Ult ádebıetin ulyqtaǵan tulǵa

О́tkenge taǵzym – urpaqqa ulaǵat

Elbasy Nursultan Nazarbaev táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap qazaq ádebıetiniń jaǵdaıy men máselelerin ár­qa­shan nazarda ustady. Qazaq­stan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Pre­zıdenti – Elbasy kitap­ha­na­synyń arhıv qorynan alynǵan ma­­terıaldar osynyń aıqyn dá­leli.

Qazaq árqashan Abaıdy qu­by­lasyna teńedi. О́z ultynyń minezi men bolmysyn, qaıǵy-muńyn, qýanyshyn Abaıdaı tap basyp tanyǵan eshkim joq. Hakimniń qazaq rýhanııatyndaǵy, jalpy qazaq ómirindegi orny erekshe. О́ıtkeni qandaı anyqtama aıt­saq ta, Abaıdyń bıigine jet­peıtini aqıqat. Abaı zamanynan keıin birneshe qoǵam aýysyp, talaı jyldar kóshti. Aqyn­nyń halqy azattyq alyp, jeke memleket qurdy. Táýelsiz Qazaq­stannyń tizginin ustaǵan Tuńǵysh Prezıdent el basqarýda Abaıǵa súıendi. Abaıdy oqydy, Abaıdy ulyqtady. Jeke tulǵa retinde hám jahandyq saıasat sardarlarynyń biri retinde hakimniń baı mura­sy­na qurmetpen qarap, onyń esi­min álemge tanytýǵa erekshe kúsh saldy.

Memleket basshysy Nur­sul­tan Nazarbaev 1993 jyly 4 mamyrda Abaı atyndaǵy Almaty qalalyq qorynyń saltanatty ashylý rásimine qatysyp, hakim Abaıdyń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı ótetin merekelik is-sharalar úlken mádenı oqıǵa ǵana emes, Qazaqstan egemendiginiń qalyptasýyna, álemdik arenada onyń bedeliniń artýyna járdemdesetinin atap aıtty.

«Abaı – qazaq halqynyń rýhanı qazynasyna ólsheýsiz úles qosqan ǵulama ǵana emes, sonymen qatar ol qazaq halqynyń el bolýyna ulan-ǵaıyr eńbek etken danagóı. Osynysymen de Abaı álemdik deńgeıdegi oıshyldardyń qatarynda.

Solaı bola tura biz Abaıdy áli kúnge ózge jurtqa tanyta almaı kelemiz. Osyny eskerip, men IýNESKO basshylaryna Abaı toıyn halyqaralyq dárejede atap ótý týraly usynys aıtyp, hat jazdym. Negizinde, IýNESKO sońy eki nemese birneshe nól­dermen aıaqtalatyn mereıtoılardy ǵana tirkeıdi.

Mysaly, 100, 200, 500, 1000 degendeı. Alaıda búgingi Qazaqstannyń táýelsiz memleket retindegi jastyǵyn, álemdik aıadaǵy bedelin eskerip, IýNESKO basshylyǵy bizdiń usynysymyzdy qoldaýǵa nıet bildirip otyr. Másele osy tamyz aıynda qaralady», dedi. Sondaı-aq Semeı qa­lasy men Abaı aýdanynda áleýmettik-má­denı qurylys nysandary – Abaı, Shá­kárim mavzoleıleri salynyp, Abaı shy­ǵarmalary men aýdarmasy basylyp shy­ǵa­tyny da osy jıynda alǵash aıtyldy.

Memleket basshysy Nursultan Nazar­baevtyń táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyl­darynda-aq Abaı shyǵarmalaryn aǵyl­shyn tiline aýdartý arqyly álemge, sonymen qatar arnaıy festıval uıym­dastyryp, túrki dúnıesine tanytýynda ult rýhanııaty jolyndaǵy úlken maqsat baıqalady.

Osylaısha, Abaı Qunanbaı­ulynyń 150 jyldyǵy IýNESKO kóleminde atap ótilip, 1995 jyl – «Abaı jyly» bolyp jarııalandy. Aıta keteıik, bul – Táýelsiz Qazaqstannyń, jalpy qazaq tarıhyndaǵy álemdik deńgeıde atalǵan alǵashqy ádebı oqıǵa. Onyń Abaıdan bastalýy da zańdy.

