Atyraýda bıznestiń qaı túri bolsa da, ony munaı-gaz ónerkásibimen baılanystyrýǵa tolyq negiz bar. О́ıtkeni, munaıly óńirde bul sala qarqyndy damýǵa bet aldy. О́ńirde otandyq kásiporyndarmen birge sheteldiktermen birlesken kompanııalar da «qara altyn» qaınaryn tasytýǵa bel sheshe kirisken. Sol sebepten, osy saladaǵy kásiporyndar óz ıgiligi úshin qajet ónimderdi qymbat bolsa da shetelden tasymaldaýdan tartynbaıdy. Budan 10-20 jyl buryn dál osylaı bolyp kelgen. О́ıtkeni, sol kezeńde Atyraýdy aıtpaǵanda, elimizdiń ózge óńirlerinde de naq munaı-gaz ónerkásibiniń suranysyn óteı alatyndaı básekege qabiletti ári sapaly ónimder shyǵarý qolǵa alynbaǵan edi. Osy sala suranysyn qamtamasyz etetin keı ónimder áli de shetelden alynady. Endi sol olqylyqtyń orny tolatyndaı jańa bir múmkindikke jol ashylyp otyr.
Munaı-gaz ónerkásibine qajet ónimderdiń sanynda shek joq. Bul salaǵa sapaly qubyrlar, burandaly soraptar, túrli arnaýly kólikter de, tipti arnaıy kıimder de kerek. Munaı kenishterinen mol ónim alý maqsatynda geologııalyq-tehnıkalyq sharalardy iske asyrý úshin tehnologııalyq eritindilerdi de qajet etedi. Al uńǵymalardan óndirilgen munaıdy ortaq qazandarǵa tasymaldaý qamymen tóselgen qubyrlardy oraıtyn, olardyń arasyna tóseletin tyǵyzdaǵysh prokladkaǵa munaı kásiporyndarynyń suranysy burynǵydan da arta bastady. Mundaı ónimderdiń áli de Qytaı, Ulybrıtanııa sekildi ózge de shetelderden satyp alynatynyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Elimizdegi munaı-gaz ónerkásibi úshin osyndaı eń qajet ónimderdiń birin Atyraýdan shyǵarýǵa senimdi qadam jasaǵan «Novýs Sılıng Kaspıan» birlesken kásipornyn qurýǵa Oryngúl Esjanova táýekel etip edi.
Oryngúl Esjanovanyń aıtýynsha, birlesken kásiporyn qurý ıdeıasy 2009 jyly týyndaǵan. Otandyq kásiporyn – «Iýlmar-Servısti» basqaratyn qazaqtyń isker qyzy ony sheteldik kompanııalardyń tapsyrysyn oryndaı alatyn irgeli ujymǵa aınaldyrýdy kózdedi. Aǵylshynnyń áıgili FDS Group kompanııalar tobynyń quramyna kiretin «Novýs Sılıng Lımıted» kásipornymen iskerlik baılanys ornatyp, Atyraýda birlesken jobany iske asyrýǵa ýaǵda jasalǵan eken. Sóıtip, bir jyldan soń otandyq jáne aǵylshyndyq kásiporyndardyń birlesýimen qurylǵan «Novýs Sılıng Kaspıan» jalpy quny 160 mıllıon teńgelik seh qurylysyn salýdy qolǵa alypty. Munda óndiriletin negizgi ónim – san alýan qubyrlar arasyna salynatyn arnaýly tehnıkalyq oramdar, ıaǵnı tyǵyzdaǵysh prokladka shyǵarý. Kásiporyn sehynan shyǵarylatyn ónimniń tanystyrylymy 2011 jyly Astanada ótken údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberindegi jańa ónimder kórmesinde Elbasynyń nazaryna usynyldy. Osy kórmede elimizde buryn-sońdy shyǵarylmaǵan jańa ónimmen Munaı jáne gaz mınıstrliginiń, «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń ókilderi de keńirek tanysyp, qyzyǵýshylyq bildirgen edi.
