Oblystaǵy Ýspen aýdany Reseıdiń Altaı ólkesi jáne Novosibir oblysymen shekaralas jatyr. Sondyqtan da aýdan ákimi Aıbek Soltanǵazınovtyń aıtýynsha, aımaqaralyq óńirlik baılanystardyń shekaralyq aýdandardy órkendetýge qosar úlesi de mol. Iаǵnı birlesip jumys jasaýǵa múmkindik jetkilikti. Mysaly, Ýspen aýdanynyń ár sharýashylyǵy kúnbaǵys ósirip, maıyn óndiredi. Et pen sút te mol, tipti, kúnbaǵysqa, irimshikke, sarymaıǵa, shujyqqa, úırek pen qazǵa baı aýdan sanalady. О́nimderdiń barlyǵy da sapaly, eshqandaı qospasyz jasalǵandyqtan, taza, dámdi.
Bul kúnderi aýyldyq aýmaqtardy damytý baǵdarlamasy boıynsha aýdanǵa qarasty 22 aýyldyń 13-i joǵary áleýetti, 9-y orta áleýettiler qataryna alynypty. Endi áleýetti aýyldar qataryn 18-ge jetkizý úshin aýdandyq ákimdik tarapynan jumystar jasalýda. Sonymen qatar, aldaǵy jyldarǵa arnalǵan aýdannyń aýmaqtaryn damytý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar jospary ázirlenýde. Jas ta bolsa ótken jyldan bastap ákimdik qyzmetin bastaǵan Aıbek Soltanǵazınovke senim mol. Senip tapsyrylǵan qyzmetine degen pysyqtyq, shıraqtyq baıqalady.
Negizgi jumys kózi retinde aýyldarda kúnbaǵys maıyn óńdeıtin, nan-toqash ónimderin pisiretin sehtar, dıirmen keshenderin ashý jobalanýda. Búgingi kúnderi aýdanda 22 945 iri qara mal, 4 410 jylqy, 21 001 qoı, 7 394 shoshqa jáne 53 319 qus ósirilýde. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeıtin 19 daıyndaý orny, sút jınaıtyn – 15, et daıyndaýmen aınalysatyn 8 oryn jumys jasaıdy. Mal ósirýshilerdi qoldaý úshin «Sybaǵa» baǵdarlamasyna aýdannyń 14 sharýashylyǵy qatysýǵa ázir. Buǵan «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly 13 mıllıon teńge kóleminde nesıe qarajaty bólindi.
Sondaı-aq, aýdanda iri qara mal etiniń eksporttyq áleýetin damytý úshin «Galıskoe» JShS-inde bordaqylaý alańynyń qurylysy júrgizilýde. Oblys ákimi Qanat Bozymbaev aýdannyń tynys-tirshiligimen tanysyp qaıtty. Negizinen, aýdan ortalyǵy – Ýspen aýylynda ortalyqtandyrylǵan sý qubyry tolyq tartylyp aıaqtalmasa da, Olgınka, Galıskoe, Tımırıazev aýyldary ortalyqtandyrylǵan sý qubyrynyń ıgiligin kórýde.
Aýdan ákiminiń aıtýynsha, Semeı memlekettik medısına ınstıtýtymen kelisimshart arqyly aldaǵy jyly jas mamandar kelmekshi.Sonymen qatar, aýyldarda arnaıy dárigerlik bólimsheler salý qolǵa alynbaqshy. Aýdanda 400-den astam shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary tirkelgen. Barlyǵy bolmasa da, belsendi jumys jasap kele jatqan kásiporyndar birlesip aýdan áleýetin jaqsartýǵa úles qosýda. Bıznesterin dóńgeletip jolǵa túsken aýyl kásipkerleri búginde reseılik kásipkerlermen birlesken bıznes júrgizýge de daıyn kórinedi.
Mysaly, Konstantınov aýylynda ornalasqan Evaldt Rýff basqaratyn «REGTaım» sharýa qojalyǵy sút jáne et ónimderin daıyndaıdy. Bir aýysymda 10 tonna sút óńdelip, odan 1 tonna irimshik jáne sary maı óndiriledi. Byltyr sharýashylyqqa sút óndirisin qoldaý maqsatynda memleketten 2,4 mıllıon teńge kóleminde qarjy bólinipti. Sharýashylyq kúndelikti aýyldardy aralap sút jınaıdy. Sonymen birge, aty oblysqa tanymal, quramynda mal azyǵyn óndiretin shaǵyn zaýyt, taýarly-sút fermasy bar Aleksandr Kasısyn basqaratyn ataqty «Galıskoe» seriktestigi jumys jasaıdy.
