Joldaýdyń ár sóılemin shuqshııa oqýǵa týra keldi. Babalarymyzdyń «Ishten shyqqan jaý jaman» sózi mysalǵa keltirilipti. Joldaýda «Tóńkeris jasaýǵa umtylǵandardyń arasynda belgili adamdar boldy» delingen. Osy tusta «Sol belgili adamdar kimder?» degen suraq kóńilde kóldeneńdeı beredi. «Joǵary laýazym ıeleri memleketke satqyndyq jasasa» bul da ashyq aıtylýy kerek degen oıdamyn.
Árıne, Elbasynyń ótken otyz jyl ishindegi eńbegin eshkim joqqa shyǵara qoımas. Biraq halyq tarapynan oǵan tańylyp jatqan kinálar men aıyptaýlardyń bárin teristeý bılik pen jurtshylyq arasyn bitistire túsedi degenge sene qoıý qıyn. Sol kúnderi Qaýipsizdik keńesi buǵyp qaldy. Kárim Másimov nege satqyndyq áreketke bardy? Mine, osy jáne basqa suraqtar el taǵdyryna alań árbir qazaqstandyqty oılandyryp júrgeni anyq. Joldaýda «Biz teris pıǵyldy adamdardyń memlekettik tóńkeris jasamaq bolǵanyn naqty bilemiz» delinse, bul jaıyndaǵy tolyq aqparatty el halqynyń tezdetip bilgenin qalar edik.
Joldaýdaǵy myna joldar kóńilge úmit uıalatady: «Qaǵaz betinde ǵana júzege asyrylǵan, biraq shyndyqqa esh janaspaıtyn jalǵan tabystarǵa masattanyp otyratyn zaman kelmeske ketti. Halyqqa kópirme sóz, bos ýáde emes, kózben kórip, qolmen ustaýǵa bolatyn oń ózgerister kerek». Solaı bolsa jaqsy ǵoı. Kóńilimizde júrgen kóp qyjyldy dóp basqan. Shyndyqqa janaspaıtyn jalǵan kórsetkishter men málimetterdi berip otyrǵan ártúrli deńgeıdegi statıstıkalyq qurylymdar. Sirá, kezinde olarǵa «joqty bar etip kórsetý» tapsyrmasy berilgen. Olar ol júktemeni kúni búginge deıin buljytpaı oryndaýǵa ábden boılary úırenip ketken. Aǵattyqty dál sol kúıinde kórsetpeýdiń zardaby qandaı bolatynyn ómirdiń ózi kórsetip berdi.
Joldaýdaǵy myna joldardy kóregendik dep baǵalaımyn. «Búkil quzyret bir qolda bolýyna negizdelgen basqarý júıesi qazir óziniń tıimdiligin joǵaltty. Bul júıe kózqarasy men ustanymy árqıly azamattyq qoǵamdy uıystyra almaıdy... Aldymyzda Parlamenttiń rólin kúsheıtý mindeti tur. Bul «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn tabysty júrgizýge jol ashady».
«Barlyq azamatqa birdeı múmkindik beriletinine Memleket basshysy myzǵymas kepil bolýǵa tıis. Sondyqtan Prezıdenttiń jaqyn týystaryna saıası memlekettik qyzmetshi bolýǵa jáne kvazımemlekettik sektorda basshylyq laýazymdardy ıelenýge zań júzinde tyıym salynady. Mundaı normany Konstıtýsııaǵa engizsek te artyq bolmaıdy dep sanaımyn. Prezıdenttiń ókilettigi kóp bolsa, ol soǵurlym sheksiz bıliktiń ıesine aınalady». О́te durys aıtylyp otyr. Sheksiz bılikte shekesi shylqyǵandar ózderiniń negizgi mindetin, memlekettiń tutastyǵy men birligine jaýapty ekendikterin umytyp ta ketkendeı. Bılikke sheksiz qomaǵaılyq, maqtaý-madaqtaýǵa maldaný kimdi bolsyn basqarý tizgininen aıyrylýyna, aınalasyndaǵy sybaılas toptardyń ýysynan shyǵa almaı qalýyna aparyp soqtyratynyn ómirdiń ózi, myna qańtar oqıǵasy anyq kórsetti. Memleketti jeke menshigi sııaqty kóre bastaý, memlekettegi eń joǵary laýazymdy tulǵanyń qolynda barlyq ókilettiktiń shoǵyrlanýy, oǵan jaqyn tulǵalar men qarjylyq-olıgarhııalyq toptardyń yqpalyn orynsyz kúsheıtetin de ótken ýaqyttyń bizge kórsetken shyndyǵy.