Sodan beri Atyraýda turaqty shyǵarylyp kele jatqan eń qajetti ónimniń mańyzyn «Bul – qazaqstandyq jáne aǵylshyndyq bıznestiń birlesýimen qolǵa alynǵan jańa joba. Sonymen birge, bul Elbasymyz Nursultan Nazarbaev otandyq ekonomıkaǵa shetel ınvestısııasyn kóptep tartýǵa baılanysty bergen tapsyrmasyn oryndaýdyń naqty kórinisi. Eń bastysy, jańa ónimniń bizdiń óńirde shyǵarylýy munaı-gaz ónerkásibindegi qazaqstandyq úlesti molaıtýǵa tyń qadam jasaıdy. Munaı kompanııalary mundaı ónimdi burynǵydaı shetelden satyp alýǵa shyǵyndalmaı, eń sapaly, eń qajetti ónimdi jergilikti jerden alýyna jol ashylyp otyr», dep túsindiredi «Novýs Sılıng Kaspıan» birlesken kásipornynyń quryltaıshysy Oryngúl Esjanova.
Qazaqstandyq úles demekshi, munaı-gaz ónerkásibi úshin eń qajetti ónimdi shyǵaratyn kásiporyn aktıviniń basym bóligi, ıaǵnı, 51 paıyzy qazaqstandyq kásiporynǵa tıesili. Sheteldik ınvestor tek 49 paıyzdyq aktıvke ıelik etedi eken. Sehtaǵy qondyrǵylar álemdik talapqa sáıkes ozyq tehnologııamen jabdyqtalǵan. Munda alǵashynda 8 adam jumysqa tartylǵan bolsa, qazir eki esege artyp, 16-ǵa jetti. Onyń ishinde eki-úsh jyl buryn operatorlar Nıkolaı Kadynsev pen Aleksandr Konovalov, al byltyr ınjener Ertaı Qadyrǵalı Ulybrıtanııadaǵy osy zamanǵy zaýytta tájirıbeden ótip, ozyq tehnologııamen sapaly ónim shyǵarýdyń qyr-syryna qanyǵyp kelipti. Sehtaǵy jumystardyń barlyǵy derlik avtomattandyrylǵan. Kompıýtermen basqarylady. Bul kúnderi jumys isteı bastaǵanyna úsh jylǵa jýyqtaǵan Atyraýdaǵy sehta bastapqyda «Teńizshevroıl» jáne PSN birlesken kásiporyndarynyń tapsyrystarymen ónim shyǵaryldy. Bul kompanııalar satyp alatyn ónimniń sapasyna barynsha nazar aýdarady. Anaý-mynaý ónimdi bireýdiń kózi, bireýdiń ózi jaqsy qaǵıdasymen almaıdy. Demek, jańa seh óniminiń sapasy joǵary bolǵany ǵoı.
–Bizdiń ónimge Ázerbaıjan elindegi munaı kompanııalarynyń birinen tapsyrys tústi. Olar negizinde tapsyrysty Ulybrıtanııadaǵy osyndaı zaýytqa bergen ǵoı, –deıdi «Novýs Sılıng Kaspıan» birlesken kásipornynyń menedjeri Jańabaı Alshynbekov. – Al sheteldegi áriptesterimiz «Mundaı ónim Qazaqstannyń Atyraý oblysynda shyǵarylady. Tapsyrysty Atyraýdaǵy sehqa berip, qajetti ónimdi sol jaqtan satyp alǵan tıimdirek bolady» dep aqyl qosypty. Qazir ázerbaıjandyq tapsyrys berýshilermen turaqty baılanys ornady.
Osy kezge deıin atalǵan ónim tek Qazaqstanda ǵana emes, TMD elderinde de shyǵarylmaǵanyn eskersek, otandyq munaı kompanııalary úshin eń taptyrmas ónimdi Atyraýda shyǵarý jolǵa qoıyldy deýge bolady. Olaı deıtinimiz, bul kúnderi Atyraýdaǵy sehta bilikti mamandar qolymen jasalǵan nyǵyzdaǵysh prokladkalarǵa Qazaqstandy aıtpaǵanda, TMD sheńberindegi Ázerbaıjan, О́zbekstan, Tájikstan elderinen túsken tapsyrystar da ýaqytynda ári sapaly oryndalyp keledi. Tipti bul kásporynǵa álemdik munaı alpaýyty qataryndaǵy «Shevron» korporasııasynan tapsyrys túsip, alǵashqy ónimdi osy korporasııanyń suraýymen Chıkagoǵa jiberipti.