– Al bizdiń osy Galıskoe aýylynda I aımaqaralyq kásipkerlikti damytý jıynyn ótkizgenimizdiń mánisi, birinshiden, shekaralas aýdandar bir-biriniń kásipkerlik qyzmetterine múddeles bolǵany eki jaqqa da tıimdi. Ekinshiden, bul kórshiles aýdandar kásipkerleri eńbekteriniń jemisi. Úshinshiden, Keden odaǵynyń múmkinshilikterin is júzinde kóremiz. Tórtinshiden, eki aýdan kásipkerleriniń bıznesterin damytý úshin jaǵdaı jasaý,– deıdi A.Soltanǵazınov bizben áńgimesinde. Ýspen aýdanynda ótken bul jıynǵa Altaı ólkesi Bórili aýdanynyń basshysy Sergeı Davydenko basqarǵan delegasııa men Altaı ólkesiniń Slavgorod qalasynyń ókilderi keldi.
Bizdiń oblystan «QazAgroQarjy» jáne «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» aksıonerlik qoǵamdarynyń oblystyq bólimsheleriniń ókilderi, aýyl kásipkerleri shaqyryldy. Aýdandyq Mádenıet úıinde aýdannyń aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kórmesi uıymdastyryldy. Kórmede Altaıdaǵy bórililik qonaqtarǵa «Dvın» sharýa qojalyǵynyń jumsaq nan-toqashtary, «Galıskoe» JShS-niń et pen sút, «Tobyljan tuz óndirisiniń» tuz ónimderi kórsetildi.
Sóıtip, bul jıynda aýylsharýashylyq taýarlarynyń eksporty men ımportyna jol ashatyn ózara áriptestik týraly kelisimsharttarǵa qol qoıyldy. Ýspendik kásipkerler Bóriliniń ónim óndirýshilerine óz jumystaryn tanystyrdy. Máselen, «Dvın» sharýa qojalyǵy 10 myń bólke nan shyǵarady. Al «Galıskoe» JShS-niń dırektory Aleksandr Kasısyn seriktestik ósiretin dándi daqyldardy kórshiler shekaradan esh qıyndyqsyz ótkizetinin, kásipkerlerdiń Altaı ólkesinen de kelip, satyp alatyndaryn jetkizdi. Jergilikti kásipkerlik bólimi sharýa qojalyqtary, jeke kásipkerler boıynsha derekter negizin ázirlep, ony aı saıyn tolyqtyryp otyrady. Bul negizge kórshiles eki aýdannyń satylatyn nemese satylyp alynatyn ónimderiniń ataýlary engiziledi.
Mysaly, jeke kásipker Gúlnár Turalınova eger bórililikter de bizder sııaqty et satpaqshy bolsa, onda maldy ózderi baryp-kórip, soıyp, bir barǵanda 1,5-2 tonnaǵa deıin et satyp alý múmkindigi bar ekenin, Altaıdaǵy Qulyndy dalasynda jaıylǵan mal etiniń dámdiligin ýspendikter jaqsy biletinin aıtty. Al Bórili aýdany ákimshiliginiń basshysy S.Davydenkonyń aıtýynsha, jalpy, mádenı-áleýmettik salalardaǵy yntymaqtastyqtan ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa kóshý eki aýdannyń qarym-qatynasyn nyǵaıtady.
S.Davydenkonyń mádenı-áleýmettik baılanystan dep otyrǵanynyń bir sebebi, ýspendikter ótken jyly qyrkúıek aıynda Altaı ólkesiniń Bórili aýdanynan shaqyrtý alyp, sol jaqqa baryp qaıtty. Bóriliniń Novoselskoe atalatyn aýylyndaǵy Mádenıet úıinde «Qazaq halqynyń dástúrli mádenıeti ortalyǵynyń» ashylýyna qatysty.
– Ortalyqta halqymyzdyń ótken ómirinen syr shertetin kóptegen sırek jádigerlerdi kórip tańǵaldyq. Ony jınaǵan sol jerde turyp jatqan baıyrǵy qandastarymyzben áńgimelestik, –deıdi top quramynda bolǵan Qozyketken aýylynyń turǵyny Tólegen Baıanov. Ýspendikter jańadan ashylǵan ortalyqqa dombyra, qazaq tilin úırený boıynsha sózdikter men quraldar, Kereký-Ertis óńiri jaıly ensıklopedııalar syıǵa tartypty.
