2019 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Qazir jumys istep júrgen adam óziniń zeınetaqy jınaǵyn tek zeınetke shyqqannan soń ǵana paıdalana alady. Biraq olardyń bul qarajatty zeınetke shyqqanǵa deıin paıdalanǵysy keletini túsinikti jaǵdaı. Jumys isteıtin azamattar ózderiniń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin belgili bir maqsatqa, sonyń ishinde baspana satyp alýǵa nemese bilim alý úshin paıdalaný máselesin jyl sońyna deıin pysyqtaýdy Úkimetke tapsyramyn», degen bolatyn. Úkimet bul tapsyrmany múltiksiz oryndap, 2020 jyly 1 qyrkúıekte Prezıdent «Meniń tapsyrmam boıynsha el turǵyndarynyń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin paıdalaný máselesi pysyqtaldy. Bul, ásirese, qazir erekshe mańyzdy. 2021 jyldyń ózinde Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń 700 myń salymshysy óz jınaǵynyń bir bóligin turǵyn úı alýǵa, emdelýge jumsaı alady nemese basqarýshy kompanııalardyń ıeligine beredi. Úkimetke Ulttyq bankpen birlesip, osy jyldyń sońyna deıin barlyq qajetti normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi qabyldap, daıyndyq jumystaryn júrgizýdi tapsyramyn», degen edi.
Osylaısha Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha otandastarymyzǵa zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin belgili bir maqsatqa paıdalanýǵa múmkindik berildi. Bul qandaı maqsattar edi? Eń aldymen el turǵyndarynyń baspana máselesin sheshýge nazar aýdaryldy. Iаǵnı otandastarymyz ekinshi deńgeıli bankterdegi bereshegin óteı alady. Máselen, ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha bereshekti ishinara nemese tolyq óteýge bolady (sony ishinde ıslam bankiniń qarjylandyrýy sheńberinde). Sondaı-aq «Otbasy» bankindegi turǵyn úı qurylys jınaqtary júıesi boıynsha ıpotekalyq qaryzdy ishinara nemese tolyq óteýge, turǵyn úı qaryzyn qaıta qarjylandyrýǵa múmkindik paıda boldy. Buǵan qosa, satyp alý quqyǵymen bereshekti tolyq nemese ishinara óteýge múmkindik bar. Sonymen qatar zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin turǵyn úı satyp alý kezinde paıdalanýǵa bolady.
Sondaı-aq qarajatty densaýlyqty túzeýge de jumsaı alasyz. Máselen, orfandyq aýrýlardy emdeýge, stomatologııalyq qyzmetterge, rekonstrýktıvti jáne qalpyna keltirý (plastıkalyq) operasııalaryna, radıonýklıdtik jáne radıoıodterapııaǵa, radıohırýrgııalyq emdeýge, proton terapııasyna, oftalmolog qyzmetterine paıdalanýǵa ruqsat. Sonyń nátıjesinde, BJZQ turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý, emdeý jáne ınvestısııalyq basqarýǵa aýdarý maqsatynda 2,5 trln teńgeden astam somaǵa salymshylardyń 850 myńǵa jýyq ótinishin oryndady.
2021 jylǵy 27 jeltoqsanyndaǵy jaǵdaı boıynsha, salymshylardyń (alýshylardyń) zeınetaqy jınaqtaryn turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý úshin paıdalanýǵa bergen 709 894 ótinishi oryndaldy. Ýákiletti operator – bankterde ashylǵan qazaqstandyqtardyń arnaıy shottaryna BJZQ 2,4 trln teńgeden asa qarjy aýdardy. Birjolǵy zeınetaqy tólemderiniń ortasha somasy – 3,4 mln teńge. Oryndalǵan ótinishterdiń eń kóbi Almaty qalasynyń (17,6%), Nur-Sultan qalasynyń (13,4%), Mańǵystaý oblysynyń (12,4%) turǵyndary tarapynan joldandy. Búginde zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin paıdalanýǵa ótinishterdi qabyldaıtyn ýákiletti operatorlar «Otbasy banki» turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ, «Qazaqstan Halyq banki» AQ, «Altyn Bank» AQ, «Bank SentrKredıt» AQ jáne «Bank Frıdom Fınans Kazahstan» AQ sanalady. Oryndalǵan ótinishterdiń edáýir bóligi (oryndalǵan ótinishterdiń jalpy sanynyń 95%-y) «Otbasy bank» turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ, odan ári «Qazaqstan Halyq banki» AQ (3,7%), «Bank SentrKredıt» AQ (1,3%), «Altyn Bank» AQ (0,05%) jáne «Bank Frıdom Fınans Kazahstan» AQ (0,03%) arqyly berildi.
О́tinishterdiń kóp bóligi azamattyq-quqyqtyq mámileler boıynsha (túpkilikti esep aıyrysý) menshikke turǵyn úı satyp alýǵa baǵyttalǵan – 1,7 trln teńgege (jalpy somanyń 70%-y) 339 448 ótinish oryndaldy. Odan ári ıpotekalyq turǵyn úı qaryzy boıynsha bereshekti ishinara óteýge (sonyń ishinde ıslam bankiniń qarjylandyrýy sheńberinde) jalpy somasy 179,3 mlrd teńgege 114 315 ótinish jáne turǵyn úı qurylys jınaqtary júıesi boıynsha ıpotekalyq qaryz bereshegin ishinara óteýge jalpy somasy 118,2 mlrd teńgege 95 735 ótinish oryndaldy.
