«Úshinshi ındýstrııalyq revolıýsııa» degen taqyryppen gazette jýyqta ǵana jaryq kórgen maqalalar toptamasynda jumyssyzdyqtyń tabıǵaty, onyń týyndaý sebepteri men aparyp soǵar saldarlaryna biraz toqtalǵan edik. Tipti halyqaralyq sarapshylar tujyrymdaryna súıene otyryp, jumyssyzdyq problemasynyń álemde qalaısha sheshilýi múmkin ekendigine, oǵan qandaı ózgeristerdiń áser etetindigine boljamdar da jasap kórgenbiz. Al, «Dúnıe jáne daǵdarys» aıdarymen jaryq kórip otyrǵan bul jeke maqalamyzda jumyssyzdyqtyń dál qazirgi jaǵdaıyna toqtalmaqpyz.
Eýroaımaq jaǵdaıy áli ońalǵan joq
Jumyssyzdyq problemasy qazirgi kúni, ásirese, Eýropalyq odaq elderin jan alqymynan alyp turǵany belgili. О́tken jyldyń jeltoqsan aıyndaǵy derekter boıynsha eýroaımaqtyń 17 elindegi jumyssyzdyq deńgeıi 12 paıyzdy quraǵan. Sońǵy aılardan beri eýroaımaq elderinde daǵdarystyń qalyń bulty birshama keıin serpilip, kún kózi sál de bolsa ashylǵandaı kórinis berip edi. Biraq soǵan qaramastan ekonomıkadaǵy belsendiliktiń artýy jumyssyzdyq problemasyn keri yǵystyryp ákete almaǵandyǵy seziledi. О́ıtkeni, 12 paıyzdyq jumyssyzdyq kórsetkishi onyń eń asqynǵan rekordtyq kezeńi ótken jyldyń jeltoqsanyndaǵy kórsetkishten bar bolǵany 0,1 paıyz ǵana tómendegen.
Árıne, bul problema Eýroodaqtyń barlyq elderinde birdeı asqynyp otyrǵan joq. Avstrııa, Germanııa, Lıýksembýrgte jaǵdaı birshama táýir. Máselen, Eýropalyq odaqtyń Statıstıkalyq basqarmasynyń keltirgen derekteri boıynsha jumyssyzdyq deńgeıi ótken jyldyń jeltoqsan aıynda Avstrııada 4,9 paıyzdy, Germanııada 5,1 paıyzdy, Lıýksembýrgte 6,2 paıyzdy quraǵan. Mine, jekelegen elderdiń osyndaı jetistikteri nátıjesinde ótken jyldyń jeltoqsan aıyndaǵy kórsetkish boıynsha eýroaımaqtaǵy jumyssyzdyq deńgeıi onyń aldyndaǵy aımen salystyrǵanda 129 myń adamǵa, al Eýropalyq odaq boıynsha 162 myń adamǵa azaıa túsken.
Biraq soǵan qaramastan eýroaımaqtyń jekelegen elderiniń jaǵdaıy burynǵysynsha aýyr qalpynda qalyp otyr. Máselen, Ispanııa ekonomıkasyndaǵy belsendiliktiń artýyna baılanysty osy eldegi eńbek rynogyndaǵy jaǵdaı birshama jaqsardy dep eseptelgenine qaramastan mundaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 25,8 paıyzdy quraǵan. Al Grekııada ótken jyldyń qazan aıyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 27,8 paıyzǵa jetti. Eldegi jumyssyzdyq máselesiniń asqynýyna baılanysty grek úkimeti sońǵy aılarda bul jónindegi málimetterdi jarııalaýdy qajet dep te tappaıtyn sekildi. О́ıtkeni, qazan aıynyń kórsetkishi mundaǵy jumyssyzdyq máselesi jónindegi sońǵy kórsetkish bolyp otyr.
Fransııadaǵy jumyssyzdyq rekordtyq kórsetkishke jetti
Eýropadaǵy kósh bastaýshy iri elderdiń biri Fransııada 2013 jyldyń jeltoqsan aıynda ǵana 10200 adam jumysynan aıyrylǵan bolatyn. Al, 28 qańtar kúni Bı-Bı-Sı telearnasy Fransııanyń eńbek mınıstrliginiń málimetterine súıene otyryp, osy eldegi jumyssyzdyq kórsetkishi rekordtyq joǵary deńgeıge jetkendigin jarııalady. Málimetke qaraǵanda, qazirgi kúni 3,3 mıllıon fransýz resmı túrde jumyssyz retinde tirkelgen. Sóıtip, Fransııadaǵy jumyssyzdyqtyń resmı deńgeıi 11,1 paıyzǵa jetken. Bul deńgeı 2013 jylǵy jalpy kórsetkishten 5,7 paıyzǵa, al jeltoqsan aıynyń kórsetkishinen 0,3 paıyzǵa joǵary.
