Ádebıet • 08 Aqpan, 2022

Shyńǵys han

532 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Qan keshken qart tarıhtyń júreginen tógilip túsken osynaý jaýhar dúnıe óz shalqaryna batyryp ala jóneldi. Darqan dalany dańq-daqpyrtymen terbegen bahadúr babamyzdyń asqaq turpaty, bolmysy men erlik qıssasy – ult tarıhynyń tamyrly tarmaǵy emes pe?! Onyń rýhy qanshama jannyń keýdesinde lapyldap jandy eken?!

 

Shyńǵys han

Keıde bizge qordaly qa­zaq tarıhynyń bir parasy Shyńǵys hanmen birge jerlengendeı kórinedi. Beıiti qaı beldiń qoınynda qalǵa­ny Qudaıǵa aıan! Belgili sý­ret­shi Maqsut Jaqanovtyń «Shyńǵys ­han – álemdi dúr sil­kindirýshi» kartınasyna qa­rap, eski zamanmen enshiles esti oqıǵalar eske tústi.

Qarańyzshy, Shyńǵys han alqarakók aspanda sozy­lyp jatqan túnergen bult pen dala peızajy fonynda beınelen­gen. Bulttardyń arasynan shyqqan kún sáýlesi qula dala men Shyńǵys hannyń jyljyp kele jatqan orasan zor áskerine jaryq túsirýde. Qolbasshy otyrǵan keıipte berilgen. Terisi ımpasato teh­nıkasymen jasalǵan ma­la­qaıy kórermenniń naza­ryn ózine tartady. Altyn tústi teriniń ar jaǵyndaǵy kóleńkege Shyńǵys hannyń qatý júzi jasyrynǵan. Ol erinderin jymqyryp, nazaryn alysqa qadaýda. Úlken oı ústinde alaburtady. Sýretshi keneptiń bos jerlerine hrıs­­tıan hramynyń, qytaı pago­dasynyń, eýropalyq qa­la úıleriniń tóbelerin ornalastyrǵan. Hannyń qa­synda jabaıy ańnan góri úı janýaryna kóbirek uqsaıtyn qasqyr jatyr.

Qasqyr demekshi, qyl­qalam sheberleri óz keıip­ke­riniń qandaı da bir qasıe­tine nazar aýdartý úshin sımvol retinde ańdy paıda­lanady. Qasqyr – ejelgi moń­ǵoldardyń totemi sanal­ǵan. Mońǵol ańyzdaryna saı, qasqyr – bul kók haıýany jáne olja ákelýshi. Kósh­pendi mońǵoldar ózderine orasan zor ımperııa qurýǵa kó­mektesken urys taktıkasyn qas­qyrlardy baqylaı otyryp jasaǵanyn aıtady.

Kartınadaǵy tús sımvolıkasy da úlken mánge ıe. Sýretshi kartınany eki bó­likke bólgen. Aldymen Shyń­ǵys ­hannyń tulǵasyn qy­zyl túspen erekshelep, sodan soń kók tústi sýyq boıaý­lar­men shekteýli peızaj jaz­ǵan. Jalpy, qyzyl tústi kóbi qan­men jáne otpen baı­la­nys­tyrady. Qyzyl boıaý – ja­lyn­daǵan alaýdy, sol sııaq­ty bılikti ári aıbyn­dylyq­ty bildiredi. Al kók tús – as­­pandy jáne máńgilikti meńzeıdi