Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
«Eı, tiriler!
О́mir joq ólim barda.
Tilegim sol:soqpasyn jolyń jarǵa,
Qý tirliktiń baǵasyn bilgiń kelse,
Kóz qyryńdy salyp qoı qorymdarǵa»,
degen jyr joldarynan tereń muń baıqalady. Aıtary anyq shymyr shýmaqtardyń ıesi ólimdi osylaısha jyrlady. Al biz nege aqyndy osylaı jyr jazýǵa májbúr ettik? Saýal bar, jaýap joq. Qazir onyń óleńderi, «Aýzynan Aıdyń túsken qyz» «Sezimdi qaıtem týlaǵan» sekildi ánge jazǵan mátinderi júrektiń túkpirinen oıyp turyp oryn alǵan. О́zimen emes, shyǵarmasymen ǵana syrlasa alamyz…
Qazaq poezııasy has talanttarǵa eshqashan kende bolǵan emes. Alashtyń aıtýly aqyndarynyń biri – Baýyrjan Úsenov she?! Amal neshik, orda buzatyn jastan endi asqanda ol da baqıǵa attanyp kete bardy.
«Áli aldymda batpaǵym kóp keshpegen,
Kókeıimde qupııam kóp sheshpegen.
Shyndyq jaıly aıta bersem, bir túnde,
Qara mashına ap keterdeı seskenem», dep jyrlaǵan Baýyrjan, Beıimbet, Ilııas, Sákenderdiń rýhyn jadynan shyǵarmaı, qylyshynan qan tamǵan totalıtarlyq júıeniń qysymyna qaramastan aıtaryn aıtty. Qamyqpady.
«Bir óksik alqymyma kep turady,
Shýlaıdy kóńilimniń kók quraǵy.
Buıyǵyp búıirimde búlkildegen
Búıregim túbi meni jep tynady»,
dep tolǵanǵan Baýyrjan Úsenov búginde ortamyzda jarqyrap júrgende áli talaı ǵalamat shyǵarmalarymen tamsandyrar ma edi. Amal neshik?!
Ol bar bolǵany 21 jyl ǵana ǵumyr keshti. Artyǵalı qazaq poezııasynyń kóginde janǵan juldyz bolatyny sózsiz edi. Aqqan juldyzǵa aınaldy.
«О́mirdiń ózi jetpeıdi,
Oljaǵa ońaı qunyqqan.
Qyzýymen kúnniń kókteıdi,
Dúnıe bizdiń ıyqta.
Qamyqpa, dosym, qamyqpa,
Kókteme kúnin syılaıdy.
Adamdar sııar tabytqa,
Aqyndar biraq syımaıdy».
Artyǵalıdyń jumbaq ólimi – qazaq poezııasy úshin orny tolmas ókinish, tragedııa. «Adamdar sııar tabytqa, aqyndar biraq syımaıdy», dep jyrlaǵan aqyn jalǵanǵa syımaı, aramyzdan alystap ketkeli qashan?!
Jıyrma tórt jasynda ómirmen qosh aıtysqan taǵy bir talanttyń biri – О́rnek Qulekeev. О́rnek minezdi aqyn bolatyn. Qyzyna arnap: «Mereıim – eń sońǵy óleńim» dep jyrlaǵan О́rnek anasynyń qazasynan keıin kóp uzamaı ózi de ketti. Jazmyshtyń jazýy ony da mort syndyrdy. Keıinnen onyń óleńderin jınaqtaǵan aqyn Maraltaı Raıymbekuly «Mereı» atty jınaǵyn jaryqqa shyǵardy. Mereı – aqynnyń qyzy.
Aqyn Saltanat Abashova bar bolǵany 19 jyl ómir súrdi. Saltanat baqılyq bolǵan kezde onyń qaltasynan on shaqty jyry tabylypty. Sonyń biri «Ketkim kelip turady» atty óleńin oqysańyz, boıyńyz túrshigedi.
«Ańqalaýmen jete almaı armanyma,
Ilinem be qasiret qarmaǵyna.
Ketkim kelip turady, ókpem keýip,
О́mir degen ózenniń ar jaǵyna…
Tońdyrǵasyn tirliktiń muzy, qary,
Qalmaǵandaı men úshin qyzyǵary.
Japyraǵyn janymnyń jasyn uryp,
Tabanymnan tóbeme syz urady.
Tarylǵasyn keýdemniń tynysy anyq,
Kórinedi aımaqtyń qyry shańyt.
Kúnnen-kúnge qısaıyp bara jatyr,
Arman atty aq bulaq burys aǵyp.
Shyrmaǵaly keýdemdi kúdik taby,
Qasha-a-a-a-n janym úmitti umytqaly.
Aspan ashyq, kún jaryq biraq, biraq,
Sýyq bári súıkimsiz, sýyq bári.
Júregimdi qarıdy muńym tastaı,
Keshteý kelgen sen,
shattyq shuǵyl qashqaı.
Balaýsa edim, balǵyn em keter me ekem,
On ekide áli bir gúlimdi ashpaı.
Kókiregim kók tuman, bul is anyq,
Kókiregimniń qulazyp arǵymaǵy,
О́zegimdi ókinish jandyrady.
Qara túnek – qara ólim, qushaǵyńdy ash,
Tuńǵıyǵyńa kep turmyn qarǵyǵaly», dep jyrlaǵan Saltanattyń ólimi biz úshin jumbaq.
Saltanat 19 jasynda artynda sanaýly óleń qaldyrǵanymen, sanaly aqyn ekenin aıqyndap ketti.
Biz bir ólkede týǵan, ómirden tym erte qaıtqan aqyndardyń bir ǵana shoǵyry jaıly sóz qozǵadyq. Rasynda taǵdyry tragedııaǵa toly aqyndar az emes. Bálkim bir tylsym olarǵa da ajal qaqpany jaqyndaǵanyn sezdirgen shyǵar. Áıtpese sózdiń kıe ekenin biletin talanttar ólimge asyqqandaı óleń jazbas edi-aý...
