Qosymsha energııany alýǵa májbúr etti
Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqovtyń pikirine súıensek, búginde Biryńǵaı elektr energetıkalyq júıesiniń jumysy ózdiginen teńdestirilip jatyr. Bul oraıda qaýyrt ýaqyttarda energııa júıesine túsetin júkteme artyp, elektr qýatynyń tapshylyǵy baıqalyp keledi. Munyń sebepteri energııa óndirýshi uıymdardaǵy apatty toqtatylýdyń jıilep ketýimen, sondaı-aq qosylǵan qýattyń kúrt ulǵaıýymen baılanysty.
«Energetıkalyq qajettiliktiń ósýine sıfrly maınıng sýbektileriniń qyzmeti áser etti dep sanaımyz. Krıptovalıýtany óndirý úlken kólemdegi energııany qajet etetin prosess ekenin aıta ketken oryndy. Sonymen qatar osy maqsatta qoldanylatyn qondyrǵynyń jekelegen túrleri shamamen 2,5-3 kılovat saǵat energııany tutynady. Bul 3 bólmeli páterdiń bir aılyq normasynan 8 esege joǵary.
Qazir júıelik operator barlyq qajetti sharany qabyldap jatyr. Energetıka mınıstrligi elektr energetıkasy salasyndaǵy keıbir normatıvtik-quqyqtyq aktilerge túzetýler engizdi. 8 aqpanda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy kezinde Memleket basshysy zańsyz jumys isteıtin sıfrly maınıng sýbektilerine qatysty tekserý is-sharalaryn júrgizip, tıisti shara qabyldaýdy tapsyrdy. Búginde qolǵa alynǵan sharalar «kóleńkeli» sıfrly maınıngpen kúresýge baǵyttalyp otyr», dedi B.Aqsholaqov.
Mınıstr «kóleńkeli» maınıngtiń saldarynan qosymsha energııany Reseıden ımporttaýǵa májbúr bolyp otyrǵandaryn aıtty. Eger de zańsyz krıptovalıýta óndirisi tyıylsa, onda energetıkalyq táýeldilik te týyndamas edi.
«Jalpy, elimizde jylyna 14 mln kılovat saǵat energııa tutynylady. Basym bóligi ózimizde óndiriledi. Dese de tapshylyq oryn alǵan jaǵdaıda Reseıden qosymsha energııa alýǵa týra keledi.
Qazir ásirese, tańǵy jáne keshki ýaqyttarda elektr energııasyn paıdalanatyndar kóbeıedi. Sondyqtan 600-700 megavatqa deıin energııany Reseı Federasııasynan ımporttaımyz. Biz usynyp otyrǵan jospar júzege asyrylǵan jaǵdaıda kórshiles elden elektr qýatyn alý úrdisi 2026 jylǵa qaraı toqtaýy múmkin.
Eger de energııa júıesine zańsyz qosylǵan maınerlerdiń áreketi tyıylsa, onda Reseıden elektr qýatyn almaýǵa da bolatyn edi negizi. Álbette, elektr generasııasyn damytyp, josparǵa sáıkes 2026 jylǵa deıin qosymsha stansa iske qosylsa, ımportty alýdyń qajeti bolmaı qalady», dedi B.Aqsholaqov.
Jasyratyny joq, krıptovalıýta óndirisiniń kólemi jaǵynan Qazaqstan álem boıynsha kóshbasshylardyń qatarynda. Buǵan elimizdegi arzan energetıkalyq tarıf áser etse kerek. Muny estigen alys-jaqyn elderdiń maınerleri sońǵy bir-eki jyldyń kóleminde respýblıka aýmaǵyna aǵyla bastady. Alaıda jyl basynda oryn alǵan jaǵdaı men quzyrly organdardyń salany qolǵa alýy sıfrly aktıv óndirýshilerdiń memleketterine oralýyna yqpal etti.
