Paıǵambardyń haty

Bul hattyń shynaıy kó­shirmesi qazir Iordanııa korol­diginiń astanasy Amman qalasyndaǵy Hý­seın me­shitiniń mýzeıinde (https://www.dolgorukiy-dynastic.com) saqtaýly tur. Bul já­digerdi alǵash ret qazaqstan­dyq qa­ýymǵa tanystyryp, kópshilikke kózaıym boldyrǵan arab tili jáne fıhq (sharıǵat zańy) iliminiń mamany Abdýsamat Qasym myrza. Osy baýyrymyzdyń tápsirleýi boıynsha hatta: «Asa qamqor, erekshe meıirimdi Allanyń atymen. Allanyń elshisi Muhammedten, Rımniń (Vızantııa) ulyǵy – Iraqlıǵa. Hıdaıatqa ileskenderge esendik bolsyn! Álqıssa: Men seni Islamǵa shaqyramyn. Mu­sylman bol, esendikte bolasyń. Alla Taǵala saǵan eki ese saýap jazady. Al bas tart­sań, arıandyqtardyń kú­ná­si se­niń moınyńda» degen sóz­­der ja­zylǵan. Iаǵnı bul hatta paıǵam­ba­rymyz vızantııa­lyq­tardy musyl­man dinin qa­byldaýǵa shaqyrǵan. Al hatty alyp barǵan sahabanyń aty-jóni – Dyhıe ıbn Kálbı. Bul já­­digerdiń taǵy bir qundylyǵy – paıǵam­bardyń móri basylǵan.

Islam tarıhyn zertteýshi­ler­diń paıymynsha, mundaı hat tek vızan­tııa­lyqtarǵa ǵana emes, sol tusta ıslam dini qanat jaıǵan Hıjaz ólke­simen shekaralas jatqan parsylarǵa, mysyrlyqtarǵa, efıopııa­lyq­tarǵa, ıemendikterge de joldanǵan eken. Sıra kitap­tarynda jazylǵandaı, Vızan­tııaǵa jiberilgen sálem-hat­ty joǵaryda aty atalǵan Dy­hıe Kálbı alyp barsa, Ha­bashstanǵa (Efıopııa) Ámir bın Ýmáına, Mysyrǵa Hatıb bın Ábý Bálta, Iemenge Shýja bın Ýáhb, Iranǵa Abdýllah bın Hýzafa atty sahabalar jetkizgeni jaıly máli­met bar.

Atalǵan hattardyń joldanýyna 628 jyly jasalǵan «Hýdaıbııa kelisimi» sebep bolǵany jaıly barlyq ıs­lam derekkózinde aıty­lady. Bul kelisim boıynsha: Me­dına qalasyna qonys aýdarǵan musylmandar men Mek­ke qalasynda turyp qal­ǵan múshrikter hıjranyń 6-shy jy­l­ynan bastap 10 jyl boıy so­ǵys-janjalsyz beıbit ómir sú­rý­ge ýaǵdalasady. Sol sebepti bul oqıǵa ıslam tarıhynda «Beı­bit­shilik kelisim» degen de atqa ıe.

Muhammed paıǵambar óziniń negizi dushpany mek­keliktermen «Hýdaı­bııa ke­lisimi» arqyly beıbitshilik shartyna qol jetkizgennen keıin, kelesi qa­damynda kórshi memleketterdi ıslam dinine shaqyrýdy qolǵa alady. Alla elshisiniń bul isi zor nátıje ber­geni sonshalyq, Habashstan ámirshisi Nájashı hat jetkizgen adamdy taǵynan túsip úlken qurmetpen qarsy alsa, Mysyr bıleýshisi qolbasshylaryn, mem­leket adamdaryn jınap aqyldasyp, bolashaqta boı­usyný nıeti bar ekenin bildirip, Alla elshisine syılyq retinde eki kúń jiberedi.Túrkistan oblysy