Fransııanyń prezıdenti Fransýa Olland ótken jyldyń basynda eldegi jumyssyzdyq deńgeıi 2013 jyldyń sońynda tómendeıdi degen málimdeme jasaǵan bolatyn. О́kinishke qaraı, bul málimdeme iske aspaǵan sóz kúıinde qalǵandyǵyn kórip otyrmyz. Endi F.Ollandtyń ózi «eńbek rynogyndaǵy turaqtandyrý isi bizdiń oılaǵanymyzdaı bolmady» dep muny moıyndaýǵa májbúr boldy.
Fransýa Olland óziniń halyqqa arnaǵan baǵdarlamalyq sózinde 2013 jyldyń basty basym baǵyty dep jumyssyzdyq problemasymen kúres máselesin ataǵan edi. Bul kúreste belgili bir nátıjelerge qol jetkize almaǵandyqtan el basshysynyń el ishindegi bedeliniń de tómendeı túskeni seziledi. Muny reıtıngtik agenttikterdiń halyqpen júrgizgen saýaldamalarynyń qorytyndylary kórsetip otyr. Osy jaǵdaıǵa oraı Fransııanyń eńbek mınıstrligi qazirgi qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıdy azdap ta bolsyn jumsarta kórsetý maqsatynda óziniń statıstıkalyq esebinde birqatar jaǵymdy derekterdi alǵa tartpaq bolǵan kórinedi. Sondaǵy taban tirep otyrǵan basty derek – 2013 jyly jumysynan aıyrylǵandar sanynyń 2012 jylmen salystyrǵanda az da bolsa azaıǵandyǵy. Mınıstrliktiń atap kórsetkenindeı, 2012 jyly 283 800 adam jumysynan aıyrylsa, 2013 jyly bul kórsetkish 177 800 adamdy quraǵan. Biraq eldiń birqatar bedeldi sarapshylary bul derektiń ózin múldem iske alǵysyz etip tastady. О́ıtkeni, eldegi jumystan qaǵylǵandardyń azaıǵanynan góri, jumysqa ornalasqandardyń molaıǵandyǵyn atap kórsetip jatsa, bul áldeqaıda oryndy bolǵan bolar edi.
Máselen, Fransýz ekonomıkalyq zertteýler observatorııasynyń ekonomısi Erık Haıerdyń aıtýynsha, 2012 jylǵa qaraǵanda 2013 jyly jumysynan aıyrylǵandar sanynyń azaıýy tipti de ekonomıkanyń qaıta qalpyna kele bastaýyn kórsetpeıdi. О́ıtkeni, 2013 jyly qurylǵan jumys oryndary kóbinese el qazynasyndaǵy qarjyny osy iske molynan jumsaý nátıjesinde, ıaǵnı bıýdjet qarjysynyń esebinen qurylǵan bolatyn. E.Haıer osy jaǵdaıǵa baılanysty Fransýa Ollandtyń jańa jumys oryndaryn ashqan adamdarǵa salyq jeńildigin berý jónindegi jospary 2016 jylǵa deıin nátıje bermeıdi degen boljam jasaǵan. Demek, eldiń eńbek rynogynan ońǵa basqan jedel ózgerister kúte qoıý múmkin emes. «Jeke sektorda jumys oryndaryn qura bastaý úshin ekonomıkanyń jyldyq ósimi kem degende 1 paıyzdan asýy qajet. Al, úkimet bolsa bar bolǵany 0,9 paıyz ósimdi josparlap otyr. Mundaı alǵa basýmen úkimettiń jumyssyzdyqpen kúres josparyn oryndap shyǵatyndyǵyna eshbir senim joq», dep esepteıdi fransýz ekonomısi.
Prezıdent Fransýa Olland ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda qyzmetkerlerdi neǵurlym kóbirek jaldaǵan kompanııalarǵa salyq jeńildigi beriletindigin jarııalaǵan edi. E.Haıer prezıdenttiń osy áreketinen nátıje shyǵatyndyǵyna kúdik keltiredi.
