Qys. Aqpan. Tańerteńgilik mezgil. Biz Balqash óńirine qaraı bet alyp kelemiz. Almatydan shyǵardaǵy ýáde boıynsha Baqanastyń kire berisinde Kúmisbek esimdi jigitpen kezdespekshimiz. Ol bizdi Araltóbe aýylyna aparmaq. Onda osydan kóp jyldar buryn qysty kúngi ózen sýyna batyp bara jatqan 12 balany jankeshtilikpen qutqaryp qalǵan eren erlik ıesi Beısetaı Dáýrenbekov aqsaqal turady. Sharýamyz – sol kisimen júzdesý, áńgimelesý. Jaǵdaıyn surap, eskerilmeı qalǵan erlikti el esine qaıtara salyp qoıý.
О́z basym Beısekeńmen buǵan deıin bir ret kezdeskenim bar. Ol 1973 jyldyń dál osyndaı qys aıy edi. Qazaqstan LKSM Ortalyq Komıtetinen: «Ile ózeni jaǵasynda keremet bir oqıǵa bolypty. Patrıotızmniń ómirdegi naqty kórinisi mine, osy. Sondyqtan munyń izin sýytpaı jazý kerek» degen nusqaý bolǵan soń, «Lenınskaıa smena» gazetinen Nıkolaı Ların, «Lenınshil jastan» osy joldardyń avtory – stajer men bolyp jolǵa shyqqanbyz. Kúrti aýdanynyń ortalyǵy Aqshı selosyna kelsek, QazTAG-tan Ganja degen redaksııa meńgerýshisi júr eken. Ol kisi endi az ýaqyttan soń osyndaǵy orta mektepte Beısetaı Dáýrenbekovpen kezdesý ótkizilgeli jatqanyn, barlyq oqıǵany sol basqosýda estýge bolatynyn aıtty.
Kóp keshikpeı sóz etken jıyn da bastalǵan. Sondaǵy mektep oqýshylary aldyna shyqqan uzyn boıly, jasy 35-36-lar shamasyndaǵy jigit aǵasynyń keskin-kelbeti áli kóz aldymda. Sóılegen sózinen ańǵarǵanym, Uly Otan soǵysynyń aldynda osy óńirdegi Aqkól aýylynda ómirge kelipti. 50-jyldardyń aıaǵynda orta mektepti bitirgen soń shopan ákesine kómekshi bolǵan. Mal basyn shyǵynsyz ósirip, qoılardy etke qosymsha salmaqpen qońdy ótkizgeni úshin Máskeýdegi Búkilodaqtyq halyq sharýashylyǵy jetistikteri kórmesine qatysady. Sodan keıingi kezeńdegi ár 100 saýlyqtan 115-ten qozy alyp, ár qoıdan 4,5 kılo jún ótkizgen ozyq kórsetkishine oraı «Qurmet Belgisi» ordenimen marapattalyp, 1971 jyldan beri Kúrti aýdandyq partııa komıtetiniń múshesi bolyp keledi eken.
О́mir jolyndaǵy joǵarydaǵydaı derekterdi aıtqan Beısetaı Dáýrenbekov osydan soń budan eki aı shamasy buryn, ıaǵnı 1972 jylǵy 18 jeltoqsanda Ile ózenindegi ótkelde qaıyq aýdarylýy saldarynan sýǵa qulaǵan 12 balany qalaı qutqarǵany jóninde áńgimelegen. Ony biz sol sapardan oralǵannan keıin shama-sharqymyzsha jazyp, gazetke bergenbiz. Ol kezde jaspyz ǵoı, tájirıbeniń jetimsizdigi me, álde aýzymyz ýáli bolmady ma, áıteýir maqala oqyrmandar tarapynan dúr etkizetin qoǵamdyq pikir týǵyza almady. Jaraıdy, sol kezdegi stajer bizdiń aıtqan oı-usynystarymyz balalyq nemese shalalyq edi deıik. Biraq... ıá, biraq qazaq jigiti Beısetaı Dáýrenbekovtiń joǵarydaǵy erligine ataqty «Pravda» gazeti nazar aýdaryp, bedeldi «Izvestııa» basylymy sýretin jarııalady ǵoı. О́kinishtisi, olarǵa da úlkendi-kishili bılik oryndary selt etpedi. Únsiz qaldy. Nege?