Iаǵnı, bul eki eldiń shekara boıynda ornalasqan aýdandarynyń rýhanı-mádenı baılanystaryn, ınvestısııalyq, ekonomıkalyq áleýetterin arttyrýǵa aýyl sharýashylyǵy jáne kásipkerlik, saýda salasyndaǵy qarym-qatynastaryn ári qaraı damytýǵa múmkindikteri mol ekendigin kórsetedi.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy,
Ýspen aýdany.
Bul kúnderi aýyldyq aýmaqtardy damytý baǵdarlamasy boıynsha aýdanǵa qarasty 22 aýyldyń 13-i joǵary áleýetti, 9-y orta áleýettiler qataryna alynypty. Endi áleýetti aýyldar qataryn 18-ge jetkizý úshin aýdandyq ákimdik tarapynan jumystar jasalýda. Sonymen qatar, aldaǵy jyldarǵa arnalǵan aýdannyń aýmaqtaryn damytý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar jospary ázirlenýde. Jas ta bolsa ótken jyldan bastap ákimdik qyzmetin bastaǵan Aıbek Soltanǵazınovke senim mol. Senip tapsyrylǵan qyzmetine degen pysyqtyq, shıraqtyq baıqalady.
Negizgi jumys kózi retinde aýyldarda kúnbaǵys maıyn óńdeıtin, nan-toqash ónimderin pisiretin sehtar, dıirmen keshenderin ashý jobalanýda. Búgingi kúnderi aýdanda 22 945 iri qara mal, 4 410 jylqy, 21 001 qoı, 7 394 shoshqa jáne 53 319 qus ósirilýde. Aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeıtin 19 daıyndaý orny, sút jınaıtyn – 15, et daıyndaýmen aınalysatyn 8 oryn jumys jasaıdy. Mal ósirýshilerdi qoldaý úshin «Sybaǵa» baǵdarlamasyna aýdannyń 14 sharýashylyǵy qatysýǵa ázir. Buǵan «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ arqyly 13 mıllıon teńge kóleminde nesıe qarajaty bólindi.
Sondaı-aq, aýdanda iri qara mal etiniń eksporttyq áleýetin damytý úshin «Galıskoe» JShS-inde bordaqylaý alańynyń qurylysy júrgizilýde. Oblys ákimi Qanat Bozymbaev aýdannyń tynys-tirshiligimen tanysyp qaıtty. Negizinen, aýdan ortalyǵy – Ýspen aýylynda ortalyqtandyrylǵan sý qubyry tolyq tartylyp aıaqtalmasa da, Olgınka, Galıskoe, Tımırıazev aýyldary ortalyqtandyrylǵan sý qubyrynyń ıgiligin kórýde.
Aýdan ákiminiń aıtýynsha, Semeı memlekettik medısına ınstıtýtymen kelisimshart arqyly aldaǵy jyly jas mamandar kelmekshi.Sonymen qatar, aýyldarda arnaıy dárigerlik bólimsheler salý qolǵa alynbaqshy. Aýdanda 400-den astam shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary tirkelgen. Barlyǵy bolmasa da, belsendi jumys jasap kele jatqan kásiporyndar birlesip aýdan áleýetin jaqsartýǵa úles qosýda. Bıznesterin dóńgeletip jolǵa túsken aýyl kásipkerleri búginde reseılik kásipkerlermen birlesken bıznes júrgizýge de daıyn kórinedi.
Mysaly, Konstantınov aýylynda ornalasqan Evaldt Rýff basqaratyn «REGTaım» sharýa qojalyǵy sút jáne et ónimderin daıyndaıdy. Bir aýysymda 10 tonna sút óńdelip, odan 1 tonna irimshik jáne sary maı óndiriledi. Byltyr sharýashylyqqa sút óndirisin qoldaý maqsatynda memleketten 2,4 mıllıon teńge kóleminde qarjy bólinipti. Sharýashylyq kúndelikti aýyldardy aralap sút jınaıdy. Sonymen birge, aty oblysqa tanymal, quramynda mal azyǵyn óndiretin shaǵyn zaýyt, taýarly-sút fermasy bar Aleksandr Kasısyn basqaratyn ataqty «Galıskoe» seriktestigi jumys jasaıdy.