AvtoVAZ arandap qalýy múmkin
Reseıdiń statıstıkalyq organynyń málimetinshe, jumyssyzdyq máselesindegi jaǵdaı bizdiń kórshimizde de sondaı bir maqtanarlyq emes. Árıne, Reseıdegi jaǵdaı daǵdaryspen úsh jyldan beri kúresip kele jatqan eýroaımaq elderine qaraǵanda birshama táýir. Bul elde atalǵan dert sonshama asqyna qoıǵan joq jáne aldaǵy ýaqytta da eńbek rynogynyń turaqtylyǵy saqtalady dep esepteledi. О́ıtkeni, Reseı ekonomıkasy jyldan-jylǵa kóterile túsýde. Biraq jumyssyzdyq atty álemdi kernep alǵan qara páleden bizdiń kórshimizdiń de tys qala almaıtyndyǵy belgili bola túsýde.
Rosstat málimetine qaraǵanda, Reseıdegi jumyssyzdyq deńgeıi ótken jyldyń jeltoqsan aıynda 5,6 paıyzdy quraǵan. Osy jeltoqsan aıynda bul elde 78 myń adam jumysynan aıyrylǵan. Sóıtip, ótken jyldyń qarasha aıyndaǵy kórsetkishpen salystyrǵanda jumyssyzdyq deńgeıi 0,2 paıyzǵa óse túsken.
Bul elde jumyssyzdyqtyń artýy 2013 jyldyń ekinshi toqsanynan bastap baıqala bastaǵan. Ekonomıst Igor Polıakovtyń aıtýynsha, Reseıdegi jumystan qysqartýlar, ásirese, ónerkásiptik kompanııalarǵa tán bolyp otyr. Sondaı-aq, eldiń bilim men densaýlyq salalaryndaǵy jumyspen qamtylǵan adamdar sany da qysqara túskendigi seziledi.
Eldegi ónerkásip salasyndaǵy asa iri kompanııalardyń biri AvtoVAZ 2014 jyly 7,5 myń adamdy jumysynan qysqartatyndyǵy jóninde jospary bar ekendigin jarııalaǵan edi. Igor Polıakov osy derekti keltire otyryp, «eger bul qysqartý halyq tarapynan ereýilsiz, al úkimet tarapynan eskertýsiz qalyp, beıtaraptylyq kórsetiletin bolsa, onda AvtoVAZ-dyń sońynan áliptiń artyn baǵyp otyrǵan Reseıdiń basqa da ónerkásip alyptary eretin bolady. Sóıtip, eldegi jumyssyzdyq problemasy odan ári ýshyǵa túsedi», degen qorytyndy túıgen.
Chýbaıs pen Ahonyń pikirtalasy
О́nerkásip alyptary adamdardy jumystan qysqartýǵa nege qushtar? Biz munyń sebebine joǵaryda aıtyp ketken «Úshinshi ındýstrııalyq revolıýsııa» atty maqalalar toptamasynda birshama toqtalǵan bolatynbyz. Mundaǵy basty sebep, jańa tehnologııalar óndiriske engizilip, óndiristiń zaman talabyna saı jaraqtandyrylýy kúsheıgen saıyn avtomattandyrý úderisiniń údeı túsetindigine baılanysty bolyp otyr. Iаǵnı óndiristegi adamdardyń ornyn mashınalar men avtomattar almastyryp, osynyń nátıjesinde jumystan bosaýshy adamdar sany kóbeıe bermek. Osy jaǵdaıǵa baılanysty Reseıde jýyqta bolǵan myna bir jaǵdaıdy baıandaı keteıik.
RF Prezıdenti janyndaǵy Reseıdiń halyq sharýashylyǵy jáne memlekettik qyzmet akademııasynda bolǵan Gaıdar oqýlary forýmy kezinde «Rosnano» basqarma tóraǵasy Anatolıı Chýbaıs pen Reseıdegi fın ónerkásibi ókildigi dırektorlar keńesiniń tóraǵasy qyzmetin atqaryp otyrǵan Fınlıandııanyń burynǵy premer-mınıstri Esko Aho pikirtalasqa túsip qalady. Pikirtalas basynda Esko Aho taıaýdaǵy 10-20 jyldyń ishinde Reseıdegi jumys oryndarynyń jarym-jartysy qysqarady degen boljam aıtqan. Ol mundaı boljamdy Fınlıandııanyń aýyl sharýashylyǵy zertteýler ortalyǵynyń sońǵy zertteýleriniń nátıjesine súıenip aıtqan.