«Iá, nege?» dep óz-ózime kúbirleı jan-jaǵyma qaraǵanymda, kózime Baqanastyń shetki úılerinen bastalatyn ortalyq kóshesi de shalyndy. Benzın quıý beketiniń basynda eki adamnyń sulbasy kórinedi. Jaqyndap kelip toqtaǵanymyzda, sálem bergen jigitter ózderin: «Aýdandyq gazettiń bas redaktory Kúmisbek Erbaı degen inińiz bolamyn. Al myna jigit fototilshi Baqtyǵalı Dáýitbaev», – dep tanystyryp, Araltóbege qaraı jol bastady.
... Sodan bir saǵattan asa ýaqyt ótkende biz izdep kelgen adamymyzdyń úıinde otyrdyq. Baıqaımyn, arada ótken 41 jyldyń ishinde bul kisi onsha kóp ózgere qoımapty. Sol aqjarqyn kelbet, sol ekpindeı sóıleıtin ashyq daýysty ádet. Tek bir kezdegi shalqaq keýde sál eńkish tartyp, jazyq mańdaıǵa qos syzyq ájim túsken. Ǵajaby, jasy 75-ke kelse de boıy áli shóge qoımaǵan. Oıy sergek. Sózi jigerli.
– Osydan eki aı buryn, – dedim men aman-saýlyq surasyp, jaıǵasyp bolǵannan keıin otaǵasyna, – Parlament Májilisiniń depýtaty Omarhan О́ksikbaev sizdiń bir kezdegi jasaǵan janqııarlyq erligińiz týraly Úkimet aldyna másele qoıdy. Sodan beri redaksııaǵa jan-jaqtan: «Oqıǵa qashan, qalaı bolyp edi? Kezinde ol nege elenbeı qalǵan?» degen hattar kelýde. Sizdi izdep jolǵa shyqqan sebebimiz, aǵasy, mine, oqyrmandardyń osyndaı suraqtaryna jaýap alý. Endeshe...
– Onda áńgime bylaı bolsyn, – dedi Beısekeń joǵarydaǵy saýalǵa sál oılanyp baryp til qatyp. – Ol oqıǵany men taǵy da búge-shigesine deıin táptishtep, qaıtalap aıtyp jatpaı-aq qoıaıyn. Sebebi, óziń 1973 jyly «Lenınshil jasqa» jazyp edim dediń ǵoı jańa. Sol sóz – sóz. Bul joly ondaǵy oqıǵany saǵan oǵan synshy bolǵan syrt kózderdiń jazbasy – qolymdaǵy myna hat baıandasyn. Sóz etsin. «Nege?» deısiń ǵoı. Biz sııaqty jasy kelgen qart adamdarǵa: «Anaý jyldary óıtip edim, búıtip edim» deý endi jaraspaıdy. Bala-shaǵa emespiz. Áńgime jeteginde otyryp, ásireleýge, aǵattyqqa jol berip alsaq, qart adamǵa odan asqan qıyn nárse joq. Sondyqtan...
Osylaı degen úı ıesi qolyma úsh paraqtan turatyn bir qaǵazdy ustatty. Otaǵasynyń aıtýynsha, bul 1972 jyldyń 18 jeltoqsanynda sýǵa ketip qala jazdaǵan 12 mektep oqýshysynyń 35 jyldan keıin Beısekeńdi izdep kelip, ol kisige «anyqtama qujat» retinde tapsyrǵan kýá hattary eken. Muny bılik oryndaryna arnaıy ázirlengen ujymdyq usynys, daıyn minezdeme nemese alǵys arqalaǵan amanat dese de bolady.
«Oqıǵa bylaı boldy, – dep jazady óz hattarynda ajaldan aman qalǵandar. – 1972 jylǵy 18 jeltoqsan edi. Bul bizdiń óńirdegi qystyń naǵyz kúshine engen kezi-tin. Ile ózeninde seń soǵylysyp, sý arnasyna syımaı aǵyp jatty. Bizder ol kezderi aýylda orys mektebi bolmaǵandyqtan, arǵy bettegi Úshjarma selosyna qaıyqpen baryp qatynap oqıtynbyz. Sol kúni de sabaqqa bara jatqan betimiz bolatyn. Vasılıı Bazarnov degen aǵaı júrgizetin qaıyqqa eki úıden úsh bala, bir úıden eki bala, qalǵan úılerden bir-bir bala, barlyǵy 15 bala mingenimiz esimizde.
