Synshy eńbegindegi «Sóz óneriniń fılosofııasy»

Onyń shyǵarmashylyq ómirbaıany men ósý, órkendeý, óner jolyndaǵy bel-belesterin tizbelesek, 1965-1970 jyldarda KazGÝ-diń stýdenti, 1969-1979 jyldarda «Lenınshil jas» gazeti men «Juldyz» jýrnalynda ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi, 1979-1980 jyldarda «Jalyn» baspasynda jumys istedi, 1980-1986 j.j. Búkilodaqtyq avtorlar quqyǵyn qorǵaý agenttigi (VAAR) Qazaq bólimshesiniń bastyǵy, 1986-1991 j.j. Qazaqstan Radıo jáne telehabarlar taratý jónindegi komıteti tóraǵasynyń orynbasary, keıinnen tóraǵasy qyzmetterin abyroımen atqardy. Osy ýaqytta ulttyq til men sana, el tarıhy, rýhanııat jaıy, ıman, demokratııa jáne bıýrokratııa, táýelsizdik, salt-dástúr, jastar tárbıesi, qoǵamdyq qundylyqtar haqynda ordaly oılar týyndatqan «Paryz ben Qaryz», «Júrekten qozǵaıyq!», «Qaýyshý» deıtin avtorlyq baǵdarlamalary Saǵat Áshimbaevtyń ıntellektýaldyq-shyǵarmashylyq ále­ýetin, áleýmettik-fılosofııalyq kózqarasyn, tulǵalyq bolmysyn tanytty.

Ol – KSRO Jazýshylar odaǵy janyndaǵy syn Keńesiniń múshesi, Qazaqstan Jazýshylary odaǵynyń hatshysy, ­respýblıka Jastar syılyǵynyń laýreaty.

Saǵat Áshimbaev «Syn muraty» (1974), «Talantqa taǵzym» (1982), «Parasatqa qushtarlyq» (1985), «Shyndyqqa súıispenshilik» (1993) atty ádebı-syn jınaqtarynyń avtory.

Neni jazsa da, neni aıtsa da ádiletti, týrashyl ustanymyn tý ǵyp ustap syn óneriniń qaǵıdattarymen tolyq qarý­lanǵan shalqar bilimimen, janartaýdaı jalyndy júregimen, kórkemdik quby­lystardy jiti tanyǵyshtyq-baı­qa­ǵyshtyq, ushqyrlyq-tapqyrlyq, aıt­qyshtyq zerdeliligimen, synshyldyq kóz­qarasymen, biregeı shynaıy ádebı tal­daýlarymen, túıdek-túıdek áserli tol­ǵamdarymen, jańalyqty baılamda­rymen erekshelengen ádebıet synshy­sy, qaıratker, uıymdastyrýshy, ult­tyń kókeıkesti oı-armanyn, asyl mura­tyn kógildir ekran aldynda bılershe tolǵanyp, býyrqanyp ıaǵnı «qaıraty bar kisiniń, berekesi bar isiniń», degendeı rýh jyrshysy hám jarshysy – Saǵat Áshimbaev edi. Onyń rýhanı jan tazalyǵy, adaldyǵy, ar únine zer salatyndyǵy, aqıqatshyldyǵy sonshalyqty jarqyn, kemel, tiri, dál, myqty mysaldarǵa júgi­nip, qushtarlyqpen, meıirbandyqpen oı-piki­rin beıneli jetkizetin-di jáne de oılaý men sóıleý máneri, stıli osyǵan baǵy­natyn-dy.

Bilimge qumarlyq – kitap oqýǵa qumar­lyq. Oqyǵanyńdy yjdahatpen túsi­nip qabyldaý, kóńilge túıý, jadyńda saqtaý úshin konspektileý, týyndaǵan oı-pikir­lerdi jazyp otyrý – qalamger Saǵat Áshimbaevtyń daǵdysy. Buǵan naq­ty dálel – 1974-1991 jyldardaǵy 45 dápteri. Dúısen Músiráliulynyń kórse­týinshe, 8-9 myń betteı. Onnan astamy sózdik esebinde. Uzyn sany 5 myńdaı kúr­deli sóz tirkesi jınaqtalǵan. Bulardyń barshasyn «jumys dápterleri nemese shyǵarmashylyq laboratorııa, sheberlik mektebi», dese bolady. Zeıin qoıyp, qol­men qaǵazǵa túsirý beıne bir sarqylmas qazyna, rýhanı qor. Bul oraıda onyń osynaý ushan-teńiz jazbalarynyń ishinde myna bir deregi den qoıǵyzady. Orystyń kórnekti aǵartýshysy N.A.Rýbakın (1862-1946) óz ómirinde 200 myń kitap oqyǵan. (22.05.1979). Sonda qaıratker, bilimpaz Saǵat Áshimbaevtyń ómirdegi, ónerdegi ustanymy, qaǵıdasy ne ekenin aıqyn kórýge bolady. Ol sóz óneriniń tabıǵatyna tereńdeý maqsatynda fılosofııany, psıhologııany, stılıstıkany, poetıkany, sosıologııany barynsha mán berip, tebirenip oqyǵan (tipti klassıkalyq fızıkany, kıbernetıkany, fızıologııany, áskerı medısınany, kosmostyq bıorıtmolo­gııany, matematıkany, mehanıkany, ­antropologııany, genetıkany). Mysaly, ol oıshyldardyń mynadaı tereń maǵynaly tujyrymdaryn keltirgen:

