Qala qadamy qaryshty

Qyzylorda qalasy – aımaq ekonomıkasynyń barlyq sala­laryndaǵy kóshbasshysy desek, aqı­qattan alys ketpeıtin shy­ǵarmyz. Búginde áleýmettik jáne ın­fraqurylymdyq jobalardy iske qosý, qolaıly ınvestısııalyq ahýal qalyptastyrý arqyly qala qarqyndy damyp keledi. Byltyrdyń ózinde qaladaǵy ónerkásip oryndary 1 trıllıon 271 mıllıard teńgeniń ónimin óndirgen. Munyń úlken kórsetkish ekeni, aıtpasa da túsinikti. Sonymen qatar, oblysta óndiriletin ónimniń 94,2 paıyzy, salynǵan qurylys nysandarynyń úshten biri Qyzylorda qalasynyń úlesinde eken. Al negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 180 mıllıard teńgege jetken. Salystyrmaly túrde alar bolsaq, óńirge salynǵan ınvestısııanyń 48,3 paıyzy qalaǵa tıesili eken. Respýblıkada Qyzylordadan basqa birde-bir oblys ortalyǵyna aýyldyq okrýgter qaramaıdy. Sondyqtan Syr eliniń bas qalasy aýylsharýashylyq salasynda da ájeptáýir paıda keltirip otyr. Sondaı-aq qala halqynyń azyq-túlik qajettilikterin de osy aýyldar óteıdi. О́tken jyly Qyzylorda qalasyndaǵy aýylsharýashylyq ónimderiniń jalpy kólemi 3 mıllıard 188 mıllıon teńgeni quraǵan. Atap aıtar bolsaq, 6717 gektar jerge egis egilip, taýar óndirýshilerge arzandatylǵan janar-jaǵarmaı, tyńaıtqysh jáne sý jetkizý qyzmetterine 92 mıllıon teńge sýbsıdııa bólingen. Mal sharýashylyǵyna qatysty, tórt túliktiń turaqty ósimi baıqalady. «Sybaǵa» baǵdarlamasy aıasynda 197 mıllıon teńgege 1152 bas iri qara jáne asyl tuqymdy mal alynǵan. Al 13 sharýa qojalyǵyna 43 mıllıon teńge sýbsıdııa berilgen. – Qala sheńberinde jumys­syzdyqty joıý kún tártibinde turǵan máselelerdiń biri. Bul ret­te «Jumyspen qamtý-2020» baǵ­darlamasynyń atqarar róli erekshe. Berekeli istiń bastaýyna aınalǵan baıypty baǵdarlama aıasynda byltyr 1336 turǵyn turaqty jumysqa ornalasty. Aqjarma, Qyzyljarma, Qosshyńyraý aýyldyq okrýgteri men qala ortalyǵynda uzyndyǵy 4,1 shaqyrym bolatyn 4 kóshe jón­deýden ótti. 99 qyzylordalyq sha­ǵyn nesıe alyp, óz kásibin ash­ty. 340 turǵyn qaıta daıarlaý, 488 qy­zylordalyq kásiptik daıarlaý kýrs­tarynan ótti. 591 azamat áleý­mettik jumys oryndarymen, 506 jas maman «Jastar tájirıbesimen» qamtyldy, – deıdi Qyzylorda qala­synyń ákimi Nurlybek Nálibaev. Shahar basshysy Qyzylordada kásipkerler úshin qolaıly jaǵdaı jasalyp jatqanyn aıtady. О́tken jyly qalada kásipkerlerge qyz­met kórsetý ortalyǵy ashylyp, kásipkerler palatasynyń ókil­digi qurylypty. Qaladaǵy jalpy kásipkerlerdiń sany 26104 adam­ǵa jetken. Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýda «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy zor yqpal jasap otyr. Baǵdarlama aıasynda jalpy somasy 4 mıllıard teńgeni quraıtyn 65 ınvestısııalyq joba qarjylandyrylǵan. Al atalǵan joba aıasynda 1213 qyzylordalyq turaqty jumysqa ornalasqan. – Qalada salynǵan turǵyn úıler kóleminiń ósýi  halyqtyń ál-aýqatynyń artqandyǵyn anyq baıqatsa kerek. 