Kishkentaı bolsaq ta bilemiz. Tolqyndar jaǵaǵa soǵylyp, Ile býyrqanyp jatty. Qatty jel kóterilip turǵandyqtan, bizderdi mektepke shyǵaryp salýǵa bireýimizdiń ápkemiz, ekinshimizdiń sheshemiz, úshinshimizdiń aǵamyz kelgen bolatyn. О́tkel shetinen qozǵala bergenimizde jaǵalaýdy bókterlep kelip toqtaǵan «Ýazık» kórindi. Sóıtsek, olar erteńgi aýdan ortalyǵynda bolatyn jınalysqa baramyz dep jolǵa shyqqan aýdandyq sot tóraǵasy men mılısııa qyzmetkeri jáne júrgizýshi jigit eken. Qaıyqqa úlgere almaı qalǵandaryn kórgen soń kólikterinen túsip kezek kútip turdy.
Sómke asynǵan 15 bala men eskekshi Vasıa aǵaıdyń salmaǵynan beli qaıysqan qaıyq qalt-qult etip áreń júzip keledi. Onyń ústine arqyrap-kúrkiregen sýdyń aǵyny da adam shoshyrlyq edi. О́zenniń orta tusynan asyp, arǵy betke jaqyndadyq-aý degende eki úlken seń kelip qaıyqty soqpasy bar ma? Ol aýdarylyp, ústindegi bizder sýǵa qulaı bastadyq. Jaǵadaǵy mektepke shyǵaryp salyp turǵandar ne isterlerin bilmedi. Baýyr eti balalary sýǵa bir batyp, bir shyǵyp, ıirimge úıirilgen seńge jarmasyp, tóńkerilgen qaıyqtyń shynjyrynan ustap jandalbasalap jatqanda týystarymyz ózen jaǵalap júgirgennen basqa eshteńe isteı almady. Keıin estip-bilgenimizdeı olardyń arasyndaǵy aýdandyq sot tóraǵasy men mılısııa qyzmetkeri de: «Jaǵdaıdy kórip turmyz, biraq dármensizbiz», degendeı keıip tanytqan. Tek daǵdaryp turǵandardyń ishinen bir adam ǵana, jańaǵy jaǵalaýdy bókterlep kelip toqtaǵan mashınanyń júrgizýshisi Beısetaı Dáýrenbekov shala-pula sheshken kıimderin jerge atyp uryp, dúleı tolqynǵa qoıyp ketken. Seńderdi ıtergen kúıi qulashtaı júzip kele jatqan ol kisini ózimizge jaqyn qalǵanda bir-aq kórdik. Kelgen boıda astynda aýa qalǵandyqtan tóńkerilse de sýǵa batpaı dóńkıip turǵan qaıyqty aýdaryp, ornyna qoıdy. Sóıtti de seń muzyna jarmasa jylap júrgen balalardyń birinen keıin birine kómekke kelip, olardy qaıyqqa qaıta sala bastady. Osy aralyqta ıirim tolqyndarymen birge shyr aınalyp, es-tússiz qalǵandarymyz da bar bolatyn. Beısetaı aǵa sýǵa bir batyp, bir shyǵyp júrgen bul oqýshylardy da qoltyǵyna qysyp ákelip erneýden ishke qaraı asyra berdi. Bizdiń janymyzǵa sońǵy ret júzip kelgende ol kisiniń qolynda bir malaqaı ǵana boldy. О́ıtkeni, keshqurymǵy sý betinde sol kezde osy bas kıimnen basqa kózge kórinip qaraıǵan eshteńe qalǵan joq edi. Mine, sodan keıin ǵana aǵaı ústi-bastary aq qyraý bolyp, tisteri tisterine tımeı dirildegen balalar toly qaıyqty ıyǵymen jaǵaǵa qaraı ıterip, qarsy betke shyǵarýǵa áreket ete bastady.
