedi, – deıdi zaýyt dırektory Ǵazız Jandos.
Onyń aıtýynsha, jańa qural-jabdyqtar tolyqtaı kompıýterlendirilgen, ıaǵnı buryn jıyrma adam isteıtin jumysty endi eki-aq adam atqara alady. Biraq jumysshylar sany qysqarmaıdy. Buryn stanoktarda jumys istegen jumysshylar óndiristiń basqa býyndarynda eńbek etetin bolady.
Zaýyt jumysshylary jańa jabdyqpen jańa jyldan bastap jumys jasaýda. Qazir Shveısarııadan kelgen mamandar jergilikti jumysshylarǵa jańa jabdyqpen jumys isteýdi úıretip, olardyń jańa tehnologııany tez arada ıgerip ketýine kómektesýde. Osy kásiporyn ashylǵaly qyzmet etip kele jatqan tájirıbeli tokar Ámirjan Jangeldınovtiń aıtýynsha, bular óte joǵary dáldikpen jumys jasaıtyn stanoktar. Sondyqtan da jumysshylarǵa onyń ár tetiginiń qandaı qyzmet atqaratynyn bilý mańyzdy bolmaq. Jumysshylar kásibı biliktiligi joǵary mamandar bolǵandyqtan, olarǵa jańa qondyrǵyda jumys isteýge daǵdylaný asa bir qıyndyq týdyryp otyrǵan joq. Qazirdiń ózinde kóp nárseden habardar bolyp qalǵan baıyrǵy jumysshylar jańa tehnologııalyq jelide eńbek etýge tóselip qaldy.
– Zaýyt basshylyǵy qural-jabdyqtardy jańartý úshin bar kúshin salyp jatyr. Sebebi, bizdiń ónimder eýropalyq standartqa saı, básekege qabiletti bolýy tıis. Keden odaǵy aıasynda mundaı zaýyttar saýsaqpen sanarlyq. Sondyqtan erteńgi kúni biz basqa elderdegi kásiporyndarmen básekelese almasaq, onda naryqta qalý-qalmaýymyz ekitalaı. Ekinshiden, tokar, tehnolog mamandar, mashına qurylysy, baǵdarlamalyq basqarý tetigin biletin jas jigitter óte qajet. Nege ekenin bilmeımin, jastardyń bul salaǵa kelýi óte az, – deıdi tájirıbeli maman.
Qazir jańa tehnologııalardy engizýdiń birinshi kezeńi aıaqtalǵan. Bul ónimniń ózindik qunyn azaıtýǵa, óndiris qýatyn arttyrýǵa, óndiris shyǵynyn jáne óndiris sıklin azaıtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq, óndiristegi qol eńbeginiń úles salmaǵyn azaıta túspek. Kásiporyn basshylyǵy óndiristik jelilerdi osylaı birte-birte qaıta jaraqtandyra otyryp, básekelestikke qabiletti ónim shyǵaryp, óz ónimderin eksportqa shyǵarýdy da oılastyrýda.
О́ndiris ornynda jumysshylardyń eńbek etýine qolaıly jaǵdaı týǵyzylǵan. Jumysshylardyń eńbekaqysy joǵary. Olarǵa áleýmettik jeńildikter de qarastyrylǵan.
Oblysta 32,5 myń birlik shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary jumys isteıdi. Olardyń basym bóligi jobalyq qýattaryna shyǵyp, endi ónimniń básekege qabiletti bolýyna nazar aýdarýda. Ol úshin óndiriske zamanaýı ozyq tehnologııalardy engizý qajettigi týyndaıtyny sózsiz. Mine, sondaı qadamǵa baryp otyrǵan kásiporyndardyń biri «Aqtóbe munaı qural-jabdyqtary zaýyty» JShS-degi izdenis izderi osyndaı.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
– О́tken jyly «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha ónimderdi óńdeýge arnalǵan avtomatty jeliler satyp aldyq. Bul ónimniń sapasy men sanyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Qazir jylyna 200 myń dana sorǵy shtangalaryn shyǵaratyn bolsaq, bul jelilerdi iske qosý arqyly sorǵy shtangalarynyń ónimdiligin 400 myńǵa, shtanga jalǵastyrǵyshtaryn 500 myńǵa arttyrý kózdelýde. Shveısarııada shyǵarylǵan jańa zamanaýı qondyrǵynyń jalpy quny 7,775 mıllıon dollar turady. Bul quraldy alý úshin «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha nesıe berildi jáne syıaqy mólsherlemesiniń bir bóligi sýbsıdııalandy. Shynyn aıtý kerek, bul baǵdarlamanyń otandyq óndirýshiler úshin mańyzy úlken, otandyq kásiporyndardyń serpindi damýyna, el ekonomıkasynyń ilgerileýine, jumys oryndarynyń artýyna septigin tıgizedi, – deıdi zaýyt dırektory Ǵazız Jandos.