2013 jyly jalpy aýdany 140 myń sharshy metr­ge jýyq turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Sonyń ishinde memlekettik baǵdarlamalar aıasynda 25 turǵyn úı boı kóterip, 13-i halyq ıgiligine usynyldy. Jyl ishinde 436 qyzylordalyq qonys toıyn toılady. Apattyq jaǵdaıdaǵy úılerdiń máselesi de kezeń-kezeńimen sheshilýde. Kópten kóterilip júrgen máseleniń biri – Tıtov qystaǵyndaǵy apatty jaǵdaıdaǵy úıler bolatyn. Aımaq basshysy Qyrymbek Eleýulynyń tikeleı qoldaýymen ótken jyly oblystyń tótenshe jaǵdaılar rezervinen 208 mıllıon teńge bólinip, 24 páterli turǵyn úı salyndy. Sonymen qatar, ótken jyly qalanyń ınjenerlik-ınfraqurylymyn da­mytýda nátıjeli jumystar at­qa­ryldy. Qaladaǵy ózekti máse­lelerdiń biri – halyq jańadan qonystanǵan shet aımaqtardyń ın­jenerlik-kommýnıkasııalyq ın­fraqurylymyn damytýǵa res­pýb­lıkalyq bıýdjetten 1 mıllıard 315 mıllıon teńge bólinip 79,1 sha­qyrym aýyz sý qubyry tartylyp, 18,7 shaqyrym elektr jelileriniń qurylysy salynyp, kópqabatty turǵyn úılerdiń syrtqy ınjenerlik júıelerine abattandyrý jumystary júrgizildi. Qala turǵyndaryn taza aýyz sýmen qamtamasyz etý basty nazarymyzda. Mysaly, byltyr «Aq bulaq» baǵdarlamasy aıasynda 3 mıllıard teńgeden astam qarjy bólinip, 13 shaqyrym aýyz sý jáne 4,6 shaqyrym káriz sý júıeleri qaıta jańǵyrtyldy. Sonymen qatar 25 sý burǵylaý uńǵymalary burǵylandy, 506 sý eseptegish quraldary ornatyldy. Tasbóget, Belkól kentteri men Qyzylózek aýyldyq okrýginde 40 shaqyrymǵa jýyq aýyz sý júıesiniń qurylysy júrgizilip, 901 otbasy sý eseptegish quraldarymen qamtyldy. Kommýnaldyq sala boıynsha qyrýar jumys atqaryldy. Oblys ákiminiń qoldaýymen turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyna bólingen qarjy 2012 jylmen salystyrǵanda 2,5 esege artty. Sonyń ishinde respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterden bólingen 5 mılıard 412 mıllıon teńgege jalpy uzyndyǵy 94,4 shaqyrymdy quraıtyn 78 kóshege qaıta jańǵyrtý, kúrdeli jáne ortasha jóndeý jumystary júrgizildi. Al 82 kóshede aǵymdaǵy jóndeý jasaldy. Áýejaıdan qalaǵa deıingi joldar kúrdeli jóndeýden ótkizilip, jaryqtandyryldy. Ortalyq Jibek joly kóshesi 6 jolaqty bolyp keńeıtilip, jańǵyrtyldy, deıdi Nurlybek Mashbekuly. Qyzylordalyqtar úshin ózekti máselelerdiń biri – qoǵamdyq kó­liktiń sharýasy edi. Qala kóshe­lerinde júrgen shaǵyn avtobýs­tar halyqqa asa yńǵaıly bolmaı tur. Bul tarapta da jaqsy bastama kóterildi. «Baıqońyr» áleýmettik kásipkerlik korpora­sııasy janynan «Qyzylorda av­tobýs parki» qurylyp, onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıtyldy. Oblystyq bıýdjetten bólingen qarjyǵa jańa jáne keń 20 avtobýstar alyndy. Osy aıdan bastap halyqqa qyzmet kórsetetin bul avtobýstardyń erek­sheligi – ekologııalyq taza, múm­kindigi shekteýli azamattar úshin de qoljetimdi ekenin aıtqan abzal.  Son­daı-aq bıyl avtopark taǵy 100 avtobýspen tolyǵady. Qyzylorda qalasyndaǵy qysqy jylý maýsymy da qalypty ótýde. «Qysqa daıyndyq jumystary barysynda respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten bólingen 291 mıllıon 300 myń teńgege uzyndyǵy 3,6 shaqyrym magıs­traldy jylý trassalary men je­lileri jóndeldi. Birinshi kezekte sheshýdi qajet etetin ózekti má­selelerdiń biri bolyp kelgen jylý ortalyqtaryndaǵy tozyǵy jetken 2 bý qazandyǵy jańartylyp, jelilik sý jylytqyshtary qaıta jańǵyrtyldy. Qyzylorda qalasy respýblıka boıynsha ystyq sýmen qamtylmaǵan jalǵyz oblys ortalyǵy. Osy problemany sheshý maqsatynda ótken jyly oblystyq bıýdjetten 45 mıllıon 600 myń teńge bólinip, tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme jasaldy», deıdi shahar basshysy. Qysqasy, Qyzylordada barlyq sala boıynsha alǵa ilgerileýshilik baıqalady. Bul eń aldymen el ekonomıkasynyń turaqty ósýiniń arqasy ekendigi anyq. Sodan soń oblys jáne qala basshylyǵynyń tynymsyz jumysynyń nátıjesi. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». QYZYLORDA.