Atalǵan zertteýler nátıjesi kórsetkenindeı, damyǵan elder men damýshy elderdegi qazirgi buqaralyq óndiris túrleri birte-birte kelmeske ketetin bolady. О́ıtkeni, ondaǵy adamdardyń ornyn endi robottar men kompıýterlik baǵdarlamalar aıyrbastaıdy. Osyndaı jaǵdaıǵa, ıaǵnı sıfrlyq tehnologııalardyń kúrt damýyna baılanysty 2025 jylǵa taman Fınlıandııadaǵy jumys oryndarynyń sany úshten bir bólikke qysqara túsetindigi anyqtalǵan.
– AQSh-ta da osyndaı zertteýler júrgizilip, sonyń qorytyndysynda jumys oryndarynyń 50 paıyzǵa jýyq qysqaratyndyǵy belgili bolyp otyr. Osy úderisten Reseı de tys tura almaıdy. Mundaǵy jumys oryndary da taıaýdaǵy bolashaqta jarym-jartylaı qysqaratyn bolady, – deıdi meıman.
– 50 paıyz – bul tym kúsheıtilgen sıfr! – deıdi onyń sózine senbegen Anatolıı Chýbaıs.
Basqaratyn kompanııasynyń ataýynyń sońyna «nano» degen sóz tirkesin qosyp alyp, jańa sıntetıkalyq materıaldardy óndiriske engizýdi ózi de belsene nasıhattap júrgenimen Chýbaıs osy jańa tehnologııalardyń óndiriske belsendi túrde engizilýi Reseıdegi eńbek rynogyndaǵy jaǵdaıǵa kúrt áser ete qoıady dep múldem oılamasa kerek, Esko Ahonyń sózine senimsizdik tanytyp baǵady. Onyń túsiniginshe, batysta endi ǵana paıda bolyp jatqan qaıdaǵy bir 3D prınterleri taıaý bolashaqtyń ózinde ǵasyrlar boıy qalyptasqan fabrıkalar men zaýyttardy ómirden qalaısha yǵystyryp shyǵarmaq. Bul, shamasy, tek Chýbaısqa ǵana emes, jalǵandy jalpaǵynan basyp kele jatqan, zaman osyndaı jaǵymdy qalpynda tura berse eken dep tileıtin alpaýyt kompanııalar basshylarynyń kópshiligine tán túsinik bolsa kerek.
– 3D prınterdiń maǵan ábden unaıtyndaı kóńilge qonymdy báteńkeni jasap shyǵara qoıatyndyǵyna báribir sengim kelmeıdi. Sonda men ınternetke baryp maǵan túsi qara, sánge kıetin ádemi týflı kerek dep aıtyp, prınterdiń knopkasyn basyp qalýym kerek pe? – deıdi Chýbaıs.
Sol kezde oǵan Skolkovskıı ǵylym jáne tehnologııalar ınstıtýtynyń vıse-prezıdenti Alekseı Ponomarev kómekke keledi.
– Munda túsinbeıtin nesi bar! Siz skanerge aıaǵyńyzdy salasyz da, Mılanda otyrǵan dızaınerdi keńesýge shaqyrasyz. Sonyń nátıjesinde ózińizdiń qalaýyńyz boıynsha daıyn bolǵan báteńkeni 3D prınterinen shyǵaryp alyp, asyqpaı tekserip, aınaldyryp qaraısyz. О́zińiz aıtqandaı, eger ol sizdiń kóńilińizden shyqpaı jatsa, «Joq, mılandyq dızaınerdiń bul báteńkesi maǵan onshama unamaı tur, odan da men Ivanovaǵa baraıyn» deısiz de, bizge kelesiz. Sóıtip, sizdiń qalaǵan báteńkeńizdi biz shyǵaryp beretin bolamyz, – dep qaljyńdaıdy Alekseı Ponomarev. Jalpy, bul qaljyńnyń astarynda Chýbaıstyń kezindegi batysshyldyǵyn meńzegen astar da bolýy múmkin.
Ponomarevtiń qaljyń-shyny aralas sózi jınalǵandar arasynda, ásirese, Reseıdiń ónerkásip mınıstri Denıs Mantýrovqa ábden unap qalsa kerek, ol qyzý qol shapalaqtap jiberedi. Sol kezde utqyr ázilge myǵym Chýbaıs ta tek turmaı:
– Endeshe, Mantýrov basqaratyn bizdiń ónerkásip mınıstrligin budan bylaıǵy ýaqytta 3D mınıstrligi dep ataý kerek eken, – dep ázilge ázilmen jaýap berip, joq jerden qol shapalaqtap shyǵa kelgen mınıstrdi bir qaǵytyp ótedi. Sóıtip, ózi tap bolǵan yńǵaısyz jaǵdaıdan shyǵyp ketýge tyrysady.