Onyń aıtýynsha, jańa qural-jabdyqtar tolyqtaı kompıýterlendirilgen, ıaǵnı buryn jıyrma adam isteıtin jumysty endi eki-aq adam atqara alady. Biraq jumysshylar sany qysqarmaıdy. Buryn stanoktarda jumys istegen jumysshylar óndiristiń basqa býyndarynda eńbek etetin bolady.
Zaýyt jumysshylary jańa jabdyqpen jańa jyldan bastap jumys jasaýda. Qazir Shveısarııadan kelgen mamandar jergilikti jumysshylarǵa jańa jabdyqpen jumys isteýdi úıretip, olardyń jańa tehnologııany tez arada ıgerip ketýine kómektesýde. Osy kásiporyn ashylǵaly qyzmet etip kele jatqan tájirıbeli tokar Ámirjan Jangeldınovtiń aıtýynsha, bular óte joǵary dáldikpen jumys jasaıtyn stanoktar. Sondyqtan da jumysshylarǵa onyń ár tetiginiń qandaı qyzmet atqaratynyn bilý mańyzdy bolmaq. Jumysshylar kásibı biliktiligi joǵary mamandar bolǵandyqtan, olarǵa jańa qondyrǵyda jumys isteýge daǵdylaný asa bir qıyndyq týdyryp otyrǵan joq. Qazirdiń ózinde kóp nárseden habardar bolyp qalǵan baıyrǵy jumysshylar jańa tehnologııalyq jelide eńbek etýge tóselip qaldy.
– Zaýyt basshylyǵy qural-jabdyqtardy jańartý úshin bar kúshin salyp jatyr. Sebebi, bizdiń ónimder eýropalyq standartqa saı, básekege qabiletti bolýy tıis. Keden odaǵy aıasynda mundaı zaýyttar saýsaqpen sanarlyq. Sondyqtan erteńgi kúni biz basqa elderdegi kásiporyndarmen básekelese almasaq, onda naryqta qalý-qalmaýymyz ekitalaı. Ekinshiden, tokar, tehnolog mamandar, mashına qurylysy, baǵdarlamalyq basqarý tetigin biletin jas jigitter óte qajet. Nege ekenin bilmeımin, jastardyń bul salaǵa kelýi óte az, – deıdi tájirıbeli maman.
Qazir jańa tehnologııalardy engizýdiń birinshi kezeńi aıaqtalǵan. Bul ónimniń ózindik qunyn azaıtýǵa, óndiris qýatyn arttyrýǵa, óndiris shyǵynyn jáne óndiris sıklin azaıtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq, óndiristegi qol eńbeginiń úles salmaǵyn azaıta túspek. Kásiporyn basshylyǵy óndiristik jelilerdi osylaı birte-birte qaıta jaraqtandyra otyryp, básekelestikke qabiletti ónim shyǵaryp, óz ónimderin eksportqa shyǵarýdy da oılastyrýda.
О́ndiris ornynda jumysshylardyń eńbek etýine qolaıly jaǵdaı týǵyzylǵan. Jumysshylardyń eńbekaqysy joǵary. Olarǵa áleýmettik jeńildikter de qarastyrylǵan.
Oblysta 32,5 myń birlik shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary jumys isteıdi. Olardyń basym bóligi jobalyq qýattaryna shyǵyp, endi ónimniń básekege qabiletti bolýyna nazar aýdarýda. Ol úshin óndiriske zamanaýı ozyq tehnologııalardy engizý qajettigi týyndaıtyny sózsiz. Mine, sondaı qadamǵa baryp otyrǵan kásiporyndardyń biri «Aqtóbe munaı qural-jabdyqtary zaýyty» JShS-degi izdenis izderi osyndaı.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