1995 jyldyń 9 tamyzynda Elbasy Abaıdyń 150 jyldyǵyna arnalǵan jıynda oqyǵan baıandamasy búginde «Abaı týraly sóz» degen ataýmen abaıtaný ǵy­ly­myna endi. Nursultan Nazarbaev hakim týraly tarıhı baıandamasynda Abaı álemin bizdi jeti túnde adas­tyrmas temirqazyqqa teńep, aqyn jyrlaǵan adam boıyndaǵy aqyl, ar-namys syndy qasıetterdiń mańyzyna da toqtalady.

«Erekshe jaǵdaıdyń erekshe izdenister men erekshe áreketterge bastaıtyny belgili. Eren talant pen eren jiger de sondaıda kerek. Árdaıym alǵa umtylyp, bıikke umsynǵan adamzat násili. Eshqashan tolas tappaǵan jáne tappaıtyn rýhanı kúresine adastyrmas nysana, aljas­tyrmas baǵdar siltep bere alatyn kóre­gen kósem tulǵalardy árdaıym sýsaı ańsaǵan, árdaıym tóbesine kótere qur­met­tegen. О́ıtkeni aqyl tabylmaı turyp, eshteńe tabyl­maıdy. Ol jetilmeı turyp, ar-namys shyńdalmaıdy. Ar-namyssyz azamat ózgelerdiń kóse­gesi túgil, óziniń kóse­gesin kógerte almaıdy. Onsyz ult­tyq sana men ulttyq namys ta tul. On­syz qoǵam damýdyń dańǵyl jolyna túse almaı, úırenshikti úrdistiń solǵyn soq­pa­ǵynan shyǵa almaı, zamanalar shyr­ǵa­lańynda basy aınalyp, daǵdarys hal ke­shedi. Ondaı daǵdarystan shyǵar jol­dy tarıh pen tabıǵattyń aıryqsha peıili túsken perzentteri ǵana siltep bere alady.

Abaı da dál sondaı balaǵat zamanda ǵalamat táýekelge bara alǵan erekshe parasat pen erekshe rýh ıesi. Sonyń arqasynda ol búgin kúlli adamzattyń abyroıy alasarmas rýhanı sardarlarynyń biri­ne aınalyp otyr. Ony týǵyzǵan dáýirdi keńinen qarastyrmaıynsha, odan qalǵan muranyń tereńine boılaı almaımyz», deıdi Tuńǵysh Prezıdent.

Sondaı-aq jan ıesi jaryqqa talpynbaı tura almaıtynyn, halyq ta qansha zor­lyq kórse de, zom­bylyq kórse de úmi­tin úzbeı­tini­ne mysal keltire otyryp, óz zama­nynan ozyp týǵan aqynnyń adam­dyq hám aqyndyq ereksheligin atap ótedi.

«Abaıdyń adam kórmegen janqııar­lyǵy men eren kubylys sanalardaı erek­sheligi – otarshyl kemsitýshilik bar jerde bolmaı qoımaıtyn taısalýdyń ornyna taıtalasty, jırenýdiń ornyna úırenýdi, jaramsaqtyqtyń ornyna jarastyqty, man­sap qýǵan baqqumarlyqtyń ornyna bilim qýǵan básekeni sińistirip, ulty­myz­dyń rýhanı qaısarlyǵyn atymen jańa qasıetterimen baıqatqandyǵy», deıdi.

«Eger Abaı bolmasa, osy ǵasyr­dyń basynda-aq azamattyq kemel­dilikke, sýret­kerlik salıqa­lylyqqa, stıldik ár alýandyqqa, zamanmen birge attap, zamandaspen mundas bola alatyndaı áleýmettik paıymǵa ıe bolǵan jazba áde­bıet mektebi: shyn  mánindegi Abaı mektebi qalyptaspas edi. Maǵ­jan Jumabaev, Bernııaz Kú­leev, Sháńgereı Bókeev, Shákárim Qudaıberdıev lırıkasynda, Álı­han Bókeıhanov, Ahmet Baı­tursynov, Ǵumar Qarashev, Halel Dosmuhamedov, Muhamedjan Seralınderdiń saıası-ǵylymı kósemsózderinde, Sultanmahmut Toraı­ǵyrov, Spandııar Kóbeev, Mir­jaqyp Dýlatov, Júsipbek Aımaýytov shyǵar­­malarynda bar bitimimen kórin­gen bul mektep Abaı júıe­legen jańa ulttyq estetıkalyq álem­niń qanshalyqty syndarly ekendigin aıqyn tanytty», dep Abaıdan bastalǵan poezııa­ny saralaıdy.

