Ádebıet • 20 Sáýir, 2022

Jaıma-shýaq áńgimeler

760 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Kósemsóz ónerine tereń boılaǵan Sáken zamandasymyz kórkemsózge yqylas tanytyp, «Ǵalamtordaǵy mahabbat» atty jaqsy bir kitap shyǵarypty.

Jaıma-shýaq áńgimeler

Erteden belgili, Ońtústik óńiriniń perzenti kıno túsirse, tereń kadr túkpirinde kóri­ner-kórinbes jańǵaq aǵashy ósip tura­dy, al kórkem prozaǵa qalam tartsa, kitabynan biliner-bilinbes úndi shaıy­nyń tańǵajaıyp ısi keledi.

Bul alap Qudaıdyń nazary túsken, kóńili aýǵan jer, baq qonǵan berekeli me­ken, baqytty jurt ómir súretin aımaq – qa­shanda mamyrajaı jaz qushaǵynda, qa­shan­da ystyq jalyny bet qaryǵan qalyń peshtiń mańy, shaqyraıǵan Kún astynda.

Shym eliniń bosaǵasy bir bosamaıdy. Tóri bos jatpaıdy. Toıy qyzyq-dýmanǵa ulasqan er kóńildi, er minezdi jomart halyq, áni bıge jalǵasqan merekeli jurt, qumyrsqa ıleýindeı qurylysy kóp, úıilip-tógilip jatqan jumysy kóp, meımandos, týysshyl qazaq.

Qazaqtyń beınetqory. Dastarqan men ot arasynan tabaq úzilmeıdi. Qalamy tóselgen qas talant áńgimelerin oqysań, kóz aldyńa osyndaı sýretter, oıyńa osyndaı oılar keledi.

Sáken Sybanbaı shyǵarmalarynda qys joq. Peıishtiń segiz qaqpasynyń biri Shymkentten bastalatyndaı. Bul óńir ıman nuryna toly. Áýlıe-ánbıeler kóptiginen shyǵar.

Avtor oqyrman nazaryna usynǵan ár týyndysynda – jarqyraǵan kún, jaıma-shýaq jaz mezgili. Kúlki kóp. Baqytty jurt qalyń.

Qaz-qalpynda qaǵazǵa túsirilgen aýyl ýaqıǵalarynda shek joq. Bitpeıdi. Estelik retinde, ertegi kúıinde. О́mirdeı qysqa, tirshilikteı uzyn.

Shaı ústinde shejireler túgendeledi. Tarıhtar qaıtalanady. Jalǵan sóz áshkerelenip, shyndyq tanylady.

Fabýladan fınal, ssenarııden kúr­meý kórinedi. Ádebı tildi er­kin meńgergen avtor epızodtardy orna­las­­tyrǵanda da, sıýjet qurǵanda da kúńgirt oılarǵa jolamaıdy. Shyǵar­masyna ár berý maqsatynda sóılemderin qoldan kúrde­lendirmeıdi.

Kompozısııalyq qurylymy qandaı jeńil bolsa, sıýjettik jelisi de sondaı qarapaıym. Keıipkerleri, tipti týys, jaqyndyǵy bar.

Fınal sheshimin shytyrman jelige baılap, qıyndatýǵa qushtar emes. Sóılem­derine tereń mán-maǵyna, kúrdeli oı-paıym júktemeıdi. Qajeti qansha... Obraz­dary kesek, este qalatyndaı, umytyl­maıtyndaı kózge ystyq kórkem beıneler.

Avtor bir týyndysy ishinde birne­she ýaqıǵanyń basyn qurap, sheber qııýlas­tyra biledi.

Aýyldyń obrazy andaǵaılap kórinedi: «Bir sháýgim shaı».

Qaıran, jaz ısi! Kitap saǵyny­shymyzdy oıatady. Burq-sarq qaınap jatqan samaýyr shoǵynan, burqyraǵan shaıdan, samal lebinen, atqylaǵan qasqa bulaqtan jaz ısi ańqyp, kókiregińe tolady, kóńilińdi shabyttandyrady. Jaz ısi.

Shyǵarma ataýlary da shynaıy: «Keremet kún», «О́mir ótip barady», «Úmit úıi». Avtor jazǵanyna sendiredi, kúshi osynda.

Tili jatyq, shuraıly. Múlt ketpeıdi. Ondyqqa tıgizip otyrady. Bolashaqta avtordan iri shyǵarmalar da kútemiz.

 

Dıdar AMANTAI