1. «Psıhologııa, kak ızýchenıe chelovecheskoı dýshı, ıavlıaetsıa teoretıcheskoı osnovoı dlıa ıskýsstva jıznı ı dostıjenııa schastıa» (Z.Freıd).
2. «Soznanıe est mýdrost» (Gegel).
3. «Mýdrost est vozvyshenıe dýshı» (Gegel).
4. «Bog raskryvaetsıa vnýtrı tvorenııa» (M.Haıdegger).
5. «Chelovek skryvaet trı veshı: ne­dostatok ýma, ızbytok deneg, kamen za pazýhoı» (Volter).

Ushqyr oıly sarabdal Saǵat Áshim­baevtyń syn óneri, sóz syry, aqyndyq, ádebıet jaıyndaǵy parasatty paıymdaý­lary qandaı degende myna bir kesek oı tolǵamdaryn aıtýǵa bolady.

1. «Synshy jeke adamnyń tvorchestvo­lyq laboratorııasyn ashyp qoıýshy ǵana emes, eń bastysy búkil ádebıettiń damýy­na jol ashýshy adam». 05.03.80.
2. «Obrazdylyq – tildiń kórkemdigi, ıaǵnı sózdiń sýrettiligi, beıneliligi. Poe­zııa­daǵy kórkemdik – óleń sózdiń sýret­tiligi men beıneliligi, oǵan qosa áýezdiligi. Abaı poezııasynda baıandaý da, tolǵaý da, sýretteý de – bári-bári bar». 27.01.79.

Ádebı týyndydaǵy kórkemdik quby­lystardy saralaǵanda fılologııalyq bilim men talǵampazdyqtyń qajettigi – mátintanýdyń basty quraly.

3. «Shaǵyn janrdan jazýshy sheberligi áldeqaıda aıqyn kórinedi, ári bul janr sheberlikti talap etedi». 14.02.79.

Kórkem áńgime, novellany móldiretip jazý aıryqsha asqan sheberlikti qajet etetinin suńǵylalyqpen sezingen.

Negizinde, jazýshy tulǵasy – barsha keremet qasıetterdiń qaınar kózi. Ol onyń ıntellektýaldyq bolmysy, dúnıe­tanymy, tájirıbesi, ıntýısııasy, oı-parasaty. Bul oraıda Saǵat Áshimbaev oı-tolǵamy bylaısha órilgen:

1. «Kórkem shyǵarmadaǵy keń qulashty azamattyq oı men adamgershilik pafostyń qaınar kózi jazýshynyń azamattyq bol­mysy ekeni anyq». 14.02.1979.
2. «Kórkem shyǵarma – jazýshynyń ómir, ýaqyt, adamdar týraly kórkemdik turǵydan aıtylǵan fılosofııalyq konsepsııasy». 31.10.1979.

Shynaıy aqyndyq ónerdi meńgerý men poezııanyń prınsıpterin jetik bilýdiń aıyrmashylyǵyn anyq aıtqanyna myna bir pikiri aıǵaq.

«Aqyndyq ıntýısııa – tabıǵattyń syıy, al aqyndyq mádenıet – oqý men toqý­dyń nátıjesi». 3.02.1979.

Synshyldyq jóninen kelgende Abaı týrasyndaǵy tosyn, jańa baılam.

«Qazaqtyń eń danyshpan synshysy – Abaı». 21.12.1978.

Negizinde, jazýshy «qoǵamnyń ozyq oıshyly», «Ádebıet qoǵamnan bıik», «Dá­ýirge synshyldyq turǵydan qara­ǵan», deıtin Saǵat Áshimbaevtyń túıin­di tu­jyrymy (31.01.1979) bar. Taǵy da Abaı týrasyndaǵy «qaharly syndy kóp aıtqan», deıtin frazasyn qosýǵa bolady.

