Tarıh • 15 Aqpan, 2022

Qýǵynǵa túsken áýlet

1751 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Qyzylordadan Syrdarııa aýdanyna qaraı joly túsken jolaý­shynyń Naǵı Ilııasov aýylyna jaqyndaı bere erekshe bir munaraǵa kózi túsedi. Bul elin jaýdan qorǵaǵan áıgili batyr, aýzy dýaly bı Kótibar Itaıaqulynyń áýleti jatqan qorym. Jergilikti tarıhshylar batyrdyń munaraly kesenesi Syr boıyndaǵy ­50-den astam asarlar sııaqty tarıhı mádenı qundylyǵy joǵary eskertkishtiń birine jatatynyn aıtady. Munara 1982 jyldan beri memleket qorǵaýyna alynǵan.

Qýǵynǵa túsken áýlet

Syr óńirin Qoqan basqynshy­larynan azat etýshi áıgili júzbasy, bı ári batyr Kótibar Itaıaquly shamamen 1825-30 jyldar aralyǵyn­da qazirgi Syrdarııa aýdany Naǵı Ilııasov aýyly tóńireginde dúnıege kelgen. Jappas rýynyń bedeldi adamynyń biri bolǵan Kótibar Itaıaq­uly týraly Á.Dıvaevtyń eń­be­ginde de jazylady. Batyrdyń ákesi Itaıaq dáýletti, sýdyń jolyn tanıtyn murap bolǵan kisi eken. 

Bıiktigi on metrge jýyq, qam ke­sek­ten turǵyzylǵan munaranyń tómengi bóligi sılındrli, ortasyna qaraı kúrt taryla túsken, joǵarǵy bóligi kesilgen. 

Otyzynshy jyldar oqpanyna Kótibardyń el isine aralasa bas­taǵan uldary Álmaǵambet, Pir­maǵambet, Ibrahım, Jan­ǵa­byldar da túsipti.  Tórteýdiń arasynan el­ge kenjesi Janǵabyl ǵana aman ora­lady.

Bıdiń 1871 jyly dúnıege kelgen taǵy bir uly Álı Kótibarov jaıly áńgime bólek. Jólek stan­sasyndaǵy orys-qazaq mektebin, Tashkenttegi gımnazııany úzdik bitir­gen qazaq balasyna oqý orny­nyń basshylary Sankt-Peter­býrgtegi joǵary áskerı-medı­sına­lyq akademııasyna joldama beredi. Talapty jas akademııada da úzdik oqyp, bes jyl patsha armııasynda dáriger bolady. Azamat soǵysy jyldarynda Jetisýdaǵy Cherkassk qorǵanysynda áskerı lazaretti basqaryp, myńdaǵan jandy ajaldan aman alyp qalady. 

Qazaqtan shyqqan tuńǵysh dári­gerlerdiń biri Álı Kótibar­uly osydan keıin Tashkentte qyzmet etip, keıin Perovsk ýez­dik densaýlyq saqtaý bóliminiń meń­gerýshisi bolady. 1925 jyly 54 jasynda qaıtys bolǵan dá­riger munara mańyndaǵy áýlettik qo­rymǵa jerlenedi. Qazir oblys ortalyǵynda dáriger Álı atynda kóshe bar.

 

Qyzylorda