«Myń bala» ulttyq olımpıadasyna tirkeý bastaldy
Búginde qala men aýyl mektepterindegi bilim sapasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý máseleleri ózekti. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetinshe, elimizde 7 471 orta bilim beretin mektepterdiń 5 262-i – aýyl mektepteri. Bul – barlyq mekteptiń 74,6 paıyzy. Onyń 2 786-sy shaǵyn jınaqty mektepter ekenin eskersek, orta bilimniń deńgeıi mekteptiń ahýalyna, muǵalimderdiń biliktiligine táýeldi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Májilistiń jalpy otyrysynda: «Biz mektepterdi qalaı materıaldyq jaǵynan qamtamasyz etsek te, bilim sapasyn jaqsy muǵalimdersiz kóterý múmkin emes. Uly Ahmet Baıtursynuly aıtqandaı, muǵalim – mekteptiń júregi. Sondyqtan muǵalimder tapshylyǵy bar óńirlerge úzdik pedagogterdi tartýdyń arnaıy qoldaý paketteri bar baǵdarlama ázirleýdi tapsyramyn», dedi.
Osy qordalanǵan máseleni sheship, aýyl men qala bólinisindegi bilim sapasyn teńestirý úshin «Myń bala» olımpıadasy úshinshi jyl qatarynan uıymdastyrylyp jatyr. Eki jyl ishinde olımpıadaǵa aýyl mektepterinde oqıtyn 400 myńnan asa 5-6-synyp oqýshysy qatysty. 2021 jyly elimiz boıynsha 150 myńǵa jýyq oqýshy tirkelip, 4 320 aýyl mektebiniń 92 myń oqýshysy testileýden ótti.
Olımpıadaǵa qatysý úshin 19 aqpannan 20 naýryzǵa deıin tirkelýge bolady. Aýyl mektepterinde keıingi eki oqý jylynda bilim alyp jatqan 5-6-synyp oqýshylary qatysa alady. «Myń bala» olımpıadasyna ınternet jelisine qosylǵan kez kelgen kompıýter nemese uıaly telefon arqyly tirkelýge bolady. Tartysty dodanyń birinshi kezeńi 4 jáne 8 sáýir aralyǵynda onlaın formatta, al ekinshi kezeńi 27-29 sáýir aralyǵynda óńirlik testileý ortalyqtarynyń bazasynda oflaın ótedi dep josparlanyp otyr. Oqýshylardyń akademııalyq bilimin ǵana emes, daǵdylaryn baǵalaý úshin kognıtıvti oılaýdyń deńgeıindegi suraqtar da beriledi. Olımpıadada aýyl oqýshylarynyń qabileti joǵary ekeni anyqtalyp, akademııalyq biliminiń báseńdigi baıqalǵan. Osyny negizge ala otyryp, jeńimpazdarǵa elimizdiń jetekshi mektepterinde oqýǵa múmkindik berý arqyly bilimin arttyryp keledi.
Eki jyl ishinde respýblıkadan jınalǵan kil úzdikterdiń ishinen sýyrylyp shyqqan 600-ge tarta jeńimpaz «Daryn» mamandandyrylǵan mektepterine, «Bilim-Innovasııa» lıseılerine, respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebi sııaqty elimizdiń jetekshi mektepterine oqýǵa tússe, 2 myńǵa jýyq fınalıster Elbasy akademııasynyń Birge oqý onlaın mektebinde pándik daıyndyqtan ótýge múmkindik aldy.
Aýyl oqýshylarymen qatar «El úmiti» bastamasynyń jobalarynda joǵary nátıje kórsetken aýyl mektepterine de qoldaý kórsetilip keledi. Jaqynda Nursultan Nazarbaev qory 2 mln teńgeniń qarjylaı sertıfıkatyn Qyzylorda oblysynyń Qazaly aýdanynda ornalasqan Erjigit Bozǵulov atyndaǵy №249 mektep-lıseıine tabystady. Jobaǵa qatysqan 4 myńnan asa mekteptiń ishinde bul oqý orny úzdikter qatarynda boldy. Olımpıadanyń qorytyndysy boıynsha, mektepte 66 fınalıst jáne 21 jeńimpaz anyqtaldy. Bul – elimiz boıynsha aýyl mektepteri arasyndaǵy úzdik kórsetkish.