Ádebıettiń ataýly merekesi qar­sańynda Semeıde Abaı mýzeıi, Jıde­baı shatqalynda Abaı, Shá­kárim keseneleri boı kóterdi. Ke­ıin Ystanbulda Abaı atyn­daǵy mektep ashylyp, Reseıdegi «Abaı jyly» aıasynda Máskeý­degi jáne Tash­kenttegi eskertkishi tur­ǵyzyldy.

Jyr alyby Jambyl Jabaev­tyń 150 jyldyq mereıtoıy da Memleket basshysynyń nazarynan tys qalmaı, 1996 jyly 23 tamyzdaǵy Jambyldyń 150 jyldyǵyna arnalǵan alqaly jıynda Tuńǵysh Prezıdent baıandama jasap, aqynnyń shyǵarmashyly­ǵy men aınalasyna, sol kezeńdegi qoǵamdyq ózgeristerge toqtaldy.

«Eýropa renessansynyń bas­taý bula­ǵynda Danteniń tur­ǵany sııaqty, HIH ǵa­syrda qazaq qoǵamy­nyń mádenı-rýha­nı dáýir­leý kezeńiniń jýan ortasynan Jam­byldyń qaıtalanbas tulǵasy asqaq­taı kórinedi. Menińshe, bul jaı ǵana ásire teńeý emes, jan jú­re­gi­mizben sezine alatyn tarı­hı aqıqat. Biz mundaı tarıhı aqı­qatty neǵurlym tereń tany­ǵan saıyn soǵurlym tarıhı tulǵa­lary­­myzdyń bolmys-bitimi jan-jaq­ty ashyla túsedi. Eń bastysy, ult má­denıetiniń tarıhı jetilý, shyń­­dalý joldarynyń dıalektıkasy aı­qyndala túsedi. Demek, biz búgin taǵzym etip otyr­ǵan Jam­byl kez­deı­soq quby­lys emes, halyq taǵ­dy­ry­men tamyr­las, tarıh­tyń tolǵaǵy dúnıege kel­tir­­gen laıyq­ty perzentterdiń biri dep nyq se­nim­men aıta alamyz», deıdi N.Nazarbaev.

Sondaı-aq aqynnyń «Asyp turǵan aqylym joq, Jer tesip ketkendeı sheshendigim joq. Bilip turǵan bilimim joq. Meniń bilimim sol halyqtyń bil­genderi. Men halyqtyń sózin aıttym», deıtini de osydan deıdi. «Oılap qarasaq, osy sózderde tereń maǵyna jatyr. Onyń osy aıtqandary halyqtyń qýanyshy men qaıǵysyna, súıingeni men kúıingenine den qoıyp, jalpaq eldiń kókeıindegisin kóre bile­tindigine, jatsa-tursa sonyń arman-tilegin, zar-muńyn tereń sezinetinine aıqyn dálel emes pe? Al jalań aqyl, salqyn bilimmen, dilmar sheshendikpen halyqtyń aldyna kim shyǵýshy edi, halyqtan kim bıiktep edi? Halqynyń bar­sha qasıetin boıyna sińire bilgen Jam­byldyń da aldyna eshkim shyǵa almaǵan», dep, aqynnyń boıyndaǵy hám óleńderindegi minezin tilge tıek etedi. 

Iá, ádebıetke kóńil bólý, áde­bıetti qoldaý – tarıh paraq­taryn­daǵy ataýly esimderdi, laıyqty qalamgerlerdi ulyq­taýdan bastalady. Táýelsiz memlekettiń tereń­nen tamyr tartatyn tarıhty jal­ǵastyrmasa, umytýǵa nemese úzip tas­taýǵa haqysy joq. Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev ta ýaqyttyń bul qaǵıdatyn berik ustandy.

Jyl kelgendeı jańalyq

1997 jyly zańǵar jazýshy Muhtar Áýezovtiń týǵanyna 100 jyl toldy. IýNESKO kóleminde atap ótilgen mereı­toıǵa oraı Almaty qalasynda Áýezov úıi ashyldy. Saltanatty jıyn­dy ashqan Elbasy Abaı, Shoqan, Qur­manǵazy, Jam­byl, Shákárim syndy jarqyn esim­derdiń, ǵa­ja­ıyp shoǵyrdyń ishinde Muhtar Áýezovtiń jul­dyzy jaryq ekenin aıtady.