–Qazir bizdiń ónimizdi satyp alýǵa «Teńizshveroıl» birlesken kásipornymen jáne Atyraý munaı óńdeý zaýytymen arada 2017 jylǵa deıingi uzaq merzimdi kelisimshart jasaldy. Sonymen birge, NCOC kompanııasynan da tapsyrys túsip turady, –deıdi menedjer Jańabaı Alshynbekov.
Bul kásiporynnyń ónimine suranys jyl ótken saıyn arta túsýde. Osy aıtqanymyzǵa byltyr tapsyryspen 67 000 dana prokladka shyǵarylǵany dálel bola alady. Tapsyrys berýshiler arasynda Mańǵystaý óńirindegi «Svon-Vıýrteks», «MaıerskOılKazahstan» sekildi kásiporyndar da bar. Munda prokladkanyń kez kelgen túrin shyǵarýǵa múmkindiktiń moldyǵy myna bir derekten ańǵarylady. Byltyr «Teńizshevroıl» birlesken kásipornynyń kólemi jaǵynan 4030 mm, ıaǵnı eń úlken prokladka jasaýǵa bergen tapsyrysy sapaly oryndalypty. Alaıda, sapasy jóninen ımporttyq taýardan kem túspeıtin, tipti álemik munaı ónerkásibiniń kóshbasshysy sanatyndaǵy «Shevron» korporasııasynyń ózi tapsyryspen Chıkagoǵa aldyrǵan qazaqstandyq ónimge Atyraý men Mańǵystaýdaǵy sanaýly kompanııalardan ózge ońtústik pen soltústik, shyǵys pen ortalyq óńirlerdegi iri kompanııalar tapsyrys berýge ynta tanytpaı otyr. Soǵan qaraǵanda, atalǵan óńirlerdegi kásiporyndar qymbat bolsa da sheteldik ónimdi satyp alýdy qolaıly kóretin sekildi. Buǵan qosa Atyraýda gaz-hımııa kesheniniń qurylysy bastaldy. «Teńiz» kenishinen bastaý alyp, Qara teńiz jaǵalaýyna deıin sozylatyn Kaspıı qubyr jelisin keńeıtý jobasynyń qurylysy júrgizilip jatyr. Mine, elimizdiń munaı-gaz, metallýrgııa salasyndaǵy iri kásiporyndar úshin qubyrlar arasyn tyǵyzdaýǵa atalǵan sehtyń shyǵaratyn ónimi taptyrmas olja emes pe? О́ıtkeni, dál osyndaı ónimdi alys shetelden tasymaldaý shyǵyny edeýir qymbatqa shyǵady. Al jergilikti jerdegi ónimniń baǵasy ımporttan áldeqaıda arzanǵa túseri daýsyz. Sol sebepten, elimizdegi iri ınvestorlar, irgeli kásiporyndar Qazaqstanda jasalǵan prokladkaǵa tapsyrys berse, olardyń tarapynan qazaqstandyq úlestiń molaıýyna qosqan úlesi de artaryn uǵynsa deımiz ǵoı.
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan».
Atyraý oblysy.
–Bizdiń ónimge Ázerbaıjan elindegi munaı kompanııalarynyń birinen tapsyrys tústi. Olar negizinde tapsyrysty Ulybrıtanııadaǵy osyndaı zaýytqa bergen ǵoı, –deıdi «Novýs Sılıng Kaspıan» birlesken kásipornynyń menedjeri Jańabaı Alshynbekov. – Al sheteldegi áriptesterimiz «Mundaı ónim Qazaqstannyń Atyraý oblysynda shyǵarylady. Tapsyrysty Atyraýdaǵy sehqa berip, qajetti ónimdi sol jaqtan satyp alǵan tıimdirek bolady» dep aqyl qosypty. Qazir ázerbaıjandyq tapsyrys berýshilermen turaqty baılanys ornady.