– Bul tipti de qaljyń emes, – dep taqymdaı túsedi Chýbaıspen pikir qaqtyǵysyn odan ári jalǵastyrǵysy kelgen Esko Aho. Onyń aıtýynsha, jańa sıfrlyq dáýir shyn máninde áli de kele qoıǵan joq. Sondyqtan, ol týraly túsinik te qazir taıaz bolyp otyr. Bir kezderi AQSh pen Ulybrıtanııanyń Úndistanǵa jóneltetin basty eksporttyq taýary kádimgi muz bolatyn. Munan keıin tońazytqyshtar paıda boldy da, bárin de ózgertip jiberdi. Ahonyń sózinshe, qazirgi kúni álemdegi smartfon paıdalanýshylardyń 43 paıyzy ony oıyn úshin, 20 paıyzy áleýmettik jelilerde habarlasý úshin, 10 paıyzy mýzyka tyńdaý úshin qoldanady eken.
– Muny da sıfrlyq dáýir dep túsinemiz be?! Joq olaı emes. Bálkim biz 2020 jylǵa taman smartfondardy bilim alý, qarjy qyzmeti, densaýlyq saqtaý men óndiris úshin paıdalanatyn bolarmyz. Mine, sol kezde baryp sıfrlyq dáýir ornyǵatyn bolady, – dep bolashaqqa úlken úmitpen qaraıtyndyǵyn jetkizedi Aho.
Osy pikirtalasty túıindegen Reseıdiń ónerkásip mınıstri Denıs Mantýrov fınderdiń joǵarydaǵy jumyssyzdyqtyń kúsheıe túsetindigi týraly qaýpi negizsiz emes ekendigin aıtady. «Bizde qazir jumysshy mamandarǵa degen tapshylyq bar. Biraq bir jaǵynan alǵanda, jumysshylar kóp sekildi. О́ıtkeni, biz olardy jumystan qysqartyp jatyrmyz. Ekinshi jaǵynan alǵanda, ónerkásip úshin qajetti zaman talabyna saı maman jumysshylardyń az ekendigin kórip otyrmyz. Bul neniń belgisi? Bul – adamdardyń zaman aǵymyna, ómir ózgeristerine ilese almaı kele jatqandyǵyn kórsetedi. Sebebi, jańa tehnologııalar jasaý men shyǵarý isi óte jyldam qarqynmen damýda. Biraq, jalpy halyq oǵan daıyn bolmaı shyqty. Sóıtip, adamdar qolymen atqarylatyn kóptegen jumys túrleri qazirdiń ózinde tıimsiz bola bastady», deıdi ol.
Jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq
Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmnyń derekteri boıynsha, álemdegi jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 12,5 paıyzdan asqan. Bul – 73 mıllıon qyz ben jigit. Al jastardyń júzege aspaı jatqan áleýeti budan da joǵary. О́ıtkeni, halyqaralyq eńbek rynogyn zerttep júrgen mamandardyń pikirinshe, qazirgi kúni álemdegi jastardyń tórtten bir bóligi nemese 300 mıllıon adam ózderine usynylatyn kez kelgen jumysqa, tipti olardyń bilimi men mamandyǵyna sáıkes kelmeıtin jumystarǵa barýǵa ázir turǵan kórinedi.
Buǵan endi turaqty jumys orny joq jastar men agrarlyq sektordaǵy maýsymdyq jumystarmen qanaǵattanyp otyrandardy qosaıyq. Sonda planeta jastarynyń jarym-jartysy óz ómirlerine qajetti qarjymen qamtamasyz etiletindeı jumysqa zárý bolyp otyrǵandyǵyna kóz jetkizemiz.
Statıstıka boıynsha jastar arasyndaǵy jumyssyzdyqtyń eń órshýi Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinde kezdesedi. Mundaǵy jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 27 paıyzdy quraıdy. Sarapshylardyń pikirinshe, naq osy jaǵdaı «arab kókteminiń» oıanýyna eleýli yqpal etip otyr. Azııada jaǵdaı buǵan qaraǵanda birshama táýir bolǵanymen, bul qurlyqtaǵy jastardyń alǵan bilimi men mamandyqtary eńbek rynogyndaǵy jaǵdaımen sáıkes kele bermeıdi.