Qaıratkerdiń 33-dápterinde «taıpalyq tar sezimnen, rýlyq ýly sezimnen ary­lýymyz kerek te ulttyq uly sezimdi alǵa qoıýymyz kerek». Sonymen qatar áde­bıet synshysynyń Shákárimniń L.N.Tol­stoı­men hat jazysqanyn (8.06.1975), L.N.Tolstoı dúnıeden ótkende aǵylshyn­nyń «Taıms» gazeti «Mır poterıal tochký opory», dep qaıǵyrǵanyn (29.11.1976), Japonııa men Anglııa memýarlardy kóp oqıtynyn (19.07.1974) aıtqany bar.

Synshyldyq kózqarasymen, oıshyldyq qyrlarymen, biliminiń tereńdigimen, jazý ónerindegi tájirıbesimen, adamshylyq ónegesimen, esiltip-tógiltip sóıleý máde­nıetimen, taza peıil-meıirimimen, eren eńbekshildik qabiletimen daralanǵan ­Saǵat Áshimbaev negizinen aforıstik oı­laýǵa beıim. Aıtalyq: 1. Jer qozǵalsa bir apat, el qozǵalsa úsh apat. 30.09.1978 j. ­ 2. Jeke adam jalqy, halyq qashan da talqy. 25.10.1978 j.

Ádebıet synshysynyń shyǵarma­shy­lyq eńbeginiń belomyrtqasy – «Azamat­tyq formýlasy». Munyń ózi – azamat­tyq-ulttyq dástúrlerge baı gýmanıstik-fı­lo­sofııalyq kategorııa. Osy bir uly dás­túr, uly uǵym jaıynda tolǵaǵanda sań­laq Saǵat Áshimbaev qaıta órleý dáýi­rindegi fransýz jazýshysy, fılosofy Mı­shel de Montenniń (1533-1592) «Ha­lyq óziniń azamattyq manıfesin san ǵa­syr­lar boıy qanymen de, janymen de ja­zady. Azamattyq manıfesi aıqyn emes ha­­lyqtyń bolashaǵy da aıqyn emes», deıtin pikirin keltiredi de, ózi my­­­na­­daı tujyrymdy naqtyly oı aıta­dy. «Adamgershiliktiń aqshańqan apo­ge­ıi – azamattyq», dep kórsetedi. Jáne de «bir­­tutas», «túp negizi bir egiz uǵym», dep ja­lyndy synshy «Ádildik tý tik­ken jerde – shyndyq saltanat qura­dy», deı­di de, ózi ómir súrgen ortadaǵy os­pa­­dar­­lyqtyń sáleket-páleketterdi by­laı­sha minezdeıdi: «rýhanı jut – to­ǵy­shar­lyq, kózqarastaǵy taıyzdyq, mi­nez­degi ózimshildik, dúnıetanym­da­ǵy dúm­­shelik, sezimdegi jelbýazdyq, sóz­degi ekiushtylyq, nıettegi aramdyq pen ash­kózdilik, kóńildegi kórsoqyrlyq pen pe­ıil­degi tarlyq, kókeıdegi to­ıym­­syz­dyq, júristegi suıyqtyq, pozı­­­sııa­daǵy samarqaý beıtaraptyq, áre­­ket­­tegi jaltaqtyq, qarym-qatynas­taǵy esep pen paıdakúnemdik, prın­sıp­­tegi solqyldaqtyq, maqsat-murat­­taǵy jer baýyrlaǵan usaqtyq, senim­degi nemqu­raıdylyq. Osynyń bári toǵy­sharlyq «aýrýdyń» basty-basty sımptomdary». («Azamattyq formýlasy», 1983 jyl).

