Til - tutqa

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta Joldaýynda: «Qazaq tili, shyn máninde, bilim men ǵylymnyń, mádenıet pen is júrgizýdiń tiline aınalýda. Jalpy, memlekettik tildi qoldaný aıasy keńeıip keledi. Bul – zańdy qubylys, ómirdiń basty úrdisi», dep salıqaly oıyn bildirgen bolatyn. Memleket basshysy kúni keshe ǵana Syrtqy ister mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa otyrysynda sol oıyn tııanaqtap, «Qazaqstan atynan shet memleketterde qyzmet istep júrgen dıplomattarymyz aldymen memlekettik tildi bilýi kerek», dep ana tiliniń abyroıy barshadan asqaq bolýyn úlgi etti.
Bul rette elge qyzmet etemin deıtin azamattar aldymen tilge qyzmet etý qajettigin uǵynýy kerek. Bul – ýaqyt talaby, memleketimizdiń táýelsizdigi men ulttyq qaýipsizdigimiz úshin mańyzdy qadam.
Rasynda, ulttyń altyn dińgek arqaýy, rýhanı ómir-tirshiliginiń ózegi, qadir-qasıetiniń qalqany – ana tili. Ol – ultymyzdyń ar-namysynyń móldir aınasy. Bizdiń halyqtyq qalpymyz da, dástúr-saltymyz da tilimiz arqyly saqtalyp, búginge jetti. Sondyqtan ana tili – bizdiń boıtumar tarıhymyz ǵana emes, bolashaq taǵdyrymyz. Endeshe, tildiń taǵdyry bos baıbalam emes, baıypty baılammen rettelýge tıis. О́ıtkeni bul – arandatyp, arzan upaı jınaıtyn alań emes, bul – árbir azamattan namys pen tereń jaýapkershilik, ishki mádenıet pen shynaıy izgilikti talap etetin názik núkte.
Araıly azattyqpen shattanyp qaýyshqan halqymyz keńestik qoǵamnyń kinásinen óz tilinen jurdaı bolǵan býynǵa keshirimmen qarady. Tózimdilik tanytyp, bolashaq kúnderden úmit kútti. Bir qarasańyz, memlekettik til týraly ataýly zań-qararlar qabyldandy, ony damytatyn júıe qalyptasty, qazaqtildi oqý oryndary molynan ashylyp, kásibı mamandar daıarlandy, eń mańyzdysy ultymyzdyń sany qaýlap ósti. Mundaı jaǵdaıda ana tiliniń abyroıy asqaqtap, óristi órken jaıýy kerek-ti.
Desek te, táý eter táýelsizdigimizge otyz jyl tolǵanymen tilimiz tórge oza almaı, bosaǵany saǵalap, turmystyq aıada qoldanysta qalǵanyn moıyndamasqa taǵy amalymyz joq. Memlekettik mártebesi bolǵanymen qazaq tiliniń tuǵyryna qona almaı, kóbine aýdarma sanatynda qoldanylatyny da barshaǵa aıan. Elimizdiń eki shylbyr, bir tizginin ýysynda ustap otyrǵan elıta, qazyna ıesi qarjygerler, bıznestegi biliktiler, sheshim qabyldaıtyn shendiler men sheneýnikter qazaq tiline kelgende kibirtiktep qorǵalap, ózge til degende jorǵalap ketetini – búgingi rýhanı kembaǵal halimizdiń kórinisi.
​ Endi memlekettik qyzmetshiler taǵdyryn otanynyń bolashaǵymen baılanystyrǵysy kelse, memlekettik tildi meńgerýge mindetti. Prezıdentter de saılanar aldynda memlekettik tilden emtıhan tapsyrýy – barsha memlekettik qyzmetshige úlgi. Ásirese buqaraǵa qyzmet kórsetetin salalar ult tilinen alshaq bolmaýy kerek, bul – memlekettiń ulttyq tartymdy ajaryn qalyptastyrýǵa alǵyshart.
Tildiń taǵdyry alańda emes, zań sheńberinde sheshilýge tıis. Sondyqtan «Til týraly» zańnyń 23-babynda qyzmet kórsetý salalary men kásip, mamandyq, laýazym ıeleriniń memlekettik tildi bilý tizbesi jóninde arnaıy bap bar, sony qabyldaıtyn ýaqyt kelgen sııaqty.
Qabyrǵaly jurtymyzdy jumyldyryp, ultymyzdy uıytyp, ulysqa ustyn bolǵan qasterli qazynamyz – tilimiz. Bizdiń tilimiz baı, qunarly, qasterli ǵana emes, keń ári meıirban. Uly dala tósinde kósile jortqan ulystardyń búginde dıalektisiz tutas tildiń tóńiregine toptasqan ulaǵatty ultqa aınalýy – sonyń kórinisi. Bul oraıda qazaq tilin úırenýge nıet tanytyp, biraq bir-eki aýyz jańsaq sóılegendi kelemej etkennen utarymyz shamaly. О́zi az qazaqty «taza qazaq, shala qazaq» dep bólý de opa bermeıdi. Máselen, shetelde júrip sol eldiń tilinde bir-eki aýyz sóıleseń, aıtaryńdy uqsa bolǵany, qoldap qurmet bildiredi.
Túrkistanda Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń quryltaıy ótpek eken. Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósherbaevtyń tóraǵalyǵymen ótetin alqaly basqosýda tolǵaqty taqyryp tóńiregindegi túıtkilder sheshimin tappaq. Bul qazaq tilin memleket shyndap qolǵa aldy degen sóz bolsa kerek.
О́lip qalǵan ıvrıt tilin tiriltip alǵan – nıet, namys, bilim jáne ulttyq jiger. Túptep kelgende, bizdiń tilimizdiń taǵdyry da ulttyq namysqa kelip tireledi. Endeshe, endigi bizge keregi de – janashyr jurttyń jigerli áreketi!