Tapsyrmalar tııanaqty oryndalýy tıis

Premer-Mınıstr Serik Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda keshe birneshe mańyzdy máseleler qaraldy. Máselen, 2014 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý jaıy talqylanyp, «kóleńkeli ekonomıkaǵa» qarsy is-qımyldyń keshendi jospary tanystyryldy. Sonymen qatar, qazirgi maýsymnyń kúrdeli problemalarynyń biri – kóktemgi sý tasqynyna óńirlerdiń daıyndyq jaıy pysyqtaldy. Alǵashqy eki másele boıynsha Ekonomıka jáne bıýdjettik jos­parlaý mınıstri Erbolat Dosaev baıandady. Mınıstr keltirgen málimetterge súıensek, aǵymdaǵy jyly el ekonomıkasynyń negizgi ósý faktorlary ishki suranystyń ósýi men eksport úshin syrtqy jaǵdaılardyń jaqsarýy bol­maq. Aıtalyq, 2014 jyly álem­dik ekonomıkanyń 3,7 paıyz deńgeıinde neǵurlym joǵary ósýi kútilýde. Bul ósý negizinen damyǵan elderdegi ekonomıkalyq ósýdi qalpyna keltirý esebinen qamtamasyz etiledi dep boljanýda. Halyqaralyq uıymdardyń esebinshe, 2014 jyly munaıdyń ortasha jyldyq baǵasy barreline 105,1 AQSh dollary deńgeıinde bolady delingen. AQSh dol­larynyń nyǵaıýyn eskere otyryp, boljamdy naqtylaý kezinde ortasha jyldyq baǵa barreline 95 AQSh dollary bolyp aıqyndaldy. Buǵan deıin munaı baǵasy barreline 90 AQSh dollary bolǵan edi. 2014 jyly eldiń ishki jalpy óniminiń naqty ósý boljamy burynǵy 6,0 paıyz deńgeıinde baǵalanyp otyr. Boljamdar boıynsha taýarlar eksporty 86,3 mlrd. AQSh dollaryn, ımport 52,2 mlrd. AQSh dollaryn quraıdy dep kútilýde. Al ınflıasııa boıynsha parametr­ler jyldyń sońyna boljanǵan 6-8 paıyz dálizinde saqtalmaq. Dollar baǵamynyń 185 teńgege deıin ulǵaıýyna baılanys­ty Ulttyq qordan bólinetin ke­pil­dendirilgen transferttiń 2014 jylǵa bekitilgen mólsheri 1480 mlrd. teńgeni quraıdy nemese bekitilgen bıýdjetpen sa­lys­tyrǵandaǵy ósýge baılanysty 100 mlrd. teńgeni quraıdy dep kú­­tilýde. «Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn ýaqtyly iske asyrý maqsatynda, makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń 2014 jylǵa naq­ty­lanǵan boljamyn esepke ala oty­ryp, aǵymdaǵy jylǵy res­pýb­lıkalyq bıýdjettiń para­metrleri naq­tylandy. Nátı­jesinde, 2014 jyl­ǵa arnalǵan res­pýb­lıkalyq bıýd­jettiń tú­sim­deri 6 206,1 mlrd. teń­ge kóle­minde nemese bekitilgen bıýd­­jet­pen salystyrǵanda 431,7 mlrd. teńgege ósýmen aıqyn­daldy. Res­pýblıkalyq bıýd­jet­tiń kiris­teri (transfertter túsim­derin­siz) beki­tilgen jospardaǵy 4 029,4 mlrd. teń­gege qaraǵanda 331,7 mlrd. teńgege ul­ǵaıtyla otyryp naqtylandy jáne 4 360,9 mlrd. teńgeni quraıdy», dedi E.Dosaev. Munymen qosa E.Dosaev jalpy, qosymsha qarajat Memleket bas­shysynyń aǵymdaǵy jylǵy Jol­daýynda, Elbasynyń Úkimettiń keńeı­tilgen otyrysynda aıtqan tap­­syr­­malaryn iske asyrýǵa baǵyt­ta­latynyn atap ótti. Máselen, halyqtyń áleýmettik jaǵynan osal toptaryn qoldaý maq­satynda naqtylanǵan res­pýb­­lı­kalyq bıýdjet jobasynda 121,6 mlrd. teńge qosymsha bólý, onyń ishinde aǵymdaǵy jylǵy 1 sáýir­den bastap azamattyq qyzmet­shilerdiń laýazymdyq jalaqy­syna 10 paıyz mólsherinde aı saıyn­ǵy ústemeaqyǵa 63,5 mlrd. teńge­ge, zeınetaqylyq já­ne memle­ket­tik áleýmettik tólemderdiń mól­sher­lerin 53,4 mlrd. teńgege, mem­le­kettik bilim berý tapsyrysy sheń­berinde oqıtyn stýdentterdiń stıpendııa mólsherin 10 paıyzǵa, jalpy somasy 4,7 mlrd. teńgege joǵarylatý kózdelgen. Sondaı-aq «Balapan» baǵdarlamasynyń sheńberinde mektepke deıingi bilim berý uıymdarynda memlekettik bilim berý tapsyrysyn iske asyrýǵa, turǵyn úı qurylysy damýynyń problemalaryn keshendi sheshýge qol jetkizý maqsatynda, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtý baǵdarlamasynyń sheń­berinde kommýnaldyq ınfra­qu­ry­lymnyń jaı-kúıin jaqsartýǵa, agro­óner­kásiptik keshendi