«Áýezov týyndylarynyń birde-birin tebirenbeı-tol­ǵan­baı oqý múmkin emes. Shyǵar­malarynyń árqaısysynan qazaq aýylynyń etene tanys tynys-tirshiligi, ǵasyrlar boıy qazaq jurty sheship kelgen taǵdyrlyq, tur­mystyq, ımandylyq másele­leri menmundalap turady. Alaıda bul tek qazaqtyń peshenesine ǵana jazyl­ǵan talaı ma edi? Keshegi «qıly zamanda» mundaı quqaıdy basqa halyqtar kór­gen joq pa eken? Teginde Áýezov shyǵar­mashy­lyǵyna qazaqtar ǵana emes, álemniń ár shal­ǵaıyndaǵy jurttardyń aıryqsha yqylas qoıýynyń bir syry osynda jatsa kerek», deıdi Prezıdent.

Al 2003 jyl IýNESKO kóle­minde «Mahambet jyly» dep belgi­lendi. Batyr aqyn­nyń 200 jyl­dyǵynda Elbasy Aty­raý oblysyna baryp, Mahambet aýyly­nyń turǵyndarymen kezdesip qaıtty.

«Mahambet el úshin janyn shúberekke túıgen azatker aqyn. Halqynyń erkindigi men bos­tandyǵy úshin aqyryna deıin kúres­ken batyr, qolbasy. Táýel­sizdik jolyndaǵy qasiretti de qasıetti joldy óz erkimen tańdap, osy jolda qurban bolǵan ór tulǵa. Eger qazir elimizdiń árbir azamaty dál Mahambetteı óz múd­de­sin el múddesine jeńdire bilse, kóptegen másele, sóz joq, emin-erkin iske asar edi dep oılaımyn» degen Mem­leket basshysy Táýelsizdikten bergi on eki jyl­daǵy jetistikter men aýyl ómi­rin jaqsartý jolyndaǵy jasalyp jatqan istermen bólisedi. Mereıtoı qarsa­ńyn­daǵy Isataı-Mahambet memorıaldyq kesheniniń ashylýyna da qatysady.

Joǵaryda atalǵan ataýly jyl­dar, tek mereıtoı dárejesinde ǵana atap ótilgen joq. Qazaq áde­bıetiniń ár qalamgeriniń mereı­li datasy, eń aldymen onyń shyǵar­ma­larynyń nasıhattalýyna hám qaıta zerttelýine uıytqy boldy. Máselen, uly Abaıdyń jylyn­da búgingi kúni negizgi ádebı orta­lyq­tarǵa aınalǵan qanshama aýqym­dy ister qolǵa alyndy. Munyń bári aqyn-jazýshylardyń mereı­toıyn tek dańǵazalyqpen, bir kún­niń enshisinde ǵana toılamaı, sonyń negizinde keıingi urpaqtyń, qo­ǵamnyń ıgiligine jaraıtyn jobalardy oılastyrǵan el bas­shysynyń saıasaty dep bilemiz.

Damýshy memlekettiń, demo­kra­tııaly qoǵamda ómir súretin memlekettiń rýhanı negizi máde­nıeti men ádebıeti ekeni belgili. Alaıda qoǵamdaǵy osy sa­lalar­dyń qyzmeti men deńgeıiniń qan­daı ekenin hám onyń damýy úshin nendeı jumystar atqarylý kerektigin sol eldiń Prezıdenti baqylap otyrady. Osy oraıda Elbasy 1994 jyly 18 qarashada Shyǵarmashylyq uıym­dardyń ókilderimen kezdesýde: «Demokratııalyq qoǵamǵa aıaq basqan jas memlekettiń erteńi senimdi, myqty bolýy úshin, birinshi kezekte, onyń rýhanı negizi – ádebıeti men óneri myqty bolýy kerek ekeni daý týdyrmaıtyn aqıqat. Men bul arada «rýhanı negiz» degen tirkesti tekten-tekke aıtyp turǵan joqpyn. Kez kelgen halyqqa bárinen buryn asqaq rýh kerek. Qaı ýaqytta, qaı elde bolma­syn, ulttyń uly perzentteri men oıshyl­dary, qaıratkerleri eń aldymen óz ul­tynyń, halqynyń rýhyn kóterýdi oıla­ǵan», degen edi. Sondaı-aq osy jıynda keshegi totalıtarly júıeniń shyrmaýyna shyrmatylǵan halyqtyń azat sana qalyptastyrýynda shyǵarmashylyq uıymdardyń mindetin de atap ótedi.

