Kollajdardy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bul jerde másele kóbelek jasynyń uzaq, kelteliginde emes syndy. Kóbelek qanatyndaı jeńil sózdiń zil-batpan oıy men qanyq seziminde bolsa kerek áńgime. Gúlden gúlge qonǵan jándiktiń bul túriniń ekinshi aty sezim men shabyt emes pe? Kóbelek bir aı bolsa da shabytpen ómir súredi. Týyp-óletin ýaqyty da jupar ańqyǵan mamyr, maýsym, shilde aılary. Atyrap gúlge oranǵan, aýa jupar, dala shýaq, shóp shyryn, shalǵyn sharap, jerdiń beti jarty jumaqqa aınalǵan kez. Budan keıin kóbelek kóp uzamaı ólip qalǵanymen, sol sezimdi qystyń qaqaǵan qar-aqpanynda da ustap tura alýynda ǵoı áńgime. Qazaq jyrynda qaı aqyn sondaı degende Saǵı Jıenbaevtyń poezııasyn eske túsedi. Onyń kez kelgen jyr jınaǵyn alyp paraqtaı berýińizge bolady. О́kindirmeıdi. О́ne boıyńdy ińkár sezimge, appaq úmitke tundyrady. Aqyn Esenbaı Dúısenbaıuly aıtqanyndaı, «maısaly samal saılarda, maıysa esip maıda lep, saıraıdy boztorǵaılar da: «Saǵıdaı jyrlaý qaıda dep?». Osy jalǵyz shýmaqta Saǵı aqynnyń bar bolmys-bitimi turǵanǵa uqsaıdy. Kitabyn ashyp paraqtaı bastasańyz, qumaryń qanbaı qalaı oqyp taýysyp tastaǵanyńdy bilmeı de qalýyńyz múmkin.
«Kóktemniń balǵyn kezi edi, ánshi qus kókte aǵylǵan. Jemniń de jasyl ózegi, kógildir munar jamylǵan» deıdi Saǵı. Tipti aqynnyń kógildir, boz munarynyń ózi yntyqtyrady. «Kóktemniń balǵyn kezinde» sút tatyǵan seleýlerdiń arasynda gúl men jupar ıisine qanyǵyp jatyp quıqyljyǵan boztorǵaıdyń únine del-sal kúıde balbyrap ketesiz. Alǵashqy shýmaqtyń ózinen osylaı kúı keshtiredi. Ári qaraı da tamyljyǵan tabıǵat áýezderine jalǵasady eken dep oılaısyz. Biraq odan da ǵajap, odan da tańǵajaıyp sýretti ákeledi kóz aldyńyzǵa. Úzik-úzik qylmaı tolyq bir oqyp shyǵaıyqshy:
«Kóktemniń balǵyn kezi edi,
Ánshi qus kókte aǵylǵan.
Jemniń de jasyl ózegi,
Kógildir munar jamylǵan.
Sondaı bir kúnniń birinde
Jaǵaǵa kelip jattym da,
Saýsaǵym basy dirildep,
Atyńdy jazdym aq qumǵa.
Bilmediń biraq sen de ony,
Ol jáıdi eshkim bilmegen,
So boıda tentek jel qoly
Jasyra salǵan qummenen...
Qoshtasyp qyrlar kóp gúlmen,
Jer betin qyraý japqanda,
Atyńdy jazyp kettim men
Alǵashqy jaýǵan aq qarǵa.
Túspedi kóziń oǵan da,
Saǵan da biraq joq ókpem,
Sol kúni soqqan boranda,
Qar basyp qalǵan kenetten».
Esenbaı Dúısenbaıuly aıtqandaı, Saǵı osylaı jyrlaıdy. О́leń aıaqtalmasa da, osy jerden toqtap bir elestetýge týra keledi. Buralyp aqqan kúmis sýdyń boıyndaǵy jasyl ózektiń ústinde turǵan juqaltań ǵana kógildir munar, ol bálkim sizdi yntyqtyrǵan sulýdyń moınyndaǵy sánge taqqan kók sharftaı áserge bóleı bastaıdy. Jaǵaǵa sol kisini armandap talaı barmadyńyz ba? Saǵıdyń mahabbat lırıkasynda osyndaı jasań, beıkúná sezimder jıi ushyrasady jáne ol sezimderdi tabıǵattyń balǵyn kezimen ádemi úılestiredi aqyn. Bir emes, eki, eki emes, úsh jaqtan úılestirip otyrady olardy. Táttimbettiń «Kókeıkestisin» Ábiken Hasenuly shalǵanda anyqtap tyńdasa bastapqy únmen qaptaldas eki saryn shyǵyp turady ǵoı shanaqtan. Saǵı poezııasy da tap solaı, bulaq sýyndaı móldir sezim sana jaryǵyna shaǵylysyp qubylyp shyǵa keledi. Jumekenniń aıtatyny bar edi ǵoı. «Ún tógildi túrlenip, kók gaýhardan ketti aýmaı» dep. Gaýhar jaryq túsýine qaraı ár tusynan ártúrli sáýle shashyp turady eken. Balbyratqan tabıǵat, balqyǵan jan, saýsaq ushyn dirildetip kep júrekten quıylǵan qan, sol qanmen jazylǵan esimdi esh oılanbastan óshire salǵan surqııa jel... Surqııa jeldiń ózin maıda estirip, tentek dep beredi aqyn. Saǵıdyń Saǵılyǵy osynda dep bilemiz.
Jaz aılary sýretteletin alǵashqy úsh shýmaqtan keıingi eki shýmaqta aqyn qystyń kezindegi sezimge alǵashqy aq qardy parallel alady. «Jer betin qyraý japqanda» degenge «jasyl ózekke jamylǵan kógildir munar» da solaı úılesken. Munyń bárin aqyn osylaı qylaıynshy dep jasamaǵan, solaı týǵandyǵymen de Saǵımyn dep tur. Qystyń seziminde de albyrttyq emes, balǵyndyq baıqalady. Jaıdary lep esedi.
«Gúl japty talaı beleńdi,
Burqady talaı aq boran...
Atyńdy seniń men endi
Keýdeme jazyp saqtaǵam.
Saqtaýly sonda beıneń men
Sonaý bir balǵyn kúlkiń de.
Endi ony meniń keýdemnen
О́shirý, sirá, múmkin be?!»,
dep aıaqtalady óleń.
Muhtar Maǵaýın qara jer, kók aspan men adamnyń zıynyn máńgilik nárselerge balaıdy. Sezim men oı áreketpen kómkerilgen myna óleńniń sońynan da álgindeı lepestiń ushqyny qylań beredi. Súıgen qyzynyń esimin qaıda jazsa da óship qalaryna kózi jetken jas aqyn «atyńdy seniń men endi, keýdeme jazyp saqtaǵam» deıdi. «Aqyndar júregimen oılaıdy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Saǵıdy oqyǵan saıyn men soǵan ılanam.
