Kúndelikti qoǵam ómirinde dárigerge qaralmaıtyn adam kemde-kem. Meıli emhana, meıli stasıonar bolsyn, aq jeleńdi dárigerler em izdegen jannyń aýrýyna barlyq kezde arashashy. Al olardyń muqtajdyǵyn elep-eskerý qanshalyqty deńgeıde iske asýda? Bul máselege Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Serikbol Mýsınov óz kózqarasyn bildirdi.
– Elbasy N. Nazarbaev óziniń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda densaýlyq saqtaý júıesi qyzmetkerlerin qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalardy júzege asyrý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Osyǵan baılanysty oıyńyzben bólisseńiz.
– Memleket basshysy jyl saıyn Qazaqstan halqyna arnaǵan joldaýlarynda densaýlyq saqtaý salasyna erekshe kóńil bóledi. Medısına qyzmetkerleri kásibiniń mártebesin kóterý jáne olardy barynsha qoldaý únemi Elbasynyń nazarynda. Bıyl da medısına qyzmetkerlerin áleýmettik qoldaý máselelerine nazar aýdardy. Densaýlyq saqtaý salasy qyzmetkerleriniń áleýmettik paketterin qaıta qarastyrýǵa qatysty tapsyrmany elimizdiń medısına jurtshylyǵy qýana qabyldady.
Sebebi, naýqastardy dertterinen aıyqtyrý úshin kún-tún demeı, aıanbaı qyzmet etip júrgen medısına qyzmetkerlerin áleýmettik qoldaý qajet. О́ıtkeni, aýyryp-syrqaǵan kez kelgen adam eń aldymen dárigerdiń aqyl-keńesine júginedi, sol jazyp bergen dári-dármek arqyly shıpa izdeıdi. Úmitke úmit jalǵap, denniń saýlyǵyn, ǵumyrdyń uzaqtyǵyn sabaqtastyryp jatatyn da solar. Medısına qyzmetkerlerine adamdardyń ómiri men densaýlyǵy úshin asa jaýapty mindet júktelgen. Olar kún saıyn myńdaǵan operasııalar jasap, on myńdaǵan naýqastardy qabyldap, emdeýde.
– Jyl saıyn medısına qyzmetkerleriniń kásibı merekesi sheńberinde «О́z kásibiniń úzdigi» respýblıkalyq baıqaýy uıymdastyrylyp turatynyn bilemiz. Mundaı baıqaýlar dárigerlerdiń bedelin arttyratyny sózsiz. Osy baıqaý týraly toqtalyp ótseńiz.
– Iá, jyl saıyn maýsym aıynda «Úzdik dáriger» ǵana emes, «Úzdik menedjer – densaýlyq saqtaý salasynyń uıymdastyrýshysy», «Úzdik aýyl dárigeri», «Úzdik sanıtarlyq dáriger, epıdemıolog», «Úzdik provızor», «Úzdik meıirger» sııaqty atalymdar boıynsha respýblıkalyq konkýrs ótedi. Konkýrs kásiptiń bedelin arttyrýǵa, medısına qyzmetkerleriniń kásiptik sheberligin, bastamalary men shyǵarmashylyǵyn jetildirýge septigin tıgizetin tamasha dástúrge aınaldy. Keıingi jyldary odan basqa «Densaýlyq saqtaý salasynyń úzdik táýelsiz sarapshysy», «Úzdik donor» sııaqty konkýrstar da ótip turady.
О́tken jyly alǵash ret dıspanserlik esepte turǵan pasıentterdiń arasynda «Úzdik pasıent» konkýrsy ótti. Bul konkýrsta Batys Qazaqstannan kelgen Shýdro Galına Nıkolaevna 1-orynǵa ıe boldy. Memleket basshysy: «О́ziniń jeke basynyń densaýlyǵyn aldymen adamnyń ózi oılaýy kerek. Eger densaýlyqty oılaý ár otbasynyń sharýasy bolsa, onda memleket júzege asyryp jatqan qadamdar áldeqaıda tıimdi shyǵar edi», dep aıtqan bolatyn. Konkýrstyń maqsaty da – halyqtyń óz densaýlyǵyna ortaq jaýapkershiligin jáne dári-dármek boıynsha saýattylyǵyn arttyrý. «Úzdik pasıent» ataǵyna irikteý krıterııleri dárigerdiń barlyq taǵaıyndaýlaryn jáne usynystaryn oryndaý, durys tamaqtaný jáne dıeta ustaý, negizgi dárilerdi únemi qabyldaý, zerthanalyq kórsetkishterdiń deńgeıin jaqsartý, bir jyldyń ishinde negizgi aýrýy boıynsha asqynýlardyń bolmaýy, ıaǵnı, qaralýǵa jáne tekserilýge turaqty kelip turý bolyp tabylady. Osyndaı konkýrstar ótkizý ár pasıent úshin aýrýlardyń aldyn alý jáne óz densaýlyǵyn saqtaý boıynsha jaqsy úlgi bolyp tabylatynyna senimdimiz. Dárigerler de óz kezeginde árbir pasıenttiń saýyǵyp ketýine barlyq tájirıbesin, bilimin jumsaıdy.