Joldaýda ókildi bılik tarmaǵyn qaıta qurý máselesi keń qamtylǵan. «Partııada joq azamattar Májiliske ǵana emes, jergilikti ókildi organdarǵa da saılana almaıtyn boldy. Muny ashyq moıyndaýymyz kerek. Sonyń saldarynan halyqtyń saılaý naýqanyna qyzyǵýshylyǵy kúrt tómendedi. Saılaýdy kerek qylmaıtyn adamdardyń qatary kóbeıdi. Olar ózderiniń daýysy mańyzdy ekenine, el ómirin jaqsartýǵa yqpal ete alatynyna senbeıtin boldy. Ashyǵyn aıtsaq, qazir jurt depýtattardy asa tanı bermeıdi»... Mine, kóńilde júrgen ashy shyndyqtyń biri osy. Kezinde ózimiz bir shetinde júrgen jumys bolǵan soń biletinimiz, saılaýǵa kelmegen adamdardyń ornyna ózderine qajetti kandıdatýra úshin toptap bıýlleten salyp, ótirik saılaý ótkizý jazylmaıtyn dertke aınaldy. Halyqtyń kóptegen ókiliniń «birde-bir durys ótken saılaýdy kórgen joqpyz», deýi ras sóz. Áıtpese, búkil Qazaqstan boıynsha bir kandıdatýranyń 90 paıyzdan asa daýys jınaýy eshqandaı aqylǵa syımaıdy. Demek ótirikti de oılanbaı aıtatyn dárejege jettik.
Joldaýda saılaý júıesin jetildirý, partııalyq júıeni damytý múmkindikterin keńeıtý, saılaý úderisin jańartý, quqyq qorǵaý organdaryn kúsheıtý boıynsha kóterilip otyrǵan máseleler eger jergilikti jerlerde burynǵy kóz de, boı da úırengen taptaýryn jasandylyqtan arylyp, shyndyqqa negizdelip júrgizilse, jańarý men jańǵyrý jolyna túsip, Jańa Qazaqstan qurarymyz anyq.
Joldaýdyń jetinshi bóliminde buqaralyq aqparat quraldarynyń da tyń mindetteri belgilengen. «Buqaralyq aqparat quraldary básekege qabiletti jáne erkin bolýy kerek» delingen. Demek gazetterdiń ústinen qarap, redaktordyń bıligine qol suǵýshy qandaı da bir qurylymnyń bolýy – budan ári tıimdiligin joǵaltatyny anyq. «Jýrnalıster óz eline jáne azamattaryna shynaıy janashyr bolýǵa tıis. Buqaralyq aqparat quraldary bekerden beker «tórtinshi bılik» atanbasa kerek», delingen Joldaýda. Endeshe, «tórtinshi bıliktiń» óz quzyreti sheńberinde qanatyn erkin jazatyndaı jaǵdaıy bolýǵa tıis.
Qasym-Jomart Toqaev Joldaýdyń sońǵy bóliginde otandastarǵa arnaǵan sózinde: «Osy turaqsyz, qubylmaly álemde Qazaqstanymyz bizden basqa eshkimge kerek emes. Sondyqtan maǵan elimniń amandyǵy men jerimniń tutastyǵynan asqan qundylyq joq... Babalar amanatyna adal bolyp, ony urpaqqa tabystaý – men úshin kıeli paryz», dedi. Bul árbir eljandy, sanaly otandastyń máńgilik ózgermeıtin júrek únine aınalyp, sol jolda birligimizdi kórsetkende ǵana jańa Qazaqstannyń jarqyn beınesin kóre alamyz.
Tańatar DÁRELULY,
Qazaqstannyń Qurmetti jýrnalısi,
Qurmanǵazy aýdanynyń Qurmetti azamaty, «Qurmet» ordeniniń ıegeri