Abaıdyń «kúreskerlik-azamattyq baǵytynan eshbir taımaýyn», keıingi dáýirlerge úlgi, etalon etedi. Erteden shap­sa keshke ozǵan, yldıdan shapsa tós­ke ozǵan oıy ozyq synshynyń «Batys Eýropanyń pálenshe memleketi syıyp ketedi degen shartty salystyrý» jo­syq­syz deıdi de, ári qaraı oıyn bylaı­sha sabaqtastyrady: «Endigi jerde res­pýblıkamyzdyń rýhanı mádenıetine qansha eldi syıyndyryp, qansha jurtty súıindirip otyrmyz degen faktilerge júginýimiz kerek. Esh ýaqytta da jerdiń úlkendigi ulttyq sana-sezim úlkendiginiń úlgisi bolǵan emes jáne bolmaıdy da!». «Qasiretti qańtar» tragedııasynan keıin, memleket táýelsizdigi men tutastyǵynan aırylyp qala jazdaǵannan keıin, halyq jappaı qaıyrshylyqqa, jumyssyzdyqqa, dármensiz, múshkil, náýetek kúıge dýshar bolǵannan keıin, halyqtyń rýhy, namysy, qaıraty janshylǵannan keıin, kóp asaımyn dep kóptiń qarǵysyna jo­ǵary laýazym ıeleriniń ushyraǵanynan keıin, Saǵat Áshimbaevtyń oıly sóziniń maǵynasyn jete túsingendeı boldyq. Iá, Uly dalamyzdyń ıgilikterin: jer­ústi men astynyń ólsheýsiz baılyǵynyń paıdasyn halyq kórgen joq. «Aqta­ban shubyryndyny» bastan keshirgendeı kúı keshti, qalaǵa qaraı shubyrdy, el ıesiz qaldy. Adamgershilik, gýmanızm ha­qynda: «tirshiliktiń mánin, dúnıeniń sá­nin tórttaǵandap ustap turǵan eń uly prın­sıp» «zańnyń da, adamnyń da qudiret­tiligin tanytatyn eń uly kúsh!», dep qadap aıtty.

Ult patrıoty halyqtyń keleshek taǵ­dyryn túbegeıli oılap, el, jer, ata-ana, halyqtyq minez, dástúr, til dep tebirenedi. Máselen: «Týǵan tilińdi súıý degen ony egjeı-tegjeıli bilý, osy tildiń qudiretin patsha kóńilmen pash etetin Asan Ata men Abaıdan bastap bárin oqý degen sóz». Oıshyldyq rýhtyń ıesi Abaıdyń «Til óneri dertpen teń», degeniniń astaryna, syryna úńilip, «jalpy til ónerin bilmeýdiń saldary kimge bolsa da dertpen teń ekendigin meńzep tur», dep jazady.

Sondaı-aq «Til baılyǵy – oı baı­lyǵy», «Tildiń baı tarıhy – halyqtyń baı tarıhy», «Kitapqa degen kózqaras – ádebıetke, tilge degen kózqaras», «Ádebıet – halyq tarıhynyń kórkemdik kórinisi», «Tvorchestvo – rýhanı súıispenshiliktiń eń joǵary túri», deıtin tujyrymdary qaı dáýir, qaı qoǵam bolmasyn órnegi óshpes ónegeli ǵıbratnamalar.

Qoǵam ómirindegi julynqurttardy, toǵysharlardy, nemquraıdylardy, quzǵyn qulqynqumarlardy «Azamattyq formýlasy» atty áleýmettik-fılosofııalyq maqalasynda tereńirek, keńirek túsindirý barysynda myna bir dáıekti mysaly oılandyrmaı qoımaıdy: «Barlyq tragedııa ataýlynyń túp-tórkini nemquraıdylyqtan bastalady» (T.Mann). Bul sózdi Nobel syılyǵynyń laýreaty, uly gýmanıst jazýshy birde ózine qoıylǵan «Eýropada fashızm qalaı týdy?», degen suraqqa jaýap retinde aıtypty. «Bizder – dep jazady ol – alǵashynda fashıstik elementter ne búldirer dep mán bermeı nemquraıdylyqqa salynyp júrgen kezde, olar birtindep ústemdik alyp aldy da, shetimizden bizderdi birtindep qurta bastaǵandyqtan kóbimiz shetelderge qa­shyp bas saýǵalaýǵa májbúr boldyq».

«...Sol sebepti biz rýhanı-ıntellek­týal­dyq saladaǵy keıbir kóńil kónshit­peıtin nemquraıdylyqtyń biren-saran kórinisterine toqtalmaqpyz?».

1. Kitap oqýǵa enjarlyq.
2. Dúnıeqońyzdyq.
3. Shyndyq pen ádilet jolynda selqos­tyq tanytý.
4. Jaqsy men jamandy aıyrmaýshy­lyq. Osy oraıda b.j.b. III ǵasyrda ómir súrgen Dıogen Laersııdiń: «Gosýdar­stvo pogıbaıýt togda, kogda ne mogýt bo­lee otlıchat horoshıh lıýdeı ot dýrnyh», de­gen sózin keltiredi. Sondaı-aq Abaıdyń:

Jaqsy menen jamandy aıyrmadyń,

Biri – qan, biri – maı bop endi

eki urtyń –

degenin de eske túsiredi.