Osy kezge deıin atalǵan ónim tek Qazaqstanda ǵana emes, TMD elderinde de shyǵarylmaǵanyn eskersek, otandyq munaı kompanııalary úshin eń taptyrmas ónimdi Atyraýda shyǵarý jolǵa qoıyldy deýge bolady. Olaı deıtinimiz, bul kúnderi Atyraýdaǵy sehta bilikti mamandar qolymen jasalǵan nyǵyzdaǵysh prokladkalarǵa Qazaqstandy aıtpaǵanda, TMD sheńberindegi Ázerbaıjan, О́zbekstan, Tájikstan elderinen túsken tapsyrystar da ýaqytynda ári sapaly oryndalyp keledi. Tipti bul kásporynǵa álemdik munaı alpaýyty qataryndaǵy «Shevron» korporasııasynan tapsyrys túsip, alǵashqy ónimdi osy korporasııanyń suraýymen Chıkagoǵa jiberipti.
–Qazir bizdiń ónimizdi satyp alýǵa «Teńizshveroıl» birlesken kásipornymen jáne Atyraý munaı óńdeý zaýytymen arada 2017 jylǵa deıingi uzaq merzimdi kelisimshart jasaldy. Sonymen birge, NCOC kompanııasynan da tapsyrys túsip turady, –deıdi menedjer Jańabaı Alshynbekov.
Bul kásiporynnyń ónimine suranys jyl ótken saıyn arta túsýde. Osy aıtqanymyzǵa byltyr tapsyryspen 67 000 dana prokladka shyǵarylǵany dálel bola alady. Tapsyrys berýshiler arasynda Mańǵystaý óńirindegi «Svon-Vıýrteks», «MaıerskOılKazahstan» sekildi kásiporyndar da bar. Munda prokladkanyń kez kelgen túrin shyǵarýǵa múmkindiktiń moldyǵy myna bir derekten ańǵarylady. Byltyr «Teńizshevroıl» birlesken kásipornynyń kólemi jaǵynan 4030 mm, ıaǵnı eń úlken prokladka jasaýǵa bergen tapsyrysy sapaly oryndalypty. Alaıda, sapasy jóninen ımporttyq taýardan kem túspeıtin, tipti álemik munaı ónerkásibiniń kóshbasshysy sanatyndaǵy «Shevron» korporasııasynyń ózi tapsyryspen Chıkagoǵa aldyrǵan qazaqstandyq ónimge Atyraý men Mańǵystaýdaǵy sanaýly kompanııalardan ózge ońtústik pen soltústik, shyǵys pen ortalyq óńirlerdegi iri kompanııalar tapsyrys berýge ynta tanytpaı otyr. Soǵan qaraǵanda, atalǵan óńirlerdegi kásiporyndar qymbat bolsa da sheteldik ónimdi satyp alýdy qolaıly kóretin sekildi. Buǵan qosa Atyraýda gaz-hımııa kesheniniń qurylysy bastaldy. «Teńiz» kenishinen bastaý alyp, Qara teńiz jaǵalaýyna deıin sozylatyn Kaspıı qubyr jelisin keńeıtý jobasynyń qurylysy júrgizilip jatyr. Mine, elimizdiń munaı-gaz, metallýrgııa salasyndaǵy iri kásiporyndar úshin qubyrlar arasyn tyǵyzdaýǵa atalǵan sehtyń shyǵaratyn ónimi taptyrmas olja emes pe? О́ıtkeni, dál osyndaı ónimdi alys shetelden tasymaldaý shyǵyny edeýir qymbatqa shyǵady. Al jergilikti jerdegi ónimniń baǵasy ımporttan áldeqaıda arzanǵa túseri daýsyz. Sol sebepten, elimizdegi iri ınvestorlar, irgeli kásiporyndar Qazaqstanda jasalǵan prokladkaǵa tapsyrys berse, olardyń tarapynan qazaqstandyq úlestiń molaıýyna qosqan úlesi de artaryn uǵynsa deımiz ǵoı.
Joldasbek ShО́PEǴUL,
«Egemen Qazaqstan».
Atyraý oblysy.