Osy oqıǵany óz kózderimen kórip turǵandardyń aıtýynsha, Beısetaı aǵa jaǵaǵa táltirektep ázer shyǵypty. Sol sátte kózi qaraýytyp, esinen tanyp qulaǵan. Sóz retine qaraı aıta keteıik, qaıyqqa mingen 15 balanyń 3-eýi sýǵa aǵyp ketipti. Onyń biri orys qyzy Natasha bolatyn. Jaǵada kútip turǵan týǵan aǵasy Nıkolaıdyń táýekel dep seń arasymen júzip barýǵa júregi daýalamapty. Tek ótkelde ári-beri janushyra júgirip júrgen de qoıǵan. Al qaryndasy sýǵa batyp ketkende ǵana basyn ustap otyra qalyp, eńirep turyp jylapty.
Jaǵaǵa shyqqannan keıin ata-analar men jaqyn týystarymyz bizderdi úıdi-úıge alyp ketip, jylytty. Em-domdaryn jasady. Doktor shaqyrtyp qaratty. Aman qalǵanymyzǵa ábden kózderi jetkennen keıin baryp bizderdi ajaldan qutqarǵan Beısetaı Dáýrenbekovti izdeı bastaǵan kórinedi. Esh jerden tappaǵannan keıin bir ata-ana: «Men balamdy áketip bara jatqanda sýdyń jaǵasynda bireý jatqan. О́tkeldegi uıyqtap qalǵan mastardyń biri shyǵar degen de qoıǵan edim. Baryp kóreıik, bálkim sol shyǵar», – deıdi. Izdep kelse, shynymen de esinen tanyp, tońyp jatqan Beısetaı aǵa eken. Muz aralas sýǵa túsip, bizdi jaǵaǵa aman-esen alyp shyqqannan keıin ol kisiniń ókpesin sýyq qaýyp, esinen tanyp qulapty. Sodan aǵamyz alty aı aýdandyq aýrýhanada jatyp, emdeldi.
Ol kezde ýaqyt basqa, zaman basqa. Máskeýdiń qas-qabaǵyna qarap sóıleıtin kez. Beıbit kúnde ózin qurbandyqqa shala jazdap, qaharly aıazdyń kúshine mingen kezinde býyrqanǵan ózenge aǵyp bara jatqan 12 balany aman alyp qalǵan, myń adamnyń biri jasaı bermeıtin erlik kórsetken Beısetaı Dáýrenbekovke sonda bar bolǵany sýdan, órtten qutqarýshyǵa arnalǵan qarapaıym znachok – tósbelgi ǵana berilip edi. Buǵan qalaı nalymassyń, renjimessiń.
Bizder – 1972 jyly seńge soǵylyp, qaıyǵymyz aýdarylyp, sýǵa qulaǵan 15 balanyń 12-si Beısetaı aǵamyzdyń teńdessiz erligi arqasynda ajaldan aman qaldyq. Qazir bárimiz de erjetip, ósip-óndik. 12 qyz-jigitten bul kúnde 43 bala bar. Osy sanǵa ózimizdi qosqanda 55 bolamyz. Barlyǵymyz da Beısetaı aǵamyzdyń aldynda qaryzdarmyz. Qarapaıym jannyń bir kezdegi mektep oqýshylary – bizderdi ajaldan arashalap qalǵan eńbegin qalaı óteýge bolady dep oılaımyz.
Erlikti barlyq adamnyń jasaýy mindetti emes. Biraq kezi kep qalǵandaǵy osyndaı árbir batyl qadam, ónege dep aıtýǵa turarlyq árbir izgi is laıyqty baǵasyn alyp jatsa, onyń keleshek urpaqty tárbıeleý úshin mańyzy asa zor bolatyny anyq. Osy turǵydan kelgende joǵarydaǵydaı janqııarlyq erlikti nasıhattaý arqyly jasampaz halqymyzdyń rýhyn kóterýge, tipti asqaqtatýǵa da bolady. Ol úshin ondaı istiń baǵasyn Qazaqstannyń Halyq qaharmany sekildi marapat arqyly berý kerek. Táýelsiz elimizdiń jańasha oılaý mashyǵyna ıe Úkimeti erte me, kesh pe bizdiń osy nıetimizdi qoldasa deımiz. Sálemmen, 1972 jyly sýǵa ketip, ajaldan aman qalǵan 12 otandastaryńyz: Ǵ.Tegisbaev, Ǵ.Tegisbaeva, A.Tegisbaev, A.Aıdarbek, A.Aıdarov, V.Prosenko – Jerıkova, S.Prosenko, T.Prosenko – Býrlıaeva, D.Arsamakova, M.Arsamakov, M.Bereketova, L.Galkına. 2007 jylǵy 18 jeltoqsan».