damytý baǵyt­taryna da shyǵystar ulǵaıtylǵan. Úkimet otyrysynyń kún tár­ti­bindegi ekinshi másele – 2014-2015 jyl­­darǵa arnalǵan «kóleńkeli eko­no­­mıkaǵa» qarsy is-qımyl boı­yn­sha keshendi jospar jobasyn da E.Dosaev tanystyrdy. Mınıstrdiń aqparaty boıynsha, mańyzdylyǵyn arttyra túsken Úkimettiń atalmysh keshendi jospary 60 is-sharany qamtıdy. «2014-2015 jyldary «kóleńkeli ekonomıkamen» kúres jalpy júıe­lik sıpattaǵy máselelerdi, sondaı-aq, ekonomıka salalaryndaǵy kó­leń­keli óndiristerdi qysqartý boı­ynsha sharalardy júzege asyrý­dy kózdeıdi. Jalpy, júıelik sharalar salyqtar men kedendik tólemderden jaltarýshylarmen kúreske, qol­ma-qol aqshasyz tólemderdi da­my­týǵa, mem­le­kettik qarjylardy tıim­­di basqa­rýǵa, bıznes ortany já­ne álemdik tá­ji­rıbeni esepke ala oty­ryp «kóleń­keli ekonomıka­ny» ba­ǵalaýdy jetildi­rýge ba­ǵyttaldy», dep atap ótti E.Dosaev. Ekonomıka jáne bıýdjettik jos­parlaý mınıstri sonymen qa­tar, ekonomıka salalaryndaǵy kóleń­keli óndiristi qysqartý boıynsha sharalar meılinshe «kóleńkeli eko­nomıkanyń» úlesi joǵary sala­lar­daǵy kóleńkeli aınalymdy kemi­týdi qarastyrady. «Bul saýda, aýyl sharýa­shylyǵy, kólik, jyljy­maı­tyn múlik jáne ónerkásip opera­sııa­lary bolyp tabylady», dep naq­tylady E.Dosaev. Mınıstr memlekettik qara­jat­tyń bir bóliginiń «kóleńkege» ketýine qolaıly jaǵdaı týǵy­za­tyn memlekettik satyp alý sala­syn­daǵy qarjylyq buzýshy­lyqtar men mem­lekettik qar­jylyq baqylaý júıe­siniń jetildirilmegendigi eke­nin atap ótti. Sondaı-aq, buzýshy­lyq­tardy ýaqtyly anyqtaý jáne tıisti sharalar qabyldaý, onyń ishin­de jaýapkershilikke tartý maq­satynda jospar sheńberinde bıýdjet shyǵystaryn josparlaý kezinde táýekelderdi basqarý júıesin en­gizý josparlanyp jatqanyn tilge tıek etti. Sonymen qatar, onyń aıtýyn­sha, memlekettik qara­jat pen memlekettiń aktıvterin bas­qarý, paıdalaný tıimdiligin art­ty­rý sheńberinde memlekettik aý­dıt júıesin engizýdiń jáne usynym­dar­dy ázirleýdiń quqyqtyq tetigi qu­rylatyn bolady. Talqylanǵan máselelerdi qo­ry­tyndylaı kele, Premer-Mınıstr S.Ahmetov kez kelgen damýshy el úshin «kóleńkeli ekonomıkamen» kúrestiń asa mańyzdylyǵyn, onyń ústine bizdiń aldymyzda damyǵan otyz eldiń ishine ený mindeti tur­ǵanyn atap ótti. Úkimet basshysy ókiletti organdarǵa keshendi jospardy jetildirip jáne osy jylǵy 13 naýryzǵa deıin Úkimetke kelisilgen qujat jobasyn engizýdi tapsyrdy. Otyrystyń kún tártibindegi úshinshi másele – óńirlerdiń sý tas­qynyna daıyndyǵy týraly Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojko baıandady. Mınıstrdiń má­li­meti boıynsha, sý tasqynyna daı­yn­dyq úshin 87 shaqyrym jańa qor­ǵanys dambylary salyndy, 119 sha­qy­rym qoldanystaǵy bógetter jón­de­lip, nyǵaıtyldy. 92,5 shaqyrym ózen arnalarynyń túbin úńgý ju­mys­tary júrgizildi. Tutastaı al­ǵan­da, respýblıka boıynsha sý tas­qy­ny naýqanyna 37 myń tonna ja­nar-jaǵarmaı, 200 myń tonna ınert­ti materıaldar, 700 myń qap jáne 104 tonna jarǵysh quraldar qory jasalǵan. «Quramynda 4,5 myń adam jáne 800-den astam tehnıka bar azamattyq qorǵanystyń eki polky, qutqarýshy jasaqtar, apattyq medısına orta­lyǵy kúshteri men quraldary ju­myl­dyrylǵan toptar aldyn ala qa­lyp­tastyrylyp, joǵary daıyndyq deńgeıine keltirildi», dep túıdi V.Bojko. Premer-Mınıstr jergilikti atqarýshy organdarǵa azamattardy tabıǵattyń tótenshe ózgeristerinen qorǵaý máselelerin aıryqsha baqy­laýǵa alýdy tapsyrdy. «Jaǵdaıǵa monıtorıng júr­gizý, turǵyndar arasynda túsinik ju­mystaryn uıymdastyrý qajet jáne Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi deń­geıinde qabyldanǵan barlyq sharalardy ákimdikter merziminde júzege asyrýy tıis», dedi S.Ahmetov. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».