Túlkibasty túletken tulǵa

9 naýryz – jeksenbi kúni res­pýb­lıkalyq «STV» telearnasynan Aleksandr Tereshenko týraly derekti fılm kórsetildi. Belgili rejısser Sergeı Ázimovtiń osy týyndysynda el aǵasy bol­ǵan Alek­sandrdyń ómiri tamasha beı­nelenipti. Tipti, ol bas­qarǵan «Po­beda» kolhozynyń jetis­tik­te­ri týraly túsirilgen buryn­ǵy len­talardyń derekti fılmde kórinis tabýy meni erekshe tol­qy­typ, sol kúnderdi kóz aldyma ákeldi. Jalpy, el ishinde Aleksandr Tereshenko týraly óte kóp ańyz-áńgime aıtylady. Bálkim, jurt keı jerlerinde asyra aıtyp júrgen de bolar, biraq, bul áńgimelerdiń báriniń túbi shyndyqqa negiz­del­gen. Aleksandrdyń eki birdeı aǵasy soǵystan oralmaı qaldy. Bir otbasynyń jalǵyzy, bas kóte­reri bolǵandyqtan ol kóp qıyn­shylyq kórip ósti. Atadan jal­ǵyz qaldym dep jasyǵan joq, qo­lyna qarý alyp soǵysqa attan­dy. 1949 jyly áskerden oralǵan­nan keıin eńbek maıdanyna kúmp berdi. Aldymen eńbekpen qamtý bóliminde ınspektor bolyp jumys istedi. Odan qalaǵa oqýǵa ketti. Bilimin jetildirgen jas Kýıbyshev atyndaǵy kolhozda partkom hatshysy bolyp eńbek etti. Sodan keıin ómiri­niń sońyna deıin «Pobeda» kolho­zynyń bastyǵy boldy. О́zim kórshi «Qyzyl juldyz» kolho­zynda partkom hatshysy qyzmetin atqardym. Ekeýmiz eki sharýashylyqta eńbek etsek te, óte jaqyn dos boldyq. Aleksandr basshy qyzmettiń, basshylyq qyzmet Aleksandrdyń baǵyn ashty dese de bolǵandaı. Onyń elge jasap ketken jaqsylyǵy óte kóp. Eń basty qasıeti – ol adam tanı biletin, adamǵa rýh, kúsh, dem bere biletin. Qolynan is keletin jandy kótermelep, sonyń jolynda júgirip, qyzmetin ósirtetin. Bir jaman sózi joq, jumysshylarǵa dórekilik tanytý degen ol kiside múldem bolǵan emes. Sózge óte sheshen jáne dál taýyp aıtatyn. Talaı adamdy osy salmaqty sózimen tárbıeledi, osy qorǵasynnan aýyr sózimen túzý jolǵa saldy. Jumysta óte qatal edi. Biraq óte ádil boldy. Áli esimde, bir jyly úsh sharýashylyq bir ordenge talasyp qaldy. Talasqanda oblys basshylary bir ordendi Maqtaaral, Túlkibas, Saıram aýdandaryndaǵy irgeli, eńbegi jarasqan úsh sharýashylyqtyń qaısysyna bererin bilmeı daǵdardy. Úsh kolhozdyń da jetistikteri men kórsetkishteri birdeı. Aqyr aıaǵynda oblys basshylary úsh kolhoz bastyqtarynyń iskerlik qasıeti men jumys tártibine qaraıyq degen sheshimge kelipti. Sonda «Pobeda» kolhozynyń bastyǵy Aleksandr á degennen-aq daralanyp shyǵyp, sol joly júldeni julyp aldy. Shynynda Aleksandr Ivanovıchtiń basshy­lyq qasıeti, eldi basqarý qabileti óte erekshe edi. El onyń óte qara­paıymdyǵy, dúnıeniń sońy­na túspegen adaldyǵy úshin qurmet­tep ótti. Kezinde kolhoz ol kisige úı salyp berdi. Biraq bastyq ony almaı, «О́zimniń ata-babamnan kele jatqan úıim bar, sol jete­di» dep, baspana kiltin úısiz júrgen basqaǵa berip jiberdi. Alek­s­andrdyń osy qasıeti Sergeı Ázimovtiń derekti fılminde óte jaqsy aıtylǵan. Sol ata-babasynyń úıinde ómiriniń sońyna deıin turdy. 2 qyz, 1 ul ósirip tárbıeledi. Ul-qyzdarynyń bári óz oryndaryn taba bildi. Bir ókinishtisi, osydan bes-alty jyl buryn kempiri qaıtys boldy. Bul qaza azamattyń qabyrǵasyn qatty qaıystyryp ketkeni anyq. «Atadan mal qalǵansha, tal qalsyn» degen qazaqtyń maqalyn osy orystyń balasy dáleldep ótti. Aleksandrdyń eń úlken eń­begi dep Túlkibas aýdanyn kógal­dandyrǵanyn aıtýǵa bolady. Onyń kezinde bul aýdanda qansha­ma gektar alma baqtary, baý-baq­sha egildi. Mal basy kóbeı­tildi. Qandaı ǵımarat salsa da onyń aldyna eń aldymen aǵash otyrǵyzatyn. «Áke kórgen oq jonar...» degen, Aleksandrdyń uly oblysty, el Úkimetin basqarǵan Sergeı keıinnen T. Rysqulov aýy­lyna kireberiste úlken saıabaq salyp berdi. Búginde bul mań aýdan ortalyǵynyń eń kórikti, jergilikti turǵyndardyń alańsyz demalatyn aımaǵyna aınaldy. Bul ıgilikti iske Aleksandr da eki bilegin túrip tastap atsalysqan bo­latyn. Endi Aleksandrdyń kó­zin­deı bolyp turǵan bul baq aza­mattyń óz atymen atalsa quba-qup bo­lar edi. Kópshiliktiń tilegi osy. Nııaz AQYLTAEV, Túlkibas aýdany, Jaskeshý aýyldyq okrýginiń bıi. Ońtústik Qazaqstan oblysy.