Bolashaqtyń mamandyǵy

Seksen jyldyq tarıhy bar ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıver­sıtetindegi oqý-tárbıe men maman kadr­lar daıarlaý isi memlekettiń múddesine saı, elimizdiń erteńgi órkenine oraılastyryla júrgizilýi bir ǵanıbet. Osy turǵydan kelgende qarashańyraq bilim ordasy árqashan zamanaýı jańa baǵyttardyń qoldaýshysy, jaqsylyǵy mol ıgilikti izdenisterdiń uıytqysy bolyp otyr dep kúmánsiz aıta alamyz. Búginde ýnıversıtet stýdentteriniń óz elimizdegi ǵana emes, bar álemdegi ózgeristerge ilese sapaly bilim alyp qana qoımaı, sonymen birge, básekelestikke qabiletti tulǵa bolyp qalyptasýy úshin kóptegen is-sharalar atqarylýda. Osy oraıda ýnıversıtettiń árbir qadamy mindetti túrde ýaqyt talabymen, elimizde qabyldanyp jatqan negizgi qujattarmen úndesip otyratynyn baıqaýǵa bolady. Elbasy Nursultan Nazarbaev bıylǵy tarıhı Joldaýynda elimizdiń 2050 jylǵa deıingi negizgi damý baǵyttaryn aıqyndady. Osynda belgilengen sara baǵyttardyń ishinde energoekologııalyq turaqty damý tujyrymdamasy mańyzdy oryn alady. Onyń iske asyrylýy ınnovasııalyq «jasyl ekonomıkaǵa» oń yqpalyn tıgizedi. Osyǵan oraı 2012 jyly ótken BUU-nyń turaqty damý baǵdarlamasy aıasyndaǵy Halyqaralyq «RIO+20» konferensııasynda Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev usynǵan ıdeıa­lar álemdik deńgeıde qoldaý taýyp, «Jasyl kópir» baǵdarlamasy bastaý alǵany belgili. Shyn máninde XXI ǵasyrda energoekologııalyq turaqty damý tujyrymdamasynyń «Jasyl kópir» arqyly nátıjeli iske asyrylýy erekshe maǵynaǵa ıe. Bir qýanyshtysy, konferensııaǵa qatysýshylar ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń ınnovasııalyq turaqty damý aımaǵynda álemdegi bas­ty ǵylymı baǵyttar negizinde kadr daıarlaý jobasyn qoldaǵan bolatyn. Ýnıversıtetimizdiń geografııa jáne tabıǵatty paıdalaný fakýltetinde halyqaralyq, pánaralyq energoekologııa kafedrasy ashylyp, alǵashqy magıstr túlekteri qanat qaǵyp úlgerdi. Al endi atalǵan kafedra qandaı mamandar daıarlaıdy? Qazaqstannyń jasyl ekonomıkasynyń talaptaryna saı jáne de básekege qabiletti mamandar quzyreti qandaı bolýy kerek? Iá, biz osyndaı saýaldardyń údesinen shyǵýǵa umtylýdamyz. Osynaý bolashaqtyń mamandary óndiristiń ekologııalanýy men ekonomıkamyzdyń jańa múmkinshilikterin birdeı qarasty­ratyn bolýy kerek. El aýmaǵynyń klımaty ózgerýi, energetıkalyq qaýipsizdik barysynda kóp baǵytty keshendi saladaǵy mindetterdi sheshe alatyn joǵary bilikti mamandar daıarlaý basty mindet. Úkimet talaby da osy. Bul kadrlar – kásibı mamandandy­rylǵan, óndiristik jáne ǵylymı daıyn­dyq­tary myqty, ınnovasııalarǵa yntyq, jan-jaqty damyǵan, ıntellek­týaldyq turǵydan baı, adamzattyń órkendeý qundylyqtaryn baǵalaı biletin jastar. Sonymen qatar, tabıǵat pen qoǵam arasyndaǵy tótenshe jaǵdaılarda jyldam ári naqty sheshim qabyldaı alatyn mamandar. Balamaly qýat kózderiniń artyqshylyǵyn túsindire otyryp, ekologııalyq taza tehnologııalardy ómir men óndiriske engizý osy mamandardyń enshisinde. Energoekologııa kafedrasynda bakalavrıat-magıstratýra-doktorantýra baǵyttary boıynsha osyndaı mamandardy daıarlaýǵa barlyq jaǵdaılar jasalýda. Oqý úderisine jańa kýrstar: «Balamaly qýat negizderi», «Jasyl ekonomıka negizderi», «Shıkizat óń­deý­diń ekologııalyq taza tehnologııala­ry», «Aýylsharýashylyq ekologııasy», «Ekosaıasat pen ekodamý negizderi» en­gi­zilýde. Kafedra ujymy jańa baǵyt­taǵy «Energııanyń jańǵyrmaly jáne dástúrli emes kózderin paıdala­nýdyń ekologııalyq problemalary», «Tabıǵatty paıdalanýdan turaqty damýǵa kóshý» jáne t.b. ǵylymı-ádiste­melik ádebıetter shyǵarýda. Elimizdiń belgili ǵalymdarymen qatar dáris oqýǵa shetel professorlary da shaqyrylyp, kafedrada halyqaralyq jobalar iske asyrylýda. О́z kezeginde ýnıversıtetimizde «Ekopark qurý» jobasy sııaqty qyzyqty da maǵynaly mindetter barshylyq. Bolashaqqa senimmen qarap, «jasyl ekonomıkaǵa» jolbasshy bolatyn jańa baǵyttaǵy joǵary bilikti mamandar daıarlaý oraıyndaǵy ıgilikti isti jalǵastyra bermekpiz. Tursynkúl BAZARBAEVA, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti geografııa jáne tabıǵatty paıdalaný fakýlteti, energoekologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, geografııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent. ALMATY.