Almaty aglomerasııasy: Túıtkildi máseleniń túıini qalaı sheshilmek?

Máselen, adamdardyń oblys ortalyqtary men iri megapolıster mańyna úzdiksiz kóship kelýi sol óńirlerdegi halyq sanynyń kúrt artýyna ákelýde. Bul óz kezeginde baspana, jumys orny, mektep, emhana, jol, qoǵamdyq kólik qatynasy sııaqty áleýmettik qajettilikti kún tártibine shyǵardy. Iаǵnı jergi­lik­ti ekonomıkaǵa túsetin qosymsha salmaqtan bólek, rettelmegen eńbek kúshi men quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý sııaqty talaptar týyndaýda. Osylaısha, áleýmettik oshaqtar paıda bolǵany jasyryn emes. Jáne qala mańyndaǵy eldi mekenderde adam tózgisiz jaǵdaıda turyp jatqan jurttyń problemasy uzaq jyldar boıy sheshilmegeni de ras. Onyń ashy jemisin bıylǵy qańtar oqıǵasy kezinde tatyp ta úlgerdik. О́ıtkeni beıbit sherýdiń sońy jappaı tártipsizdik pen terrorlyq aktilerge ulasqanda, arandatý­shylar­dyń uranyna ilesip ketken jastar­dyń kóbi osy aýmaqtarda turyp jatqan áleýmettik «aýtsaıderler» bolatyn. Bul pikirdi qyrǵynǵa qatysý­shylardyń áleýmettik portretin jasaǵan Bas prokýratýra mamandary tolyqtaı aıqyndap otyr. Demek Almaty mańyndaǵy aglomerasııa men ýrbanızasııa úrdisiniń astarynda úlken problemanyń jatqanyn bárimiz bildik dese de bolady. Al endigi kezekte aıtylǵan jaǵdaıdy jaqsartýdyń joldary qalaı bolmaqshy?

Bul suraqtyń jaýaby Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqy­na arnaǵan jańa Jol­daýynda tolyq qamtyldy deýge negiz bar. Prezıdent «Almaty aglomerasııa­syna qatysty túıtkilder kóp. Osy jáne basqa da jaıttardy eskere otyryp, Almaty oblysyn ekige bólýdi usynamyn. Bul óńirde Jetisý jáne Almaty oblystary qurylady. Alma­ty oblysynyń ortalyǵy Qap­shaǵaıda bolýy kerek. Al Jeti­sý oblysynyń ortalyǵy Taldy­qorǵanda ornalasady», dedi. Iаǵnı qazirgi Almaty oblysynyń aýma­ǵyn ekige bólý arqyly megapolıs mańyndaǵy áleýmettik ahýal­dy retteýdiń naqty joly aıqyn­dal­dy. О́ıtkeni turǵyn sany 2 mln adamnan asatyn Jetisý aı­maǵy úshin jergilikti ákimshilik basqarý tetikteriniń keı­bir tar­maǵy tolyqqandy jumys iste­meı otyrǵany ashyq aıtylyp júr­gen bolatyn. Máselen, Almaty mańyndaǵy 5 aýdannyń jaǵ­ra­pııa­lyq ornalasýy men ekono­mıkalyq áleýeti oblystyń basqa aýdandaryna qaraǵanda ar­tyqshy­lyq­qa ıe bolǵanymen, bir­qatar áleýmet­tik máseleniń qor­dalanýymen de erekshelene bastaǵan edi. Derek boıynsha qazirgi Almaty oblysy­nyń aýma­ǵyndaǵy saıajaılardyń negiz­gi bóligi megapolıs aglomerasııa­syna kire­tin Ile, Talǵar, Qarasaı, Jambyl, Eńbekshiqazaq aýdandaryna tıesili eken. Al adamdardyń úlken shoǵyry dál qazir osy saıajaılardy meken etýde. Málimetke qaraǵanda, atal­ǵan aýdandardyń aýmaǵyndaǵy jańa qurylys oshaq­tary men saıajaılardy me­ken­deıtin turǵyndar sany 500 myń adamǵa jeteǵabyl kórinedi.