– Qystyń kózi qyraýdaǵy qıyn jaǵdaıdy kórip turyp aıaq astynan tez sheshim qabyldaǵan adamgershilik áreketińizdi biz jaqsy túsinemiz. Rızashylyq bildiremiz, – dedim men joǵarydaǵy hatta baıandalǵan oqıǵa áserinen aryla almaı otyryp. – Degenmen, aıtyńyzshy, dúleı tolqyndy asaý ózendegi yzǵary et emes, súıekten ótetin muzdaı sýǵa kúmp berip qoıyp ketkende ne bilip, ne sezdińiz? Sol sát esińizde me?
– Aldymen júregim atqaqtaı soǵyp, sodan keıin qanym basyma shapty, – dedi meniń saýalyma baıyppen jaýap qatqan úı ıesi. – Denem ot bolyp jandy da ózim júzip kele jatqan muzdy sý jylyp, birte-birte saqyrlap qaınap ketkendeı boldy. Osy áser men osy sezimniń qýaty ıirimdegi balalarǵa jetip, olardy seń arasynan alyp shyqqanda da, qaıyqty keýdemmen ıtere jyljytyp, qarsy betke jetkizgende de joǵalǵan joq. Qudaı qoldady, shyraǵym. Odan basqa eshteńe de emes. Sóıtip, joǵarydaǵy adam túsinbeıtin qubylys aqyrǵan aıaz ben ókpek jel jáne tastaı sýyq sýdy umyttyryp jiberdi.
– Al jaǵaǵa shyqqanda she? Deneńiz ne sezip, jan dúnıeńiz qandaı kúıde boldy?
– Seń arasynda júrgende denem ysyp, kúıip-janyp turdy dedim ǵoı jańa ózińe. Al qarsy betke jetip, tabanym jerge tıgende tóńiregimdi appaq bý qaptap ketkendeı boldy. Sodan soń kózim kireýkelenip, aınalam aq perdemen kómkerildi de ózim bozǵylt bir álemge enip kete bardym. Esimdi qalaı joǵalttym, ony bilmeımin.
– О́zendegi sol kezdeısoq oqıǵa men sizdiń soǵan baılanysty jasaǵan batyl áreketińizdi úı-ishińiz qashan estip bildi jáne ony qalaı qabyldap, baǵalady dep oılaısyz?
– Zaıybym Joldybala úshinshi sábıine bosanyp, perzenthanada jatqan edi. Aýyl adamdary esim aýyp qalǵan meni qaıyqtyń qasynan taýyp alyp, medpýnktke ákelgende elermem ustap, sandyraqtaı berippin. Feldsher denemdi spırtpen súrtip, boıdy qyzdyratyn ýkol salyp bolǵannan keıin úıge súıemeldep ákeledi. Sonda ózendegi oqıǵadan múlde habary joq anam meni mas adamǵa balap: «Áıeliniń týǵanyn áli toılap júr me, bul jazǵan? Somadaı bolyp munysy nesi?» – dep qatty keıipti. Al mán-jaıdy tolyq bilgen soń jany qalmaı, qoradaǵy bordaqy qoıdyń bireýin ákelip soıdyrtypty da meni onyń terisine bólep tastapty. Úsh kúnnen keıin ornymnan turdym. Boıym del-sal. «Aýrýhanaǵa barmasam bolmaıdy eken» dep oıladym. Sóıttim de feldsherdi ertip, aýdan ortalyǵyna tarttym. Sol jerde alty aı jatyp adam bolyp shyqtym ǵoı, áıteýir.
– Aıtpaqshy, qaıyqshy jigit... Iá, qaıyqshy Vasılıı Bazarnov. Oqıǵa kezinde ol qaıda, ne istep júrgen? Odan habaryńyz bar ma?