2021 jyldyń 16 jeltoqsany-
nan bastap BJZQ salymshylaryna «Otbasy bank» TQJB-da odan ári jınaqtaý úshin turǵyn úı qurylysy jınaq aqshasyna salymdy tolyqtyra alady. Osy maqsatta 10 kún ishinde 33,1 mlrd teńgege 24 373 ótinish oryndaldy. Sondaı-aq, jeltoqsan aıynda qazaqstandyqtar jer telimin nysanaly maqsaty bar azamattyq-quqyqtyq mámileler boıynsha – jeke turǵyn úı qurylysy nemese jeke qosalqy sharýashylyq (túpkilikti esep aıyrysý) boıynsha menshikke satyp alýǵa óz jınaqtarynyń bir bóligin paıdalaný quqyǵyn aldy. Osylaısha bıylǵy 27 jeltoqsanǵa deıin jınaqtardy paıdalanýdyń osy maqsaty boıynsha BJZQ 88 mln teńgeni quraıtyn 47 ótinishti oryndady.
Sonymen qatar BJZQ emdelýge berilgen 121,8 mlrd teńgeden astam somaǵa 134 587 ótinishti oryndady. Bul rette alýǵa bolatyn ortasha soma shamamen 0,9 mln teńge. Sonymen qatar salymshylardyń (alýshylardyń) BJZQ-daǵy JZSh-na ýákiletti operatordan («Otbasy banki» turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ) 13,2 mlrd teńge qaıtaryldy. Bul qarajat ótinish berýshilerdiń ótinishi jáne ózge de sebepter boıynsha belgilengen merzimde paıdalanylmady. Oryndalǵan ótinishterdiń basym bóligi stomatologııalyq qyzmetterge – 115,8 mlrd teńgege 125 209 ótinish, odan keıin oftalmologııalyq qyzmetterge – 2,8 mlrd teńgege 5 807 ótinish jáne orfandyq aýrýlardy emdeýge – 0,9 mlrd teńgege 1 110 ótinish baǵyttaldy.
Bıylǵy 27 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha, ınvestısııalyq portfeldi basqarýshylarǵa (IPB) 7 mlrd teńge aýdaryp, BJZQ 4 025 ótinishti oryndady. Aýdarymnyń ortasha somasy – 1,7 mln teńge. Qazirgi ýaqytta BJZQ zeınetaqy aktıvterin senimgerlikpen basqarýǵa qatysty tórt IPB-men shart jasasty. Aıta keteıik, 7 mlrd teńgeniń 46,22%-y nemese 3,2 mlrd teńgesi «Jusan Invest» AQ, 26,77%-y nemese 1,9 mlrd teńgesi «Halyk Global Markets» AQ, 16,21%-y nemese 1,1 mlrd teńgesi «BCC Invest» AQ, 10,80%-y nemese 0,8 mlrd teńgesi «Sentras Sekıýrıtız» AQ aýdaryldy.
«Zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» zańǵa sáıkes, IPB ınvestısııalyq basqarýdy júzege asyrǵany úshin komıssııalyq syıaqy alýǵa quqyly. IPB syıaqysynyń shekti shamasy alynǵan ınvestısııalyq tabystyń 7,5%-nan aspaýy tıis. Komıssııalyq syıaqynyń naqty shamasyn jyl saıyn IPB-nyń basqarýshy organy bekitedi jáne ol jylyna bir ret qana ózgerýi múmkin. Salymshy zeınetkerlik jasqa tolǵanǵa deıin Ulttyq banktiń basqarýynda bolatyn zeınetaqy jınaqtaryna ınflıasııa deńgeıi eskerilip otyratyn saqtalý kepildigi qoldanylady. Zeınetaqy jınaqtary IPB-nyń basqarýyna aýdarylǵan jaǵdaıda, memlekettik kepildik basqarýshy kompanııanyń zeınetaqy aktıvteriniń eń tómengi kiristilik deńgeıin qamtamasyz etetin kepildigimen almastyrylady. Kiristiliktiń eń tómengi deńgeıi naryqta áreket etetin IPB-nyń basqarýyna berilgen zeınetaqy aktıvteriniń ortasha alynǵan kirisin negizge ala otyryp esepteledi.
Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda «Zeınetaqy jınaqtaryn merziminen buryn paıdalaný týraly bastama ekonomıkaǵa aıtarlyqtaı áser etti. Eń bastysy, onyń áleýmettik yqpaly aıryqsha boldy. Osy sharanyń arqasynda mıllıonnan astam azamatymyz turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartty. Keıbiri ıpotekalyq qaryzyn azaıtty», degen edi. Rasymen de, otandastarymyz mańyzdy bastamanyń ıgiligin kórip, turmysyn, densaýlyǵyn túzeýdiń tıimdi tetigine qol jetkizdi.