– Al bizdiń osy Galıskoe aýylynda I aımaqaralyq kásipkerlikti damytý jıynyn ótkizgenimizdiń mánisi, birinshiden, shekaralas aýdandar bir-biriniń kásipkerlik qyzmetterine múddeles bolǵany eki jaqqa da tıimdi. Ekinshiden, bul kórshiles aýdandar kásipkerleri eńbekteriniń jemisi. Úshinshiden, Keden odaǵynyń múmkinshilikterin is júzinde kóremiz. Tórtinshiden, eki aýdan kásipkerleriniń bıznesterin damytý úshin jaǵdaı jasaý,– deıdi A.Soltanǵazınov bizben áńgimesinde. Ýspen aýdanynda ótken bul jıynǵa Altaı ólkesi Bórili aýdanynyń basshysy Sergeı Davydenko basqarǵan delegasııa men Altaı ólkesiniń Slavgorod qalasynyń ókilderi keldi.
Bizdiń oblystan «QazAgroQarjy» jáne «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» aksıonerlik qoǵamdarynyń oblystyq bólimsheleriniń ókilderi, aýyl kásipkerleri shaqyryldy. Aýdandyq Mádenıet úıinde aýdannyń aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kórmesi uıymdastyryldy. Kórmede Altaıdaǵy bórililik qonaqtarǵa «Dvın» sharýa qojalyǵynyń jumsaq nan-toqashtary, «Galıskoe» JShS-niń et pen sút, «Tobyljan tuz óndirisiniń» tuz ónimderi kórsetildi.
Sóıtip, bul jıynda aýylsharýashylyq taýarlarynyń eksporty men ımportyna jol ashatyn ózara áriptestik týraly kelisimsharttarǵa qol qoıyldy. Ýspendik kásipkerler Bóriliniń ónim óndirýshilerine óz jumystaryn tanystyrdy. Máselen, «Dvın» sharýa qojalyǵy 10 myń bólke nan shyǵarady. Al «Galıskoe» JShS-niń dırektory Aleksandr Kasısyn seriktestik ósiretin dándi daqyldardy kórshiler shekaradan esh qıyndyqsyz ótkizetinin, kásipkerlerdiń Altaı ólkesinen de kelip, satyp alatyndaryn jetkizdi. Jergilikti kásipkerlik bólimi sharýa qojalyqtary, jeke kásipkerler boıynsha derekter negizin ázirlep, ony aı saıyn tolyqtyryp otyrady. Bul negizge kórshiles eki aýdannyń satylatyn nemese satylyp alynatyn ónimderiniń ataýlary engiziledi.
Mysaly, jeke kásipker Gúlnár Turalınova eger bórililikter de bizder sııaqty et satpaqshy bolsa, onda maldy ózderi baryp-kórip, soıyp, bir barǵanda 1,5-2 tonnaǵa deıin et satyp alý múmkindigi bar ekenin, Altaıdaǵy Qulyndy dalasynda jaıylǵan mal etiniń dámdiligin ýspendikter jaqsy biletinin aıtty. Al Bórili aýdany ákimshiliginiń basshysy S.Davydenkonyń aıtýynsha, jalpy, mádenı-áleýmettik salalardaǵy yntymaqtastyqtan ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa kóshý eki aýdannyń qarym-qatynasyn nyǵaıtady.
S.Davydenkonyń mádenı-áleýmettik baılanystan dep otyrǵanynyń bir sebebi, ýspendikter ótken jyly qyrkúıek aıynda Altaı ólkesiniń Bórili aýdanynan shaqyrtý alyp, sol jaqqa baryp qaıtty. Bóriliniń Novoselskoe atalatyn aýylyndaǵy Mádenıet úıinde «Qazaq halqynyń dástúrli mádenıeti ortalyǵynyń» ashylýyna qatysty.
– Ortalyqta halqymyzdyń ótken ómirinen syr shertetin kóptegen sırek jádigerlerdi kórip tańǵaldyq. Ony jınaǵan sol jerde turyp jatqan baıyrǵy qandastarymyzben áńgimelestik, –deıdi top quramynda bolǵan Qozyketken aýylynyń turǵyny Tólegen Baıanov. Ýspendikter jańadan ashylǵan ortalyqqa dombyra, qazaq tilin úırený boıynsha sózdikter men quraldar, Kereký-Ertis óńiri jaıly ensıklopedııalar syıǵa tartypty.
Iаǵnı, bul eki eldiń shekara boıynda ornalasqan aýdandarynyń rýhanı-mádenı baılanystaryn, ınvestısııalyq, ekonomıkalyq áleýetterin arttyrýǵa aýyl sharýashylyǵy jáne kásipkerlik, saýda salasyndaǵy qarym-qatynastaryn ári qaraı damytýǵa múmkindikteri mol ekendigin kórsetedi.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy,
Ýspen aýdany.