– Vasılııdiń negizgi kásibi kochegar edi. Túnde aýyldaǵy klýb pen keńse jáne mektepti jylytatyn qazandyqta jumys istep, kúndiz eldi ózennen qaıyqpen ótkizip, nápaqasyn sodan aıyratyn. Jaza men azap qoı... Qaıyq aýdarylǵanda ózi esinen tanyp qalǵan. Sýǵa aǵyp baryp bir múıisten shyqqan. Bir aıaǵynda etigi bar, ekinshi aıaǵynda shulǵaýdan basqa dym joq, ústi-basyn aq qyraý japqan beıshara jylap-eńirep ymyrt úıirile aýylǵa jetken. Sol boıda kochegarkaǵa kirip jan shaqyrǵan. Sodan ony ýchaskelik mılısıoner izdep kelip ustap, gaýptvahtaǵa jaýyp tastaǵan. Tergep, áýre-sarsańǵa salǵan. Bir aıdan soń sot bolyp, úsh jylǵa kesilip ketti. Jazasyn ótep kelgenin bilemin. Sodan osy bertinde qaıtys boldy.
– Endi ózińiz ajaldan qutqarǵan 12 oqýshy týraly az-kem áńgime aıtsańyz. Olar qazir bar ma, qaıda turady? Qandaı azamattar bolyp ósti?
– Bul balalar orys, ýkraın, cheshen ultynyń ókilderi men ózimizdiń qaradomalaqtar edi. Jáne ártúrli synyptyń oqýshylary bolatyn. Mektep bitirgen soń úsh-tórteýi oqý izdep, ár jaqqa jol tartty da, bes-altaýy osynda qalyp qoıdy. Keıin er balalar úılenip, qyzdar turmysqa shyǵyp, bári balaly-shaǵaly boldy. Úılený toılaryna shaqyryp, sábıleriniń shildehana, tusaý kesý jáne súndetke otyrǵyzý sııaqty qýanyshtarynan qaldyrǵan emes. Máskeý men Krasnoıarsk, Mahachkalada turatyn eki-úsh qyz-jigit osyndaǵy áke-shesheleri men týǵan-týysqandaryna kelgen kezderinde maǵan da amandasýdy umytpaıdy. 2007 jyly olardyń taraptarynan men úshin kóńil tolqytarlyq bir oqıǵa boldy. Sol jyly ózimiz sóz etip otyrǵan 12 mektep oqýshysynyń sýǵa ketip qala jazdap, aman qalǵandaryna 35 jyl tolǵan eken. Sony eske alǵan olar osy aýylǵa arnaıy jınalyp kelip, maǵan taǵy da rahmet aıtty. Aýdanymyzdaǵy janashyr azamat Marat Qashqynbaevtyń bastamashyldyǵymen qaǵazǵa túsken kýágerler sózi deımiz be, joq álde anyqtama nemese estelik, ıakı amanat dep aıtýǵa bola ma, áıteýir joǵarydaǵy ózińe kórsetken ujymdyq hatqa qoldaryn qoıyp, tapsyryp ketti. Qaıtsin, odan basqa ne isteı alady olar. «Kirshiksiz kóńilderiń men aq nıetterińnen aınalaıyn!» dedim ishteı tolqyp.
Osydan keıin qarııadan óziniń turmys-tirshiligi men otbasy týraly, qalaı ómir súrip jatqandyǵy jaıly suradyq. Aqsaqaldyń aıtýynsha, keńes zamanynda Aqjar keńsharynda shopan, shofer bolyp jumys istep júrip, Taldyqorǵandaǵy zooveterınarlyq tehnıkýmdy bitiripti. Sodan keıin arnaýly joldamamen osy Araltóbe aýylyna kelip, mal mamany bolyp jumys istegen. 90-jyldardaǵy ótpeli kezeńde jeti balany qalaı er jetkizip, aıaqtandyramyz dep zaıyby Joldybala apaı ekeýi biraz alańdaǵan jaıy bar sııaqty. Biraq ómirlik tájirıbeleri mol, aqyl toqtatqan adamdar emes pe, arendaǵa jer alyp, iri qara men usaq mal ósiretin sharýa qojalyǵyn qurypty. Búginderi sondaǵy fermada eńbek etip jatqan balalarynyń bir jaǵyna shyǵysý úshin baqtashy bolyp júr eken. Barǵa qanaǵat dep otyrǵan jaılary bar.