– Halyq medısınalyq kómektiń sapasymen qanaǵattansa, dáriger týraly jaqsy pikir qalyptasady. Dárigerler medısınalyq kómekti sapaly kórsetýge yntalandyryla ma?
– Medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrý úshin dáriger «zaman talabynan qalmaı, ilesip otyrý kerek», únemi óziniń bilimin jetildirip otyrýǵa tıis jáne tájirıbede dıagnostıka men emdeýdiń zamanaýı ádisterin qoldaný kerek. Búgingi tańda ol úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. 2012 jyldan bastap stasıonarlyq jáne stasıonardy almastyratyn qyzmetterge aqy tóleý tarıfiniń qunyna medısına qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý úshin qarajat engizilgen bolatyn.
«Yntalandyrylǵan qyzmetker jáne qanaǵattanǵan emdelýshi» qarym-qatynas úlgisi quryldy. Jumys sapasyn jaqsartý úshin yntalandyrý retinde stasıonarlyq medısınalyq uıymdarda medısına qyzmetkerleriniń saralanǵan eńbek aqysynyń ádisi qoldanylady. Medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek uıymdarynyń medısına qyzmetkerleri úshin jan basyna shaqqandaǵy normatıvtiń yntalandyrýshy komponenti qoldanylyp, ol medısınalyq kómek kórsetýdiń nátıjesine qol jetkizgeni úshin tólenedi. Jańa qarym-qatynas úlgisine sáıkes, medısınalyq uıym oqý baǵdarlamasynyń nysanyn, túrin jáne oqytýshy uıymdy, sonyń ishinde, qajettilikke oraı sheteldik uıymdy da ózi tańdaı ala alady.
– Medısına qyzmetkerleri jyl saıyn 20 myńnan astam adamdy ólimnen qutqarady eken. Basqa qandaı sıfrlardy atar edińiz.
– Bul qarapaıym sandar densaýlyq saqtaý júıesi jumysynyń negizgi nátıjesi. Tek 2013 jylǵy sandarǵa toqtalatyn bolsaq, boljaldy ómir súrý uzaqtyǵy – 70,45 jasty qurap (2012 jyly – 69,61), bir jylda 0,84 jasqa artty. Sońǵy 5 jylda ana ólimi 3 esege, náresteler ólimi 1,5 esege azaıdy. Týberkýlezben syrqattanýshylyq 10%, ólim-jitim 24% azaıdy. Sanıtarlyq avıasııa respýblıkalyq ortalyǵy 2013 jyly 1355 ret ushyp, 1813 dárigerlik kómek kórsetti. «Densaýlyq», «Járdem» jáne «Salamatty Qazaqstan» medısınalyq poıyzdary 301 stansanyń 64 myńdaı halqyn dárigerlik tekserýden ótkizdi. Trassalyq dárigerlik-qutqarý pýnktteri brıgadalary 719 ret jolǵa shyǵyp, 2 myńnan astam zardap shegýshige medısınalyq kómek kórsetti. 49 jyljymaly medısınalyq keshen dárigerleri 871 myń adamdy qarady. Qazaqstanda 60 myńnan asa kardıohırýrgııalyq operasııa jasaldy. 10 myńnan astam ashyq júrekke ota jasaldy. О́ńesh jáne asqazan obyry skrınıngi boıynsha 150 myńnan astam adam tekserilip, qýyq bezi obyry skrınıngimen 77 myńnan asa er adam qamtyldy. Tik ishek obyryna 900 myńdaı adam skrınıngten ótkizildi. Byltyr elimizde 177 adamǵa aǵzalary almastyryldy, onyń ishinde 130 búırek, 19 baýyr transplantasııasy jasaldy. Bul tizimdi áli de jalǵastyrýǵa bolady. Men tek keıbir kórsetkishterge ǵana toqtaldym. Osynyń barlyǵy salada eńbek etken myńdaǵan medısına qyzmetkerleriniń kúndelikti adal eńbegi desem, artyq aıtpaǵanym. Aıta keteıik, qazirgi tańda salada 67 myńnan astam dáriger, 155 myńǵa jýyq meıirger jáne 13 myńnan astam provızor men farmasevt eńbek etýde.
Áńgimelesken
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
