Bódeneden – bıznes

«Bereıin bata asyńa, Amandyq bersin basyńa. Bódenedeı jorǵalap, Qydyr kelsin qasyńa. Bar ekem dep tasyma, Joq ekem dep jasyma. Eńbek etseń erinbeı, Dáýlet keler qasyńa». Babadan qalǵan osynaý bata búgingi bizdiń sózimizdiń mánin tolyq ashatyn tárizdi. Sebebi, el ishinde eńbegimen elenip, eshkimge alaqan jaımaı, jurt bilmeıtin kásipten násibin taýyp júrgen kisi týraly aıtpaq oıdamyz. Ol – Qaırat Ydyrysov. Bódeneden bıznes jasap otyrǵan azamat. Kádimgi dala qusy sanalatyn bódeneni qolǵa úıretip, onyń jumyrtqasy men etin satyp otyrǵan adamdy bilesiz be? Al biz bilemiz. Bir qaraǵanda judyryqtaı ǵana qustyń qolǵa úıretilýi, onyń oımaqtaı jumyrtqasyn satyp paıda tabý kúdik týǵyzatyn da shyǵar. Degenmen, qyzylordalyq Qaırat Ydyrysov dál osy isti kásipke aınaldyryp, ájeptáýir bıznes jasap otyr. Jalpy, bódeneni qolǵa ustaý yqylym zamannan bastalǵan sııaqty. О́ıtkeni, qytaı men japon elderi atalmysh qusty HI ǵasyrdyń ózinde qolǵa úıretip, sán retinde paıdalanǵan derekter kezdesedi. Al onyń adam aǵzasyna keltiretin emdik qasıeti keıinnen ashylsa kerek. Qaırattyń da bódene bıznesi­men aınalysýy qyzyq. Týys aǵasy Jumabek Igembaev osydan biraz jyl buryn aýyr naý­qastanyp qalady. Biraq aýrýdyń shıpasy tabylmaıdy. Kúnderdiń bir kúninde onyń soltústik óńir­lerdegi tanysy bódeneniń ju­myrtqasyn jiberip, júıeli túrde ishý kerektigin aıtady. Sodan ju­myrtqany iship bastaıdy ǵoı. Qudaıdyń qudireti dersiz, Ju­ma­bek Igembaevtyń aýrýy osydan jazylady. Aqyry, dos­tarymen ke­ńese otyryp, bódene ósirýmen ózi aınalysa bastaıdy. Solaısha, soltústiktegi tanystarynan arnaıy bódene aldyrtyp, ósirip, biryńǵaı osy jumysqa beriledi. Deı turǵanmen, egde adamǵa bódene ósirý de ońaıǵa tımeıdi. Bul ózi óte kinámshil qus eken. Asa názik kórinedi. Erekshe kútimi bolmasa, tez ólip qalatynǵa uqsaıdy. Ne kerek, aǵasy Qaıratty bódene isine mashyqtandyrady ǵoı. Osylaısha, onyń bódene bıznesi bastalady. – Elge eleýsizdeý kórinetin bul kásiptiń qyr-syryn meńgerý ońaıǵa túsken joq. Alǵashqy jyldary talaı qıyndyqty bastan keshirdik. Búginde 1,5 myńnan astam bódene baǵyp otyrmyn. О́tken jylǵy qysta gaz birer kúnge toqtap qalyp, bódenelerimdi qyryp alǵan jaǵdaı da boldy. Qaıtesiń, asa qatty kútimi bolmasa, ólip qalady. Sosyn jazda Qaraǵandy, Almaty men Shymkentten 1200 jumyrtqa ákeldim. О́zimde bar 450 jumyrtqany qosyp, ınkýbatorǵa saldym. Sonyń 80 paıyzy ónim berdi. Jalpy, bódeneniń jumyrtqasyn 37,8 gradýs jyly jerde ustasa, 17 kún ishinde balapan órip shyǵady. Áıteýir bastyrǵan jumyrtqanyń basym bóligi mekıen bolyp shyqty. Eń ǵajaby, urǵashy balapan 40-45 kúnde jetilip, jumyrtqalaıdy. Sondyqtan muny ózin-ózi tolyq aqtaıtyn kásip dep aıtýǵa bolady. Biraq bódene erte qartaıady. Aınalasy 1,5 jyldyń ishinde kádimgideı shaý tartady. Jumyrtqalaýyn sıretedi. Ol kezde soıyp, etin satamyz. Al áteshti 45 kúnnen keıin etke aınaldyra berýge bolady. Tańsyq as dıetalyq taǵamǵa muqtaj adamdarǵa taptyrmaıdy. О́zge iri qalalardyń meıramhanalary úlken tapsyryspen alady eken. Ál-ázir bizdiń qalada ondaı bolmaı tur. Negizi, erte zamanda bódeneniń eti aqsúıekter jeıtin as bolǵan eken. О́ıtkeni, onyń etinde hlosterın degen atymen joq, – deıdi Qaırat. Búginde onyń fermasyndaǵy bódeneniń jartysy japondyq «faraon» deıtin tuqymnan turady. Qalǵandary manchjýr jáne Amerıkanyń Tehas shtatynan shyqqan et baǵytyndaǵy bódeneler. Álginde bódene jumyrtqasynyń emdik qasıeti bar dep qaldyq qoı. Aıtalyq, ol qan azdyǵyna, bas jáne tynys joldary aýrýlaryna, ókpeniń qabynýyna, tómen jáne joǵary qan qysymyn retteýge, aǵzanyń qorǵanys qabiletin arttyrýǵa, asqazan-ishek dertterine, búırek, baýyr men ót joldary jáne júrek-qan tamyry aýrýlaryna taptyrmas em eken. «Osy qalada qant dıabetimen aýyratyn birneshe adam únemi bódene jumyrtqasyn satyp alyp otyrady. Olar kúndelikti jumyrtqa iship júrgendikten ózderin jaqsy sezinetinin aıtady», deıdi keıipkerimiz. Munan basqa Shıelidegi ýran óndirisinde jumys isteıtin adamdar men Baıqońyr qalasynyń turǵyndary da bódene jumyrtqasyn jıi alatyndardyń qatarynan eken. Qysqasy, bódeneniń jumyrtqasy myń bir dertke shıpa degen sóz. – Bul qusty jyly jerde baǵý kerek. Sol sebepti bódenehananyń ishindegi temperatýrany +16 gradýstan tómen túsirmeımin. Buǵan qosa, aýanyń ylǵaldyǵy da 75 paıyzdan kem bolmaýy shart. Sondaı-aq, 18 saǵat boıyna jaryq qajet. Arnaıy taımer arqyly jaryqty ýaqtyly jáne úzdiksiz berip otyrýǵa múmkindik bar. Al qysta jylý +22 gradýsta turady. Áıtpese, jumyrtqa berýi qıyndap ketedi,– deıdi Qaırat. Osynyń ózinen bódene ósirýdiń mashaqatty jumys ekenin baıqaımyz. Al mundaı ispen Qyzylorda oblysynda jalǵyz Qaırat Ydyrysov qana aınalysady.  Búginde atalǵan bıznesti onyń balalary da meńgere bastady. Elbasy bıylǵy Joldaýynda «bıznes atadan balaǵa mıras bolyp qalatyn mura retinde jalǵasýy kerek» dep edi. Sol aıtqandaı, bódene bıznesi Ydyrysovtar otbasynyń ortaq kásibine aınalyp otyr. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». QYZYLORDA.