Jastaý kezim. Úıge kele jatsam, aldymnan tanaýrap Kúljamal apa shyǵa keldi. Betalysy – «Rossııa» dúkeni.
− Apa, asyǵyssyz ǵoı.
− Aǵań temekisi taýsylyp qap óleńin aıaqtaı almaı otyr. «Rossııaǵa» bara jatyrmyn. Ol tek «Belomor» shegedi ǵoı, − dep júgirip ketti. Budan keıin de osyndaı keıpin birneshe ret kórdim. Aqyn men jaryn Jasaǵan ıem osylaı qosyp, óleń men ómir osylaı bettesedi eken. Otyzǵa ıek artqan meniń sondaǵy oılaǵanym osy edi.
Ekinshisi – ózimizdiń Názigúl, kádimgi ataqty Jarasqan Ábdirashtyń Názigi. Men ózi Jarasqanmen bir ólke, bir topyraqtanmyn. On jyl «Juldyzda» aǵaly-inili bop qol ustasyp qyzmet ettik. Jaqańnyń tirisinde de, ólisinde de jeke basynyń jaǵdaıyna, otbasy men jar súıý mahabbatyna qanyqpyn. Ol – jar tańdaýda aıy ońynan týǵan aqyn. Máńgilik mahabbat tek erkek jaqtan emes, áıel jaqtan da mazdap janyp, kúıip-pisip, qyzǵanyshy men saǵynyshy ortaq bir qyzyl órt bolǵan. Jarasqan eń alǵash QazMÝ-ge kelip, óleń oqyǵanda top qyzdyń ortasynda otyrǵan Názigúl: «Ol meniki! Iа otobıý!» deıdi orysshalap. Al oqylǵan óleń mynadaı:
O, mahabbat!
Segiz árip – bir arman.
O, bir arman!
Qyryq qyzdan quralǵan.
Muńly jyrsyń, syrly jyrsyń tolǵasam,
Bir qyz bolyp jolyǵasyń sen qashan?
Jolyqty. Perishteler bir-birine yntyq jigit pen qyzdyń tóbesinde qalyqtap júrdi. Bir-birin túsingen júrek sol sátten bastap birge soǵa bastady. Jarasqan qyryq qyzdyń ishinen óziniń jartysyn tapty, Názik «Meniki!» dep er-azamatqa en saldy.
Jarasqan – aqyn, Názik ádebıetti búge-shigesine deıin taldaıtyn bilikti fılolog. Ol kóne dáýir ádebıetinen bastap, búgingi aqyndarǵa deıin jiliktep otyrady. Ol – bilimdi ádebıetshi, ol úshin Jarasqan juldyzy janyp turǵan aqyn, óıtkeni ol óleń sózdiń qudiretin biledi, jaqsy óleń men jadaǵaı óleńdi tap basyp, naǵyz aqyn men shala aqynnyń arasyna qazyq qaǵyp qoıady. Abaıdyń urpaǵy Názigúl sóz daryǵan, qasıetti qara sózdiń obal-saýabyn biletin birtýar jan edi.
Názigúl ójet edi, qanynda qaısarlyǵy, betinde namystyń qyzyl syzyǵy oınap turatyn. Olardyń otbasynyń bar jaqsylyǵynda birge boldym. Aralda Jarasqanǵa eskertkish ashylǵanda er-azamatty kók serkedeı ózi bastap, biter istiń basynda ózi júrdi. Jarasqannyń 70 jyldyǵynda da «Bul toı Respýblıka saraıynda ótýi kerek» dep, máńgilik mahabbatynyń mereıin tasytyp júrdi.
Bir kúni aqyndar áńgime boldy.
− Jarasqan Abaıdan keıingi aqyn ǵoı, – dedi Abaıdyń urpaǵy ekilenip.
− Názik, jolda Maǵjan, Qasym, Ábdilda, Muqaǵalılar qaldy ǵoı, – dedim.
– Joq, men úshin ol Abaıdan keıingi aqyn, – dep aıtqanynan qaıtpady.
Ol Jarasqan úshin janyn berýge ázir edi. Janyn qınap jaqsy óleń týdyrǵan aqyndy janynyń bir bólshegi ǵyp alaqanyna sap áldılep ótti.
– Men oǵan «Zaporojesti» nege ápergenimdi bilesiń be? – dedi bir kúni.
– Joq, á, qaıdan bilem.
– Rýllde otyrǵan adam sergek otyrmasa bolmaıdy. Sergek júrsin dep áperdim ǵoı.
– Sergek júrdi me?
– Qa-a-ıdan. Quıtaqandaı «Zaporojesti» úı ǵyp aldy ǵoı. Keıde sonyń ishinde otyryp ta táp-táýir óleń jazyp tastaıtyn.
Aqynnyń jary sol jaqsy óleń jazsa eken dep alasurdy. Jarasqannyń eń jaqsy óleńderi de Názikpen nekesi qıylǵannan keıin, jarynyń kóz aldynda dúnıege keldi. Tolǵatyp óleń týdyrǵan aqynnyń jary onyń óleńhanadaǵy «akýsheri», eń birinshi oqyrmany ári synshysyna aınaldy.
Jarasqannyń sońynda ańyz bop qalǵan eki óleń sóz bar. «At aınalyp qazyǵyn tabady, Jarasqan aınalyp Názigin tabady» deıdi Jákeń jaryqtyq. Jylqy bir silkinip ap alysqa shabady. Ol sonysymen de sımvol. Alysqa shaýyp kep esikti tyqyldatqanda aqynnyń ónboıyn uıqas býnap turady. Sonda aıtylǵan sóz ǵoı bul. Jan-jary óleń týlaǵan ózenniń qaıyqshysy boldy. Aralmen taǵdyryn bitistirgender qaıyqshy men paromshynyń qadirin biledi.
Ekinshisi – «qasyńda júrsem qaǵynam, alysta júrsem saǵynam». Ol – jan-jaryna ómir boıy erkelep ótken mahabbat ıesi. Qasynda júrse ilik izdegen qytymyr, qarǵa adym uzaı qalsa, kórgenshe asyǵady. Dúnıede bir ǵana adamnyń qońyr qoıý kózi men tastaı aýyr sózi ony shıratyp, shabytqa bóleıdi. О́mirge degen qulshynystyń qara dıirmeni de osy.
Ilege balyq aýlaýǵa úıden shyǵa bergenim sol edi, qalta telefonym qyńq ete qaldy. Názigúl!
− Ne boldy, Náke?
− Ásheıin, atyńdy kórip qaldym da, amandyq bileıin dep edim.
− Balyqqa bara jatyrmyn. Kelgesin habarlasam...
Bas-aıaǵy bir aıda Názigúl ómirdi tastap kete bardy. Qasyndaǵy Rústemge «Jıyrma jyl» dep jalǵyz aýyz sóz aıtypty. Ol jıyrma jyl Jarasqansyz ómir súrdi. Jıyrma jylǵy saǵynyshyn tuńǵyshyna syr ǵyp jetkizip ketti. Bar jaqsylyqty keıingilerge qaldyrdy. Ol ekeýi bir-birin izdep ótken kúıip-janǵan saǵynysh ıeleri. Olardyń mahabbatyn úlken-kishi ertegideı egiltip aıtyp otyrady.
Qýandyq TÚMENBAI,
jazýshy