– Oblystaǵy saıajaılar máse­le­sin keshendi túrde qaras­tyrý kerek. Ob­lysta barlyǵy 705 saıajaı bar, onyń ishinde 674 saıajaı nemese olardyń 95,6 paıyzy Almaty aglomerasııasy aı­maǵynda orna­lasqan. Saıajaılarda 214 myń adam turady. Bıýdjet qar­jysy men jeke ınvestısııany tarta oty­­ryp, Talǵar, Ile, Eńbek­shi­qazaq, Qara­saı aýdandarynda jańa turǵyn úı salý men ınf­ra­qurylym júrgizý arqyly olar­­­dy qonystandyrý kerek nemese saıajaı­­­lar­ǵa eldi meken már­tebesin berý qajet. Biz osy má­selege qatysty is-qımyl jos­­paryn ázirlep jatyrmyz, tıis­ti usy­nystar engiziletin bolady, – degen edi buǵan deıin Almaty oblysynyń ákimi Qanat Bozymbaev.

Jalpy, Almatymen shekte­setin aýdan­dardyń aýmaǵyn­daǵy saıajaılar­dyń áleýmettik kartınasy asa kóńildegi­deı emes. Atalǵan saıajaılardyń 90 pa­­ıyzynda gaz, asfalt pen sý qubyry degen atymen joq. Buǵan eń basty áleýmettik qajetti nysandar mektep pen aýrýhana, emhananyń tapshylyǵyn qosyńyz jáne bul máseleden jergilikti ákimdik­tiń habary bola tura, sheshim qabyl­daýda dármensiz bolyp keldi. Iаǵnı aýdandardyń atqarýshy bıligi zań bo­ıynsha saıajaı úı­leri tek aýylsharýa­shy­lyq maq­satyna paıdalanylýy kerek, son­dyqtan ol jerge gaz ben sý tartý tur­ǵyndardyń óz mindetine kiredi degen jaýaptan tanǵan emes. Al mektepter­degi úsh aýysymdy oqy­tý máselesi ishki kóshi-qonǵa jáne bala týý kórsetkishiniń joǵary bolýyna baılanysty únemi ózekti bolyp keldi. Qazirgi ýaqytta oblysta 54 úsh aýysymdy mektep bolsa, onyń derligi osy Almaty aglomerasııasyna kiredi.

Toqeterin aıtqanda, el ishinde Pre­zıdenttiń Almaty oblysyn ekige bólip, qaıta qurý týraly bastamasy oń nıetpen qabyldanǵany anyq. Bárinen buryn, aýmaqtyq ózgeris atalǵan áleý­mettik máse­lelerdiń túpkilikti sheshýge jol ashady degen senim zor.

– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń jańa Joldaýynda aıtylǵan mindetter men berilgen tapsyrmalar­dy oryndaýǵa jedel kirisemiz. Shynym­dy aıtsam, Almaty oblysynyń ekige bólinip, ortalyǵy Taldyqorǵan qalasy bolyp, Jetisý oblysy atanýyn jáne megapolıs attas oblystyń orta­lyǵyn Qapshaǵaı qalasyna ornalastyryp qurý týraly Memleket bas­shysynyń sheshimi men úshin de kútpegen jańalyq boldy. Meniń bilýimshe, jergilikti turǵyndar da bul bastamaǵa qarsy emes. Ási­rese Qapshaǵaı qalasyna D.Qonaev esimin berý týraly bastama el ishinde qyzý qoldaýǵa ıe. Endi jumys isteımiz. Biz buǵan deıin de aımaqtaǵy turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq jáne ınfraqurylymdy damytýdyń ózek­ti máselelerine nazar aýdaryp kel­dik. Sonyń ishinde tozyǵy jetken sý júıelerin jańartý, eldi meken­der­di gazdandyrýdy jal­ǵastyrý, Taldyqorǵan qala­sy­nyń ınjenerlik-kólik ınfraqurylymyn damytý, kezekte turǵandardy sapaly jáne qoljetimdi turǵyn úı­men qamtamasyz etý, sonymen qatar ishki ister organ­dary qyz­met­kerlerine turǵyn úı tólem­derin berý, turǵyndardyń sapaly saıajaı massıvteri problemalaryn sheshý baǵyttary da qamtylǵan. Al Joldaý júktegen mindet boıynsha bul máseleler odan ári zerdelenip, sheshi­min tabatyn bolady, – dedi Almaty obly­sy­nyń ákimi Qanat Bozymbaev.

Almaty oblysy