Kisiliktiń kúzetshisi – senim

Shyǵarmalary jahannyń toqsan­ǵa jýyq tiline tárjimalanǵan Paý­lo Koelonyń qaı týyndysy da oqyrmandaryn beıjaı qaldyr­ǵan emes. Álbette, árkim ártúrli qabyl­daıdy. Solaı bolýy – zań­dylyq.

«Jaryq jaýyngeriniń kitaby» 1997 jyly jazylǵan. Bul Paýlo Koelonyń rettik jaǵynan kelsek, jetinshi romany.

«Jaryq jaýyngeriniń kitaby» ádettegi sıýjetterden tutasymen ajyratylǵan. Bul stılıstıkalyq turǵydan óńdelgen jáne kórkem túrde qaıta oılastyrylǵan as­tar­­ly áńgimeler, aforızmderden turady desek te bolady. Kitap­tyń semantıkalyq ózegi – dana­lyq pen daralyqty birtutas jıyn­tyq­qa biriktiretin jaryq jalǵan jaýyn­geriniń romantıkalyq beınesi. Bir obrazdyń ishine myń túrli minez ben paıymdaý syıyp ketken. Olardyń árqaısysy adamzat tynyshtyǵynyń kúzetshisi bolýǵa umtylady.

Kezdesýlerdiń birinde jumbaq qonaq balaǵa jaryq jalǵannyń jaýyngeri týraly romannyń mátinin jazady, ony jas stýdent dápterge túsiredi. Tosyn «sabaq» túgesilgen shaqta beıtanys adam óz atyn atamaı joǵalady. Roman negizinen fılosofııalyq paıymdaýlardan turady.

Týyndynyń basty mıssııasy – jaryq jaýyngeriniń beınesin ashý. Ásilinde, avtor adamzattyń mıstıkalyq qorǵaýshysy qaıdan paıda bolǵandyǵy týraly tuspal­dap ta aıtpaıdy. Beıneniń shyǵar­ma­daǵy mańyzyn túsiný úshin «j­a­ryq jaýyngeriniń» moral­dyq prınsıpteri men rýhanı qundylyq­taryna nazar aýdarady.

Jaýyngerdiń basty qarýy – senim, úmit jáne mahabbat. Sol senim júrekti qanjardyń júzinen qorǵaýǵa, amal taýsylǵan kezde ekinshi demdi ashýǵa qabiletti. Kisi qınalǵan kezderde onyń boıyn jyn bıleıdi. Ol adamdy shatastyrýǵa, sol arqyly onyń osaldyǵyn bilýge tyrysady. Bul ýaqytta kisi boıyndaǵy perishte únsizdik álemine sapar shegedi. Ol oılaý men paıymdaý qajettigin udaıy eske salady. Sondyqtan qıyn jaǵdaıda jaýynger eshqashan «ishki daýys» dep atalatyn nársege senbeıdi, biraq jaǵdaıdy tynyshtyq kúzetshisi retinde taldaıdy. Ishki qarsylyqtar men bulqynystardy salqynqandy qalypta zerdeleıdi.

Kez kelgen adam sııaqty jaryq jaýyngerin adamzat boıyndaǵy kertartpa minezder mazalaıdy. Eger jaýyngerdiń denesi demalsa, onyń sanasy, aqyl-oıy, qııaly jumys isteıdi. Mı demalǵan kezde dene jattyǵady.

Adamdar bostandyq týraly kóp aıtady ǵoı. Alaıda olar shynaıy bostandyqty jalǵan  bostandyqtan ajyrata almaıdy. Shyn máninde adam múldem erkin bola almaıdy, jalǵan qundylyqtarǵa umty­lýshy­lyqtardyń  zardabynan ómirge degen qyzyǵýshylyǵyn joǵaltady. Son­dyq­tan jaryq jalǵan jaýyngeri «óz is-áreketinde erkin, biraq ol – óz arma­ny­nyń quly». Onyń paıymy – osy.

Ishki álemin qyzǵanysh oty órtegen­der ony erkindiginen aıyrylǵan dep aıyptaýy múmkin. Biraq ol adamnyń aıdaladaǵy aral nemese túbek emes ekenin biledi, ol jalǵyz ómir súre almaıdy. Sondyqtan eshqashan odaqtastarynyń kómegine júginbeıdi jáne árqashan maqsattary men murattary ózinikimen úılesetin adamdarǵa qoldaý kórsetedi. Ol shynaıy jáne jalǵan dostardy ajyrata biledi. Birinshisi kóp emes. Ekinshisi júzdegen bolýy múmkin. Olar jalǵan kóz jasyn tógip, jalǵan kúlimsireýdi biledi. Biraq olarmen kóp ýaqyt ótkizý – ólim. Jaýynger muny mıyna shegelep alǵan.

Ol ǵajaıyptarǵa senýdi umyt­­­­pa­dy. Ol oıdyń materıal eke­nin túsinedi. Al sapaly mate­rıal ómirdi ózgerte alady. Jaýyn­ger túp­tiń túbinde mahabbatpen kezde­setini­ne kúmándanbaıdy. «Mine, mahabbat paıda bolady», deıdi ózine-ózi...

Bizdiń ómirimizde aıtylatyn ár­bir sóz ben oıdyń mańyzy bar. Alaıda adam boıyna senim qaqpasyn ornatqan sózderdiń salmaǵy aýyr. О́mirdiń kilti – senim. Senimsiz aıtylǵan sózder – bos dybystar. Týyndynyń túpki aıtar oıy da sol. Kisiliktiń eń basty kúzetshisi – senim.