Birge oqý onlaın mektebi – jańa format
Elimizde osyǵan deıin Birge oqý onlaın mektebi sekildi bilim berýdiń tyń tásilin engizgen júıe bolǵan emes. Bilim básekesinde bási bıik bolǵandar shalǵaı aýylda otyryp-aq elimizdiń bilikti ustazdarynan bilim alýǵa múmkindigi bar. Qazirgi bilim tehnologııalary naryǵynda onlaın qosymsha bilim beretin platformalardyń sany kóp bolǵanymen, barlyǵy derlik aqyly. Áıgili onlaın mektepterde oqýshylardyń sany bar bolǵany 3 myńnan aspaıdy. Al Birge oqý onlaın mektebinde 5 myńnan asa «Myń bala» olımpıadasynyń fınalısteri men jeńimpazdary, ár óńirdiń belsendi oqýshylary tegin bilim alyp jatyr. Olar jahandyq jeliniń múmkindikterin qoldana otyryp, matematıka, aǵylshyn, jaratylystaný, orys tili nemese qazaq tili pánin oqıdy.
Jańa oqý jylynda sıfrly tehnologııalardy tıimdi paıdalanýdyń ádisin biletin bilikti ustazdyń sany 42-den 150-ge artty. О́ńirlerdegi Nazarbaev zııatkerlik mektepteri, Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebi jáne Nur-Sultan qalasy lıseıleriniń joǵary sanatty muǵalimderi aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy jáne sıfrly bilim berý quraldaryn qoldana otyryp sabaq ótedi. Pánge degen qyzyǵýshylyqty arttyratyn kóptegen dıdaktıkalyq jáne úlestirmeli materıaldar, ártúrli deńgeıdegi test tapsyrmalary men tálimdik, taǵylymdyq resýrstar qoldanylady. Oqytý ádisinde sabaqtar oıyn túrinde geımıfıkasııa tásilimen túsindiriledi. Kúndelikti oqý baǵdarlamasynyń sapasyna jáne ádistemelik nusqaýlyqqa sáıkes ótýin 15 pán ádiskeri jiti qadaǵalap otyrady. Olar sabaq aıaqtalǵan soń beınejazbany qarap shyǵyp, sabaqtyń qalaı ótkenin baǵalaıdy.
Birge oqý onlaın mektebinde bilim berip qana qoımaı, oqýshylardyń jeke qasıetterin damytý úshin psıhologııalyq turǵyda da daıyndaý qarastyrylǵan. Bir aıda eki ret tárbıe saǵaty ártúrli taqyrypta ótedi. Mysaly, taım-menedjment, sıfrly etıket, emosııalyq ıntellekt. Al oqýshylardyń kúndelikti sabaqqa qatysýyn 45 tıýtor nazarda ustap, árdaıym baılanysqa shyǵady. Oqýshylardyń turǵylyqty jerine jáne ınternet jyldamdyǵynyń tómen bolýyna qaramastan, Birge oqý onlaın mektebindegi qatysý belsendiligi 99 paıyzǵa, kúndelikti sabaqtarǵa qatysýy orta eseppen 82 paıyzǵa jetip otyr. Olardyń basym bóligi sınhrondy, ıaǵnı onlaın rejimde oqıdy.
Jol ashar joba
«Elbasy medali» jobasyna bir jyl ishinde 14-29 jas aralyǵyndaǵy 20 myńnan asa jas qazaqstandyq qatysyp, kreatıvti azamattardyń tutas shoǵyry qalyptasty. Olar jalyndaǵan jastyq shaqta boıyndaǵy kúsh-qýatyn jınap, ıgilikti iske jumyla kirisken. Qatysýshylar jobanyń úsh deńgeıiniń birin tańdap, 7 negizgi baǵyt boıynsha damıdy: sport, talanttar men daǵdylar, kitap oqý, ulttyq mura, eriktilik, ekspedısııalar men joryqtar, eńbek tájirıbesi.
«Elbasy medali» – jastarǵa qıyndyqtardy eńserýdiń jolyn kórsetip, olardyń ıkemdi daǵdylaryn damytýdy kózdeıtin baǵdarlama. Jobada 359 tálimger, 17 aımaqtyq úılestirýshi men 17 sarapshy bar. Osy kúnge deıin 2 216 qola, 40 kúmis jáne 3 altyn qatysýshy bar. Sondaı-aq 344 qatysýshy baǵdarlamany aıaqtap, sertıfıkat aldy. 2019 jyldan bastap 6 187 qazaqstandyq medal aldy.
Bıyl «Elbasy medali» ıegerleriniń 605-i grant alyp, elimizdegi aldyńǵy qatarly joǵary oqý oryndaryna tústi. Olardyń 35 paıyzy – aýyldyq jerlerdiń, 63 paıyzy qalanyń turǵyndary, sondaı-aq 25 paıyzy – uldar, 75 paıyzy – qyzdar.
