«О́ner uly bolmaı, ult uly bolmaıdy»

Shynynda, «О́ner uly bolmaı, ult uly bolmaıdy». Bul – Ǵ.Músirepovten qalǵan qanatty sóz. Eldiń eldigin tanytatyn úlken salanyń biri – óner men mádenıet. Búginde Ońtústiktiń óneri men mádenıeti naǵyz kemel, tolysqan shaǵynda tur. О́ńir salasynda 5 myńǵa jýyq qyzmetker abyroıly jumys atqaryp keledi. Ońtústik halqyna 756 óner men mádenıet mekemeleri qyzmet etýde jáne onyń 22-si sońǵy 3 jylda ashylǵan jańa nysandar. Bir qýanarlyǵy, jańa nysandar tek oblys ortalyǵynda emes, aýdan men qalalarda da paıdalanýǵa berilýde. Túrkistan qalasynda sońǵy úlgidegi ásem de kórikti ǵımarattar  – tarıhı-etnografııalyq ortalyq, qolóner sheberleriniń ortalyǵy, balalar kitaphanasy paıdalanýǵa berildi. Sozaq aýdanynda aýyldyq mádenıet úıi men kitaphana, Tóle bı aýdanynyń Birinshi mamyr aýylynda mádenıet úıi men kitaphana óz esigin aıqara ashty. Bıylǵy jyly da bul úrdis jalǵasyn tappaq. Ata-babalarymyzdyń júrip ótken san qıly jolynan boıtumardaı bop saqtalyp qalǵan salt-dástúrimiz ben ádet-ǵurpymyzdy dáripteý maqsatynda bıyl salt-dástúr, ádet-ǵuryp ortalyǵy,  ólketaný murajaıy, jańa drama teatr, saltanat saraıynyń ǵımarattarynyń qurylystary júrgizilýde. Oblystyń aýdan men qalalarynda 6 kitaphana men mádenıet úıleri salynýda. Osynyń bári Elbasy Joldaýynda aıtylǵandaı, jalpyqazaqstandyq mádenıetti damytýǵa jańasha serpin beretini aıqyn. О́tken jyly mádenıet salasyna oblys qazynasynan 2 mlrd. 590 mln. teńge qaralyp, ol 99,9 paıyzǵa ıgerildi. Sondaı-aq, ótken jyly 13 mádenıet nysany jóndeýden ótti. Jeti jańa mádenıet nysany ashyldy. «Otyrar» oblystyq ǵylymı-ámbebap kitaphanasy, Kórme ortalyǵy, «Erlik» murajaıy, «Ońtústik-Sırk» mekemesine jáne saıası qýǵyn-súrgin qurban­darynyń murajaıyna qosymsha ǵımarat salynyp, «Naýryz» alańynyń ashylýy eldiń eńsesin kóterip, bir serpiltip tastaǵany anyq. О́tken jyly mádenıet jáne óner mekemelerine qajetti 306 jas maman qabyldanyp, 72 maman biliktiligin arttyrdy. «Jas kelse – iske» degen, mádenıet salasyna jastardyń kóptep kelýi árıne, óner ujymdarynyń jumysyna kúsh-qýat berdi. Sonyń dáleli retinde, oblystaǵy 8 teatr 45 jańa spektakldi kórermenge usynyp, 2012 jylmen sa­lystyrǵanda aqyly qyzmetten túsken tabys 20 paıyzǵa artyp, 91 mln. 670 myń teńgege jetkenin aıta ketýge bolady. Yntymaq-birligi, sheberligi kelisken ujymnyń alar asýy da kóp bolady. Solardyń birqataryn aıta ketsek, «Qazyna» bı ansambli Astana qalasynda ótken respýblıkalyq «Aımaqtar alamany» telebaıqaýynda bas júl­deni ıelense, sırk mekemesi qurylǵanyna 2 jyl bolǵanyna qaramastan, halyqaralyq deńgeıde óner kórsete bastady. Tórt  aıdan astam ýaqyttan beri sırk ujymy Túrkııada gastroldik saparda júr. Ońtústik – kıno salasyndaǵy qajyrly eńbegimen de elge tanylyp keledi. «Ońtústikfılm» me­ke­mesi 13 beınefılm, 19 jarnamalyq beınerolıkter, 180 beınesıýjetter túsirdi. Sonymen qatar, jastarǵa arnalǵan «Úndistandyq kúıeý jigit», «Jańǵyryq» fılmderin jáne «SAQ» kınostýdııasymen birlesip balalarǵa arnalǵan «Tompaq» fantastıkalyq janrdaǵy teleserıalyn jaryqqa shyǵardy. Negizi «Ońtústikfılm» mekemesiniń potensıaly óte joǵary. Eger bıýdjetten qarjy qaralsa, balalar men eresekterge arnalǵan kórkem fılmder túsiretin úlken mekemege aınalmaq. Ońtústiktiń murajaılary shet memleketterdiń murajaılarymen birge jumys isteýdi bastady. О́tken jyly Germanııada bolǵan kórmege bizdiń oblystyń 160 eksponaty qoıyldy. Ýkraınada ótken halyqaralyq kórmege oblystyń ólketaný murajaıy qatysty. Alǵash ret Sozaq aýdanyndaǵy Tańbaly tasqa ǵylymı ekspedısııa uıymdastyrylyp, ol jerden 14-15 ǵasyrlardyń tańbalary men belgi tastar tabyldy. Jumys barysynda 122 artefaktiler jınaqtaldy, olar sol kezeńge jatatyn tastan jasalǵan eńbek quraldary edi. Tolyq zertteý jumystary bitken soń, sol eksponattar murajaı qoryna qabyldanady. Jalpy alǵanda, bizdiń oblysta 1217 tarıhı-mádenı jáne sáýlettik eskertkishter bar. О́t­ken jyly jańa 17 nysan anyqtaldy. Olar­dy esep­ke alý boıynsha tıisti jumystar atqary­lýda. Mem­lekettik tizimge endirý úshin 100 eskert­kish­tiń tıisti qujattary daıyndalyp, oblys­tyq ko­mıssııada qaraldy. «Biz úshin bolasha­ǵy­myz­ǵa baǵdar etetin, ultty uıystyryp, uly maqsat­tarǵa jeteleıtin ıdeıa bar. Ol – Máńgilik El ıdeıasy», dep N.Nazarbaev aıtqandaı, Oń­tústik Qa­zaqstan – ejelden Máńgilik El ıdeıasy­nan týyn­­dap otyrǵan ulttyq birlikti  sanada saqta­ǵan, ta­tý­lyqtyń ordasy bolǵan óńir. Ende­she, otandas­tarymyzdyń bereke-birliginiń temir­qazyǵy bolatyn ıdeıany odan ármen damytýǵa mindet­timiz. Kúlııa AIDARBEKOVA, Ońtústik Qazaqstan oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy. Ońtústik Qazaqstan oblysy.