...Áńgime aıaqtaldy. Qaıtýǵa jınaldyq. Beısekeń bizdi qımaı, úıden aýlaǵa, aýladan kóshege ilesip shyqty. Sóıtti de bala-shaǵasymen birge qaıyr-qosh aıtysyp qala berdi. Ile ózenine jetip, ondaǵy Qonaev kópiri dep atalyp ketken ótkelden ótken soń oıyma: «Kenetten bolǵan aıaq asty oqıǵalardan sýǵa ketkenderdi qutqarý kezinde dál osy Beısetaı Dáýrenbekov sekildi 12 jandy ajaldan birden arashalap alǵan adamdar bar ma eken ózi, myna ómirde?» – degen saýal oraldy. Bir jaǵdaı esimizde. Ol 1976 jyly Erevanda bolǵan edi. Salon toly júrginshileri bar trolleıbýs kópirdegi joldan taıqyp ketip, ózenge qulaǵan. Ony sol mańaıdan ótip bara jatqan aty Odaqqa áıgili sportshy Shavarsh Karapetıan baıqap qalyp, kómekke umtylǵan. Nátıjesinde onshaqty adamdy sýdan alyp shyqqan. Onyń olaı etetindeı jóni de, reti de bar edi. Nege deseńiz, Shavarsh Karapetıannyń kásibi men mamandyǵy soǵan sáıkes keletin adam-tyn. Sýǵa júzýden 7 ret KSRO, 13 márte Eýropa chempıony ol sondaı-aq sý astyndaǵy jedel júzýden de dúnıe júzi boıynsha rekord jasaǵan jigit bolatyn. Jáne Erevandaǵy ózenge qulaǵan trolleıbýs oqıǵasy qaqaǵan qysta emes, jazda bolǵan jáıt edi. Biraq, bul qalaı bolǵanda da úlken erlik. Keremet is! Janqııarlyq ǵajap qımyl!!! Taıaýda sol Shavarsh Karapetıandy «RTR» telearnasynan kórip qalǵanymyz bar. Bul Sochıdegi qysqy Olımpıada alaýyn Vankýverden Máskeýge alyp keletin qarbalas sát qarsańy bolatyn. Oǵan Reseı Federasııasy boıynsha 10 ataqty ardager sport sańlaqtary tańdalypty. Solardyń sapynda mańdaıy jarqyrap Shavarsh ta tur. Qurmet dep mine, osyny aıt!
Qandasymyz Beısetaı Dáýrenbekovtiń joǵaryda ózimiz sóz etken janqııarlyq is, batyl qadamy budan birde-bir kem emes úlken erlik. Tek enjarlyqpen bilmeı, beıǵamdyqpen baǵalaı almaı júrmiz. Halqymyzda: «Bir kem dúnıe...» degen sóz bar. Onyń maǵynasy qol jetpegen, oryndalmaǵan, qısyny men reti kelmegen nárse degenge saıady. Qashanǵy bul osylaı bola beredi? Nege yńǵaıyn keltirmeımiz? Ýaqyty áldeqashan kelgen nársege durys nazar aýdaryp, muqııat qarasaq, kúdik keltirip turǵan eshteńesi joq qoı. Toq eterin aıtqanda, Beısekeń aqsaqaldyń máselesi bárimiz úshin «bir kem dúnıe...» bolyp tur. 2007 jylǵy oqýshylar hatyndaǵy oı durys. Qarııaǵa Halyq qaharmany ataǵyn berý kerek. Erlik eskirmeıdi. El, jurt tilegi osy.
Osy oı maǵan Araltóbeden Baqanasqa jetkenshe, odan Qapshaǵaıǵa kelip, Almatynyń shetki kóshelerine ilingenshe maza bermeı-aq qoıdy.
Janbolat AÝPBAEV,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy,
Balqash aýdany,
Araltóbe aýyly.
____________________________________
Sýretti túsirgen Baqtyǵalı DÁÝITBAEV.