«Zańdy jáne zańsyz túrde jumys istep jatqan maınerlerdiń naqty sany qansha ekenin aıta almaımyn. Sebebi munymen Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi aınalysady. Ázirge birde-bir maınerdiń ótinishti keri qaıtaryp alǵanyn baıqaǵan joqpyn. Qazir 680 megavatt kólemindegi qýattan bas tartqandar týraly málimet joq. Maınerlerdiń 1 kılovat elektr energııasyna 1 teńge salyq tóleıtinin elektr tarıfimen shatastyrmaý kerek. Demek elektr tarıfi emes, maınerlerdiń salyǵy osyndaı mólsherde.
Energetıka mınıstrligi elimizge maınerlerdi shaqyrǵan joq. Olardyń qyzmeti energetıkalyq tapshylyqty týǵyzatynyn bilsek, ne sebepti shaqyrýymyz qajet? Basty mindetimiz – elektr qýatyn úzdiksiz berý. Naryq ashyq bolǵan soń maınerler elimizge keldi. Olardy kimniń shaqyrǵanynan beıhabarmyn. Áıtse de maınerler Qazaqstanda bar. Bir anyǵy, Energetıka mınıstrligi olardy shaqyrmaǵan», dedi vedomstvo basshysy.
Lısenzııalaý talaby engiziledi
Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın aıtqandaı, sıfrly maınıng salasyn retteý 3 baǵyt boıynsha júrgiziledi.
«Sur» maınerlerge toqtalsaq, birinshiden Energetıka mınıstrligi jáne quqyqtyq organdardan qurylǵan mobıldi toptardyń revolverli tekserý júıesi engiziletin bolady.
Ekinshiden, olardy júıeli túrde anyqtaý úshin uıymdardyń tizimi jasalyp, tutynylatyn elektr energııanyń tarıhı derekteri qurylyp, salyqtyq, kedendik tekserýlerdiń naqty algorıtmi qoldanylady.
Úshinshiden, ýákiletti organdarmen birlesip, IR adresterge shekteý qoıý arqyly «sur» maınerlerdiń is-áreketine tyıym salý tetikteri pysyqtalady.
Sondaı-aq tıimdi sheshimderdiń biri – «sur» maınerlerdiń múlkin tárkileý zańnamada qarastyrylmaq. Atalǵan sharalar Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Energetıka jáne Qarjy mınıstrlikterimen birlesip qabyldanady.
Naryqty retteýge baılanysty sıfrly maınıngti lısenzııalaý engiziledi. Munda negizgi krıterıı tehnıkalyq talaptarǵa sáıkes bolý, ıaǵnı qajetti jabdyqtardyń, órt qaýipsizdigi boıynsha tıisti bólmeniń jáne mindettemelerdiń bolýyn qarastyrý kiredi. Sondaı-aq arnaıy tarıfti engizý, elektr energııasyn kvotalaý júıesi naryq músheleri men jalpy memleket úshin ashyq jáne túsinikti naryq qaǵıdattaryn ornatady.
Halyqaralyq tájirıbeni eskerip, salyq salýdyń ońtaıly júıesi aıqyndalady. Bul oraıda Qytaı tájirıbesin qaıtalamaý úshin naryqtaǵy básekelestikti arttyrý, mańyzdy oıynshylardyń elimizde jumys isteýge degen yntasyn saqtaý sekildi táýekelder eskeriledi», dedi B.Mýsın.
Sıfrly damý mınıstri ESG talaptaryn saqtaý turǵysynan «aq» maınerlerge tıisti mindettemeler qoıylatynyn jetkizdi. Sıfrly aktıvter jónindegi zań jobasy bir top Májilis depýtatymen kóterilgendikten bul is-sharalar atalǵan zań jobasynyń aıasynda talqylanady.
Budan bólek, salaǵa jaýapty quzyrly organ basshysy Qazaqstanda halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletin krıptoındýstrııa salasyn damytý úshin ekojúıe qurý qarastyrylatynyn aıtty. Atap aıtqanda, krıptobırjalardy quryp, olardyń qatysýshylary úshin banktik qyzmet kórsetýdi iske qosý (Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy), sol sekildi maınıngtik pýldar qolǵa alynady. Jaýapty vedomstvolar osy amaldar naryqta naqty jáne aıqyn erejelerdi ornatyp, energetıkalyq júıege shamadan tys júkteme túsirmeı, maınıng fermalardy «sur» aımaqtan shyǵarýǵa oń áserin tıgizedi degen senimde.