«Elbasy medali» qatysýshylarynyń jetistikterin baqylap otyramyz. Joba arqyly platformalar ashyp, bilim salasyna óz úlesin qosyp júrgender de bar. Mysaly, Almaty oblysy Kóksý aýdany Mámbet aýylynyń turǵyny Yqylas Tursynbaı esimdi qatysýshy «Elbasy medali» jobasy arqyly mobılografııany meńgerip, mektepte stýdııa ashyp, qosymsha tabys taýyp júr. Bul jobaǵa deıin ol beıne túsirýdiń qyr-syryn bilmegen. Jýyrda Nursultan Nazarbaev qory uıymdastyrǵan «I Halyqaralyq jas ǵalymdar forýmynda» gúlderdi avtomatty túrde sýaratyn qurylǵyny oılap tapqany úshin 3-oryndy ıelendi. Onyń aıtýynsha, «Elbasy medali» arqyly boıyndaǵy daryny men bilimin odan ári damytyp, oǵan jańa múmkindikter ashylǵan.
Qazirgi ýaqytta «Elbasy medali» baǵdarlamasyna 10 myńnan asa adam qatysyp jatyr. Onyń ishinde 83%-y – mektep oqýshylary, 11%-y – stýdentter, 6%-y – jumys isteıtin jastar, 0,4%-y – NEET sanatyndaǵy jastar, 24%-y – aýyldyq jerlerden.
«Qabilet qyzmeti» jobasy iske qosyldy
Byltyr qazan aıynan bastap elimizdiń barlyq óńirinde balalardyń qabiletin erte anyqtaýǵa baǵyttalǵan «Qabilet qyzmeti» jobasy bastaldy. Bul joba balanyń damý traektorııasyn qurýǵa kómektesedi. Jobanyń birinshi kezeńinde 10-11 jastaǵy balalardyń qabiletterin XXI ǵasyrdyń tórt negizgi quzyrettiligi – synı oılaý, kreatıvtilik, kommýnıkatıvtilik, kollaborasııa boıynsha dıagnostıkalaý júrgiziledi. Kelesi kezeńderde jasóspirim balalar qatysa alady.Úsh jyl ishinde 17 jasqa deıingi balalardy qamtý kózdelip otyr. Testilerdi Abaı atyndaǵy QazUPÝ psıhologııalyq dıagnostıka salasyndaǵy sarapshylary ázirlep, beıimdedi.
10-11 jas – óziniń boıyndaǵy qabiletin baıqap, mamandyq tańdaýǵa oılanatyn kezeńi. Jas jetkinshektiń boıyndaǵy tabıǵat bergen erekshe qabiletin, darynyn anyqtap, odan ári damýyna baǵyt-baǵdar berý úshin «Qabilet qyzmeti» elimizdiń barlyq óńirinde iske qosylyp jatyr. Testtiń nátıjesin kórgennen keıin mamandar balanyń qaı salaǵa ıkemi bar ekenin tereńinen túsindirip, oǵan baǵyt-baǵdar beredi. Mamandardyń bilimin jetildirý maqsatynda Elbasy akademııasy Almaty qalasyndaǵy Nursultan Nazarbaev qory bazasynda ádiskerler men psıhologterdi daıarlaý boıynsha oqytý semınarlaryn ótkizdi. «Daryn» óńirlik ortalyqtarynyń 100 qyzmetkeri oqytý semınarynan ótip, sertıfıkattar aldy.
Búginde Qabilet onlaın-platformasynda 101 958 oqýshy dıagnostıkadan ótip, qabiletterin odan ári damytý boıynsha mamandardan keńes aldy. Oqýshylardyń dıagnostıka men qabiletterdi anyqtaıtyn testileý Elbasy akademııasynyń Qabilet onlaın platformasynda júzege asady nemese «Daryn» óńirlik ortalyqtaryna baryp test tapsyrýǵa bolady.
Búginde jastar qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi retinde ozyq ıdeıalarymen bólisip, elimizdiń órkendeýine qomaqty úles qosyp keledi. Daryndy jastardy anyqtap, olarǵa qoldaý bildirýge baǵyttalǵan «El úmiti» bastamasy aıasynda Elbasy akademııasynyń jobalary eki jyl ishinde 1,5 mln adamdy qamtydy. Olar zamanaýı túrli daǵdylardy meńgerip, bos ýaqytyn tıimdi úılestirip úırendi, respýblıka boıynsha ózderin damytýǵa nıetti bilimdi, ıntellektýal jastardyń tutas shoǵyry qalyptasyp keledi. Aldaǵy ýaqytta da Elbasy akademııasynyń qoldaýymen jastar úlken jetistikterge jetip, qabiletti de qarymdy jastardyń sany artady dep senim artamyz.
Saltanat SÚGIR,
«Elbasy akademııasy» korporatıvtik qorynyń joba úılestirýshisi
