Qylmys qaıtse azaıady?

Qaıtkende qylmys azaıady? Qaıtkende izin sýytpaı ashylady? Qaıtkende qylmystyń aldyn alýǵa bolady? Quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý sharalary jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń májilisinde osy saýaldar ótkir qoıyldy. Oblys óńirinde ótken jyly qylmys 2012 jylmen salystyrǵanda 13,5 paıyzǵa ósken. Quqyq profılaktıkasynyń ár úsh jylǵa belgilenetin óńirlik baǵdarlamasy sheńberinde 2011-2013 jyldary atqarylǵan ju­mystar qorytyndylandy. Biraq oblys ákimi Nuraly Sádýaqasovtyń aıtýynsha, qylmyspen kúreste shepti buzǵan, eleń eterlik eshteńe baıqalmady. Onyń esesine adam óltirý, zorlaý, urlyq, buzaqylyq sekildi qylmystyń aýyr túrleri azaıar emes. Tipti, oblystyń keıbir aýdandarynda órship tur deýge de bolady. Mysaly, qylmys Taran aýdanynda ótken jyly 96,8, Lısakov qalasynda 85,9, Amangeldi aýdanynda 77,3 paıyzǵa kóbeıgen. Oblystyq ishki ister bas­qar­masynyń basshysy Tilegen Mátkenov qylmystyń kóbeıý kórsetkishin qylmys sıpatyndaǵy kelgen dabyldyń barlyǵyn tirkegennen dep túsindirdi. Sonda byltyr óńirde barlyǵy 25580 qylmystyq áreketter tirkelgen. Asa aýyr qylmystar azaıǵanymen, onyń ashylýy da burnaǵy jyldarmen salystyrǵanda kóńil kónshitpeıdi. Mysaly, aldyńǵy jyly asa aýyr qylmys 80 paıyzǵa ashylyp, kináliler dáleldense, byltyr bul kórsetkish 69 paıyzben shekteldi. Sonymen qatar, alaıaqtyq faktileriniń tórtten biri ashylýsyz, urlyqtyń 7 paıyzy da jumbaq kúıinshe qalǵan. Oblys óńirinde esirtkimen baılanysty qylmys túrleriniń kóbeıýi alańdatarlyq halde. General esepti jyly 406 kılogramm esirtki zattarynyń tárki­lengenin tilge tıek etti. Bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 124 kılogramǵa kóp jáne 318 esirtki qylmysy anyqtalǵan. Qylmystardyń ashylyp jatqany da burynǵyǵa qaraǵanda az, ıaǵnı 12,2 paıyzǵa kemip ketken. Tilegen Mátkenov bul máselede osy salanyń ma­terıaldyq-tehnıkalyq ja­ǵyn nyǵaıtýdy, baqylaý beıneka­meralarynyń, beınetirkemelerdiń jetispeýshiligin, oblysta mamandar men qyzmetkerler sanyn 500-ge deıin jetkizý kerektigin aıtty. Bi­­raq bıýdjetten ishki ister vedomstvosyna bólingen qarjyny az deýge bolmaıdy. – 2011 jyldan beri oblystyq ishki ister basqarmasynyń bıýd­jeti 16 paıyzǵa kóbeıdi, ótken jyly ol 6 mıllıard teńgeni qura­dy. Qylmystyq jaǵdaıdyń nashar­laǵanynan basqa nátıjesin kórip otyrǵanymyz joq,  – dedi oblys ákimi Nuraly Sádýaqasov. Al kadr máselesine kelgende tek san qýý ádisi oryn alyp otyrǵan syńaıly. Qazir aýyldyq-selolyq okrýgterdiń barlyǵynda ýchaskelik ınspektor bar. Biraq ýchaskelik ınspektorlardyń 30 paıyzy aýylda turmaıdy. Olar da aýyldaǵy jerin qalada otyryp óńdeıtin «asfalttyq kásipkerler» sekildi, ózderi aýdan ortalyǵynda nemese qalada turyp, aýylda qyzmet isteıdi. Jaǵdaı mine, osyndaı. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.