Qarjy salasynda yjdaǵattylyq kerek

Keshe Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń qatysýymen Qarjy mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisi bolyp ótti. Oǵan Prezıdent Ákimshiliginiń, Premer-Mınıstr Keńsesiniń, memlekettik organdardyń ókilderi, Parlament depýtattary qatysty. Esepti jyldyń qory­tyn­dylary  boıynsha memlekettik bıýdjetke túsken túsimder 6 459 mlrd. teńgeni qurady nemese jos­par 101,6 paıyzǵa oryndaldy. Respýblıkalyq bıýdjet túsimderi 5 272 mlrd. teńgeni qurap, 100,6 paıyzǵa oryndaldy. 2013 jyly onyń aldyndaǵy jyldarmen salystyrǵanda, Ulttyq qordyń aktıvteri 2,5 trln. teń­gege nemese 24 paıyzǵa artyp, 12,9 trln. teńgege jetti, dep bastady keńeıtilgen alqa má­ji­lisindegi baıan­damasyn Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov. Respýblıkalyq bıýdjet shy­ǵystary esepti kezeńge 5 990,5 mlrd. teńge nemese 99,3 paı­yzǵa atqaryldy. Igerilmegen qa­rajattyń taza somasy  Úki­mettiń paıdalanylmaǵan rezervin esepke almaǵanda (17 mlrd.) 25,9 mlrd. teńgeni qurady. Jergilikti bıýdjetterge bólin­gen nysanaly transfertter 1 043 mlrd.teńge kóleminde boldy. Onyń ishinde, aǵymdaǵy bıýdjettik baǵdarlamalar  boıynsha 514 mlrd.teńge, damý baǵdarlamalary boıynsha 529 mlrd. teńge bólin­gen. Jergilikti atqarýshy organdar bólingen transferttik qarjynyń 99,2 paıyzyn ıgerdi. Jyl qorytyndysynda bıýdjettik baǵdarlamalar boıynsha 3,3 mlrd.teńge, damý baǵdarlamalary boıynsha 5,2 mlrd.teńge paıdalanylmaı qaldy. Alqa májilisinde baıandamashy bólingen bıýdjet qarjysynan sýbektıvti sebepter boıynsha 4 mlrd. teńge qarjyny ıgermegen Qorshaǵan orta jáne sý resýrs­tary mınıstrliginiń, 1,4 mlrd. teńge bıýdjettik qarjyny ıgermegen Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, 1,3 mlrd. teńge bıýdjet qarjysyn ıgerýdi qamtamasyz etpegen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń basshy qyzmetkerlerin jaýap­ker­shilikke tartýdy usyndy. Naq osyndaı sharalardy birqatar óńir­ler basshylarynyń orynbasarlary tarapyna da qoldaný qajet. Sonymen birge, baıandamashy bıýdjet qarjysyn tıim­di paıdalanýdyń erekshe mańyz­dylyǵyn atap kórsete kelip, memlekettik satyp alý máselesinde oryn alyp otyrǵan keleńsizdikterge toqtaldy. Osy rette memlekettik aktıvterdi  basqarý­dyń tıimdiligin arttyrýdyń mańyzdy tetigi re­tin­de uqsas ákimshilik fýnksııa­lar­dy biregeılendirý jáne biriktirý qa­jettigi atap kórsetildi. Máselen, Qarjy mınıstrliginde «Biryńǵaı teńgerim ustaý­shy» qanatqaqty jobasy iske asyryldy.  Qanatqaqty joba sheńberinde Aqtóbe oblysy memlekettik múlik departamentiniń teńgerimine mınıstrlik komıtetteri bes aımaqtyq organnyń 30 ǵımaraty men 47 avtokóligin beretin boldy.  Joba boıynsha orta bıznes sýbektilerin keńinen tarta otyryp, osy múlikti tıimdi paıdalaný qarastyryldy. О́tken jyly jalpy kólemi 579 mlrd. teńgeniń bıýdjet zańnamasyn jáne memlekettik satyp alý rásimderin buzý oqıǵalary anyqtaldy. Tártip buzýshylarǵa 2 myńnan astam ákimshilik aıyppul salynyp, 365,4 mln. teńge bıýdjetke qaıtaryldy. Jalpy, osyndaı zańsyzdyqtarǵa salynǵan aıyppuldardy óndirip alý jáne basqa da sharalar arqyly bıýdjetke 2 mlrd.teńge qarjy tústi. Esepti kezeńde baqylaý tıim­diligi artyp, baqylaý nysandaryna salynǵan júktemeler azaıǵan.  2012 jylmen salystyrǵanda, ótken jyly baqylaý tıimdiligi 1,4 esege artyp, tekserýler sany 1,2 esege azaıdy. Baıandamashy qazirgi ýaqytta kvazımemlekettik salanyń ósý úrdisi beleń alǵandyǵyn atap kórsetti. Búgingi tańda 19 myń­nan astam memlekettik mekeme, 6 myń memlekettik ká­sip­oryn, 710 aksıonerlik qo­ǵam jáne memlekettiń úlesi bar jaýapkershiligi shekteýli serik­tes­tikter tirkelgen. Olardyń ishinde 13 myńnan astamy bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý salalarynyń mekemeleri. Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha qazir jekeshelendirýdiń ekinshi kezeńi – 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan keshendi jekeshelendirý baǵdarlamasynyń jobasy ázir­lený­de. Bul joba jaqyn arada Úkimettiń qaraýyna engiziletin bolady. Joba memleket menshigindegi aktıvterdiń bir bóligin satyp alý quqyǵynsyz jalǵa berý, senimdi basqarýǵa jáne basqa negizdermen basqarý úshin jekemenshik sýbektilerge berýdi kózdeıdi. Bıýdjettik saıasattyń jańa tujyrym­damasynda memlekettik boryshtyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne bıýdjet tapshylyǵyn birtindep qysqartý kózdelgen, dep atap kórsetti Baqyt Sultanov. Respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy 2013 jyly 718 mıllıard teńge nemese IJО́-niń 2,1 paıyzy kóleminde qalyptasty. Bıýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrý, sonymen birge, esepti jyl ishinde borysh naryǵyn damytýǵa jaǵdaı jasaý sheńberinde mınıstrlik 982,5 mıllıard teńge qarjyny memlekettik baǵaly qaǵazdarǵa ornalastyrdy. Bul sońǵy 13 jyl­daǵy tıimdi debıýttik shyǵarylym bolyp tabylady. Ol óz kezeginde syrtqy kapıtaldy tartatyn qazaqstandyq kompanııalar úshin úlgi bolmaq jáne qaryz alý qunyn tómendetýge múmkindik beredi. Sonymen birge, Baqyt Sultanov Qarjy mınıstrliginiń aldynda turǵan keleli mindetter men baǵ­darlamalarǵa jan-jaqty toqtaldy. Keńeıtilgen alqa májilisinde Qarjy mınıstrligi Salyq komı­tetiniń tóraǵasy Ánýar Ju­ma­dildaevqa sóz berildi. Salyq komıteti basshysynyń aıtýy boıynsha, esepti kezeńde 36 iri kompanııa salyq tóleýden jal­tarǵan. Olardyń aınalymdaǵy qarjy kólemi 27,6 mıllıard teń­geni quraǵan. Sóıtip, osy kompanııalardyń salyq tólemeý saldarynan bıýdjetke keltirgen shyǵyny 8 mıllıard teńge bolyp otyr. Salyq komıtetiniń basshysy óz sózinde elimizdiń salyq organdarynyń aldynda turǵan mindetterge jan-jaqty toqtalyp, bıýdjetke túsetin salyq tólemderin arttyrýdyń joldaryn atap kórsetti. Qarjy mınıstrligi Kedendik baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Ǵosman Ámrınniń málimdeýinshe, elimizdiń kedenshileri esepti merzimde respýblıkalyq bıýdjetke 1 trıllıon 339,5 mıllıard teńge kedendik tólemder men salyqtar túsimin qamtamasyz etken. Osy kezeńde elimizdiń keden beketteri arqyly jóneltiletin júkterdiń ótý merzimin qysqartý maqsatynda birqatar tıimdi sharalar júzege asyrylǵan. Keden organdarynda sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres sharalary qarqyndy júrgiziletin bolady. Qarjy mınıstrliginiń ke­ńeı­­tilgen alqa májilisin Premer-Mınıstr Serik Ah­metov qorytyndylap, sa­la qyzmetkerleriniń aldyna bir­qatar keleli mindetter qoıdy. Bıýdjettik tártiptiń tıimdiligin arttyrý Qarjy mınıstrliginiń eń basty mindetteriniń biri bolyp sanalatyndyǵyn aıta kelip, Úkimet basshysy 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha bıýdjettik qarjylardy ıgermegen birqatar basshylardyń ákimshilik jazaǵa tartylǵandyǵyn atap kórsetti. Úkimet basshysy Salyq komıtetiniń jumysynda oryn alǵan birqatar kemshilikterdiń betin ashty. Bul salanyń jumysyn jandandyrý maqsatynda birqatar tıimdi sharalar júzege asyryldy. Alaıda, bizdiń elimizde bıýdjet túsimderin arttyratyn salyq tóleý aımaqtary keńeıtilmeı otyr. Sonymen birge, Úkimet basshysy memleket aktıvterin basqarý tıimdiligin arttyrýda áli de oń jetistikterge qol jetkizilmeı otyrǵandyǵyn atap kórsetti. Elimizde kvazımemlekettik salasy ósý ústinde. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri jumys isteıtin salada memlekettik organdardyń qatysy barynsha azaıtylýy kerek. Alaıda, bizdiń ulttyq kompanııalar memlekettik aktıvterden aıyrylǵysy kelmeıdi. Úkimet basshysy memlekettik satyp alý salasynda oryn alǵan kemshilikterge de keńinen toqtaldy. Memlekettik satyp alý salasy meılinshe ashyq bolýy qajet. Jalpy, memlekettik satyp alý júıesinde túbegeıli ózgerister jasaý kerek. Úkimet basshysy Qarjy mınıstrligine «Memlekettik satyp alý týraly» zań jobasyn 1 shildege deıin Úkimetke usynýdy tapsyrdy. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».