«Bizdiń, onyń ishinde shyǵar­mashylyq uıymdardyń, eń birinshi kezektegi qasıet­ti paryz­darynyń biri – óz týyndy­lary arqyly sanany buldyr tumannan seıiltip, rýhanı saýyqtyrýǵa baǵyt alý dep esepteımin. Men bul arada «jappaı reformany jyrlańdar, sony jazyńdar» dep otyrǵan joqpyn. Halqy­myzdyń, tarıhymyzdyń, bárimiz kýá bolyp otyrǵan búgingi quby­lystyń mádenı-rýhanı álemi barynsha keń. Osy álemdi maz­muny jaǵynan baıytyp, túri jaǵy­nan jańartý – sizderdiń enshi­lerińizge tıip otyr» degen N.Nazar­­baev ádebıet pen óner sala­sy­nyń talantty ókilderine aıy­na 2 500 teńgeden jyl boıyna beril­e­tin Prezıdenttiń stıpendııa­sy taǵaıyndalǵanyn habarlady. Bul halyqtyń turmystyq jaǵdaıy endi turaqtalyp kele jatqan tusta shy­ǵarmashyl adamdar úshin jyl kelgendeı jańalyq boldy.

Tuńǵysh Prezıdenttiń aqyn-jazýshy­larǵa qarata aıtylǵan qoǵamdy quldyq sanadan aryltý jónindegi tapsyrmasynan soń, ıaǵnı táýelsizdiktiń alǵash­qy on jylynda Tólen Ábdik­tiń «Parasat maıdany», Ákim Tara­zı­diń «Jaza», Muhtar Maǵaýın­­niń «Men», Qalıhan Ysqaq­­tyń «Aqsý – jer janaty», Sher­­han Murtazanyń «Aı men Aısha», Zeınolla Qabdolovtyń «Meniń Áýezovim», Ábdi­jámil Nur­peıisovtiń «Sońǵy paryz», Ramazan Toqtarovtyń «Abaıdyń jumbaǵy», Qabdesh Jumadilovtiń «Daraboz», Baqqoja Muqaıdyń «О́mir­zaıa», Orazbek Sársenbaıdyń «Sheńber» atty shyǵarmalary jazylyp, kóbisi Memlekettik syılyq aldy.

Táýelsizdik Qazaqstannyń rýhanı ómirine kóptegen ózgeris alyp keldi. О́shkenimiz janyp, tóbedegimiz keldi, ulttyq salt-dástúrlerimiz qaıta oraldy. Osy 1994 jyldyń 14 jeltoqsanynda qazaqtyń bes arysy – Sáken Seıfýl­­lınniń, Beıimbet Maı­lınniń, Ilııas Jansúgirovtiń, Turar Rysqulovtyń jáne Sultan­bek Qojanovtyń týǵanyna 100 jyl tolý merekesi saltanatty jaǵdaı­da atap ótildi. Jıynǵa arna­ıy qatysqan Tuńǵysh Prezı­dent bul kúndi tarıhı oqıǵa dep baǵalady.

Elbasy sol jyldary qalam­ger­­lerdiń materıaldyq jaǵ­daıy birshama qıyn ekenin bil­di. Son­dyqtan jyl saıyn shyǵarma­shyl adamdarmen jıi kezdesýge, ádebıet jaıyn aqyldasýǵa, barynsha qoldaý kórsetýge tyrysty. Máselen, bir kezdesýinde: «Árıne, qazir jaǵ­daıdyń birshama qıyn ekenin, qarjy tapshylyǵyn alǵa tartatyndaryńyzdy sezip otyrmyn. Biz ádebıet, óner jáne sport salasyna, onyń ókilderine múm­­­kindiginshe qamqorlyq jasaı­­myz, jaǵdaı týǵyzamyz. Bu­ǵan kú­mán­­daryńyz bolmasyn. Shyǵar­ma­shy­lyq erkindikke qolsuǵ­ý­shy­lyq­qa, saıası qysym jasaýǵa jol beril­meıdi», dep nyǵarlap aıtady.