Al, Eýropada jumys izdegen jastar daıyndyǵy men eńbek rynogyndaǵy jaǵdaı aıyrmashylyǵy barǵan saıyn ulǵaıa túsýde. О́ıtkeni, jańa kásipterge saı oqý úshin, jańa bilim alý úshin aqy tóleý kerek. Biraq, osyndaı qadamǵa barǵan jastardyń óziniń erteńgi kúni qyzmetke ornalasyp ketetindikterine, bilim alý úshin alǵan nesıelerin aqtap shyǵatyndaryna senimi solǵyn. Sóıtip, 2013 jyly búkil Eýroaımaq boıynsha alǵanda jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi taǵy da 24 paıyzǵa óse túsken. Bul rettegi eń tómengi kórsetkishter Avstrııa men Germanııada 5 paıyzdy quraıdy. Al eń úlken jumyssyzdyq deńgeıi Grekııa men Ispanııada qalyptasyp otyr.
Reseıde 15 pen 24 jas aralyǵyndaǵy adamdardyń 14 paıyzy jumyspen qamtylmaǵan. Munyń ishinde keshe ǵana mektep qabyrǵasynan shyqqan túlekterdi eńbekpen qamtý qıyn máselege aınalýda. Biraq soǵan qaramastan TMD elderi men kórshi memleketterden Reseıge jumys izdep kelip jatqan mıgranttardyń qatarynyń da seıiletin túri joq.
Osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty álemde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq neǵurlym tez arada sheshilýge tıis asa mańyzdy mindetterdiń qataryna qoıylyp otyr. Máselen, Eýroodaqta osy iske qoldaý kórsetý úshin 2015 jylǵa deıin 45 mıllıard eýro jumsaý kózdelgen. Sonyń ishinde 25 jasqa deıingi Eýroodaqtyń árbir turǵynyna jumysqa ornalasatyndyǵy nemese óndiristik praktıkaǵa qabyldanatyndyǵy týraly kepildik berý máselesi qozǵalýda.
Jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq jyl ótken saıyn kúrdelenip keledi. Kóptegen memleketter men halyqaralyq uıymdar osy problemany qalaı sheshemiz dep bas qatyrýda. Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda Davos qalasynda ótken Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmnyń basty taqyryptarynyń biri osy jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq problemasy bolǵandyǵyn eske sala ketsek, artyq bolmas.
Italııa jastary qıyndyq ústinde
Italııadaǵy jastar jumyssyzdyǵy – neǵurlym sońǵy kezderde paıda bolǵan qubylystardyń biri. Mundaǵy bılik ókilderiniń aıtýyna qaraǵanda, úkimet bul problemamen osydan bes jyl buryn betpe-bet kezdesti. Sodan beri atalǵan problema sheshimin tabýdyń ornyna órshı túsýde. Qazirgi resmı statıstıka boıynsha eldegi eńbekke qabiletti jastardyń jartysyna jýyǵy jumyssyz otyr. Sondyqtan ıtalııalyq jastardyń arasynda kórshi elderge baryp jumys izdeýshiler qatary kóbeıý ústinde.
«Sońǵy bes jyldan beri meniń elimde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi ósip keledi. Buryn bizdiń elde bul problema osynshama asqynyp kórmep edi. О́ıtkeni, ekonomıkalyq júıemiz jańa jumys oryndaryn týyndatyp turatyn. Biraq sońǵy ekonomıkalyq daǵdarys osy iske úlken soqqy jasady da, jastardyń jumysqa ornalassaq degen úmitin keıin serpip tastady», deıdi Italııa premer-mınıstri Enrıko Letta óziniń jýrnalısterge bergen suhbatynda.
Osy jaǵdaıǵa baılanysty ol óz qyzmetiniń eń mańyzdy baǵyty retinde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyqpen kúresý isin alǵa qoıǵan. «Qazirgi qalyptasyp otyrǵan kórsetkish, ıaǵnı el ishinde jastardy 40 paıyzynyń jumyssyz qalýy tózgisiz jaǵdaı dep esepteımin. Sondyqtan da, bul máselede qoldan kelgenniń barlyǵyn isteýimiz kerek. О́zim premer-mınıstr qyzmetine taǵaıyndala salysymen jastardy jumysqa qabyldaıtyn kompanııalardy yntalandyrý isin qolǵa alyp, osy jóninde sheshim qabyldadym», degen premer-mınıstr osy máselege erekshe mán beretindigin jetkizgen.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
