«Kósheler qurǵaq ózen arnasyndaı,
Qala ediń kári shýda nar basyndaı,
Ishine oqıǵany tıep-syqap
Tarıhtyń qoıyp ketken arbasyndaı.
Qum basyp ıyǵyńdy er keýdemen,
Kóp úıler kók saǵymda kólbeńdegen,
Qartaıyp, jerge shógip jantaıysqan
Túrińdi aıaýshy edim kórgende men»,
deıdi Ǵafý Qaıyrbekov óziniń Torǵaıy týraly. «Rahmet saǵan, Qostanaı, rahmet darııa, Tobylym. Yqylasymdy tastamaı, rahatyńa shomyldym!» deıdi jáne. Odan ótken azaly, odan ótken qazaly aqyn bolmasa da solaı jyrlaıdy. О́zekke túsken muń-qaıǵy, ómir men ólim arpalysy janyn shyrqyratqan saıyn aqyn júreginiń osynaý ińkár dúnıege qushtarlyǵy arta túserdeı seziledi. Olaı deıtinimiz, qazaq óleńiniń qamshy saldyrmas júırigi, Torǵaı dalasynyń shý asaý arǵymaǵyndaı Ǵafý Qaıyrbekov óli men tiriniń arasynda ol dúnıege «baryp qaıtqan» aqyn. Ony ózi «Baryp qaıtý ıakı emhana elegııasynda» jyrmen órnekteıdi. Bala kúninde qorasannan aman qalǵany týraly da poemasy bar. «Qorasanǵa qoı aıtyp, áýlıege mal aıtyp» aman alyp qalǵan týǵandary. Ǵafań áýeli osyndaı, jastaı ólip-tirilgen, ajal kózinen, ólim tyrnaǵynan aman qalǵan aqyn. Dúnıeniń bútkil azaly-qazaly sumdyqtaryn jastaı kórip ósken jany ýaqyt aldyna túsip alyp jyr bolyp zymyramaǵanda qaıtedi? Iá, Ǵafańnyń aqyn júregi, aıaýly sezimderi janyn qoıarǵa jer tappaı shyrqyrap, zaýlap-zaýlap ýaqyttyń aldyna túsip ketkendeı kórinedi keıde. Onyń jekelegen óleńderinen góri shyǵarmalaryn tutas oqyǵanda álgindeı bir sezimderge jeteleıdi. О́lim aýzynda qysylǵan jany shyr-shyr etip zymyrap ala jónelip, aqyry ajal tyrnaǵynan qutylyp, qulashyn keńinen bir sermep, armansyz kósilgenge uqsaıdy. Tulpar taqilettes qulan aıaq talanttyń tynysynyń keńdigi, ásirese osyndaı kólemdi shyǵarmalarynan anyq baıqalady. Jyr áleminde baýyryn jazǵan júırikteı emin-erkin kósilip, júıtkigen saıyn údeı túsedi. Talmaıdy. Qulashyn qalaı bolsyn solaı sermeıdi, tabıǵattyń ózindeı tumsa jyrlar sonysymen qundy, sonysymen baǵaly. Kóz aldyńda óleń turpatty ómirdiń ózi bara jatady. Áıtpese, bylaı jyrlaý ekiniń biriniń qolynan kelmeıdi:
Tanadaı kózden jas parlap,
Anadaı qyrdan asqanda-aq,
Naızaǵaı syndy sabazyń
Aǵatyn edi-aý aspandap.
Jap-jaryq álem máz bolyp,
Qulaqtan esip jel-daýyl,
Topyldap túsken tuıaqqa
Tosatyn edi jer baýyr.
Júregiń qosa júıtkıdi
Alǵandaı baılap qos qanat.
Búrkitteı uryp keýdeńdi
Keterdeı beıne tastap-aq.
Bul aspan men jerdiń arasynda aǵyp kele jatqan arǵymaq – Ǵafýdyń óz jany. О́z ekpininen qulaǵyna jel-daýyl esetin, qosa júıtkigen júregi keýdesin qyran búrkitteı uratyn aqynnyń erkin shabyty. Osynyń bárin jınaqtap kelgende shaıyrdyń súıegine bitken júıriktik degen jalǵyz-aq aýyz sózge syıady.
«Paı, paı, paı, attyń tuıaǵy-aı,
Sekildi jerdiń tamyry,
Dúrsildep soqqan sonda bir
Bardaı-aý asaý qan úni...
О́mirim sondaı kil meniń,
О́leńim sondaı kil meniń,
Ylǵı bir shaýyp nemese
Shabysty ańsap júrgenim!»
Quıma tuıaqtaı quıyla salǵan aqyn shapqanda qanynyń ózinen ún shyǵarady. Qanynyń úni – janynyń bólshegin tutas tyńdap kórelik onda.