Táýelsizdiktiń alǵashqy on jyly elimiz úshin ári synaqty, ári kóptegen jańa bastamanyń basy boldy. Onjyldyq qarsańynda ótken Qazaqstan jazýshylarynyń HII quryltaıynda egemendiktiń al­ǵashqy jyldaryndaǵy áde­bıet­tiń ult rýhanııatyna qosqan úlesi baǵamdalyp, saraptal­dy. Nur­sul­tan Nazarbaev Prezı­dent­tik stı­pendııany eki esege – aıyna 15 000 teńgege kóterdi. Bul ádebıet pen ónerge, mádenıet pen ǵylymǵa azat­tyq alǵashqy jyldarynan – qandaı qıyn kezeń, daǵdarystar tusynda da qoldaý men qamqorlyq toqta­tylmaǵanyn kórsetedi.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, Tuń­­ǵysh Prezıdent shyǵarma­shylyq ókilderi­men jıi baılanysta boldy: aqyn-jazý­shylardyń mereıtoılyq keshterine qaty­syp, ádebı ortamen áńgimelesýge, máse­­lelerin betpe-bet tyńdaýǵa tyrys­ty. Budan bólek sheteldik av­tor­lardy da qa­byldap, ekijaq­ty sabaq­tastyqty ustan­dy. Máse­len, Elbasy 2001 jyly Shyńǵys Aıtmatovpen, 2004 jyly brazı­lııa­lyq qalamger Paýlo Koelomen kezdesti.

Sondaı-aq Nursultan Nazar­baevtyń aqyn-jazýshy­larmen hat jazysqany da belgili. 1995 jyly Memleket basshysy Uly Jeńistiń 50 jyldyǵy qarsańynda Ázilhan Nurshaıyqovqa: «Qurmetti Ázeke! Aman-saý bolyp, júregińizben de, qalamyńyzben de táýelsiz eli­ńizge eńbek ete berińiz zor rıza­­myn sizge. 9/V- 1995 j. Almaty» dep avtograf jazyp, sýre­tin syılaıdy. Al 2001 jyly Ázil­han Nurshaıyqov Elbasyna «Táýel­­sizdik týraly on aýyz sóz» atty kitabyn syıǵa tartqanyn jáne Ilııas Esenberlın týraly ótinish-hat joldaǵanyn aıtyp hat jazady. Odan keıin 2003 jyly Pre­zı­denttiń ózine jazǵan hatyn oqyp, «Halıma» hıkaıasyn oqy­ǵany úshin alǵys aıtyp, hat jaza­dy. Onda: «Ádebıet tarıhynda Memleket basshysynyń jazý­shyǵa óz qolymen hat jazýy – óte sırek oqıǵa. Bireý ǵana. Ol fran­­sýz jazýshysy ataqty Vol­terge óz qolymen hat jaz­ǵan Prýs­sııa koroli Frıdrıh II eken», delin­gen. Sonymen qatar Nur­sultan Nazarbaev 2003 jyl­dyń 2 naýryzynda aqyn Tursyn­han Ábdirahmanqyzyna ózi týraly jazylǵan poemany «Qazaq ádebıeti» gazetinen oqyǵandyǵyn aıtyp hat joldaıdy.

«Shynymdy aıtsam, madaq pen teńeý­lerge qarsymyn. Men qazaqtyń birimin. Taǵdyr men halqym qıyn-qystaý kezeńde osyndaı jaýapty isti maǵan tapsyrdy. Sol tapsyrmany adal oryndap, halyqtyń oıynan shyqsam – armanym joq», dep jazdy Nursultan Ábishuly. 

Kez kelgen bilikti basshynyń arǵy jaǵynda bıik deńgeı turady. Ol deńgeı kóp jyldarǵy tájirıbemen, parasatpen, ishki túısikpen, minezben hám oqý-bilimmen kelse kerek. Bul turǵyda kóshbasshynyń rýhanı paıymy, rýhanı qory da basty ról oınaıdy. Tuńǵysh Prezıdent Nur­sul­tan Nazarbaevtyń ádebıet­ke, sóz ónerine degen erekshe yqy­lasy­nyń túp tórkini sonaý bala kezin­degi kitap­qu­mar­lyǵynan bas­tal­ǵan. Elbasy jeke kitap­hana­syn 60-jyldardaǵy stýdent kún­derinen bastap jınady. Ol Abaı men Shákárimdi, Muhtar Áýezov­ti, Sáken Seıfýllındi, Farı­za Ońǵarsynovany, Ilııas Esen­ber­lındi, Tolstoı men Chehovti, Dostoevskııdi súıip oqıdy.

Ádebıetti oqyǵan adamnyń boıynda rýhanı tulǵalyq qa­sıet qalyptasady. Ol memleket bas­qarýda orasan zor áserin tıgi­zedi. Táýelsizdiktiń otyz jy­lyn­daǵy ádebıet úshin jasalǵan ıgi bas­tamanyń barlyǵy Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń rýhanı deń­geıinen, tulǵa­lyq qasıetinen týyndaǵany anyq.