Asylynda, ulttyń rýhanı-máde­nı órleýine kedergi jasaıtyn nemquraı­dylyq, toǵysharlyq tárizdi keselder­ge osylaısha shúıligedi. S.Áshim­baev­­tyń adam boıyndaǵy óte-móte tó­ten­she zııan­dy qubylystyń sıpaty ıs­lam­­dyq-musylmandyq dúnıetanymda aıqyn aıshyqtalǵan.

«Ia-sın» súresiniń 6-shi aıatyna oraı tápsirinde bylaı delinedi: «Nem­quraı­dylyq júrektiń eń jaman derti. О́ıtkeni nemquraıdylyqqa shaldyqqan júrek – álsiregen júrek. Ondaı júrektiń 1) se­zinýge, 2) súısinýge, 3) áser­lenýge esh­qandaı da dármeni joq. Sondyqtan da qan­daı da júrekti bol­ma­syn eskertip, aqıqattan habardar qy­­lyp, oıatqan abzal». (Qasıetti Quran: maǵy­nasy men túsiniktemeleri. E.Ońǵa­rov, N.Muratáli. – Nur-Sultan: 2020. -646 bet.).

Saǵat Áshimbaevtyń tabıǵı qabi­leti, izdengishtik qasıeti, týmysynan zerde­ligi mektep qabyrǵasynda, sonan soń KazGÝ-degi stýdenttik jyldarynda-aq tolyq kórinis tapqan. Aıtalyq, 1967-1971 jyldardyń ózinde-aq «Lenınshil jas», «Jetisý», «Qazaqstan pıoneri», «Lenınskaıa smena», «Sosıalıstik Qazaq­stan», «Qazaq ádebıeti» gazetterinde 32 ma­­qala jáne «Juldyz», «Jalyn» jýrna­lynda 4 maqala jarııalanǵan. Sonymen qatar aforızmderdi, I.Erenbýrgtiń «Pab­lo Pıkassosyn» qazaqshalaǵan. Minekı, osynaý jarııalanymdardyń ózi onyń qalamgerlik qoltańbasyn, ádebı syn-zertteýler men kórkem shyǵarmalardy synshyldyq kózqaraspen, logıkalyq bilgirlikpen ádebı-teorııalyq turǵy­dan taldaýǵa degen ynta-zeıinin baıqa­tady. Taratyp aıtar bolsaq, akademık Muqametjan Qarataevtyń «Sosıalıs­tik realızmniń qazaq prozasynda qalypta­sýy» (1965), «Ádebıet jáne estetıka», atty ke­sek monografııasy (1978), Ábish Kekil­baevtyń «bútindeı bir jańa qubylys repettes» «kórkem qarapaıymdylyqqa» ıe «Bir shókim bult» pen «Dala balladalary», deıtin shyǵarmalary, qazaq ádebı synynyń damý deńgeıi, áleýmettik-este­tıkalyq qyzmeti, jastar prozasynyń baǵyt-baǵdary, gýmanıstik, sheberlik sıpaty, psıhologııalyq lırızm jaıy, kórkemdik mazmuny, syrshyldyq qýaty, Muhtar Maǵaýınniń «Qobyz saryny» men Tólen Ábdikovtiń «Kókjıek» jına­ǵyna jazǵan resenzııasy, akademık-jazýshy Ǵabıt Músirepovtiń ádebı jáne kórkem shyǵarmashylyǵyna qatysty oı-tujyrymdary, poezııany oı men sezimniń «syrly tolqynyna» uqsatýy, kórkemdik sharttylyq pen sheshim, harakter men sıýjet tabıǵatyna úńilýi – stýdenttik jyl­dardaǵy balaýsa synshynyń pikir, paıym­daýlary qısyndy, dálelderi dáıekti, dáleldi, til mádenıeti oıdaǵydaı ekendigin anyq tanytady.

Saǵat Áshimbaev teorııalyq, meto­do­logııalyq, fılosofııalyq oılaý máde­nıetiniń tereńdigine qatysty ulttyq poe­tıkanyń kúrdeli máselelerin zerdeleıdi.

Poezııaǵa sımmetrııa, garmonııa, boıaý­lar qubylysy, kórkemdik beıneleý «jú­rektiń sózi», «sezim baılyǵy» tán eken­digin durys baǵamdaıdy. Sonymen qatar roman janry, ádebıet tarıhy (ha­lyq tarıhy) kórkemsóz fılosofııasy, sýretkerlik mánisi (zerdelilik, oıshyldyq, kemeńgerlik), teatr óneri, dramatýrg, rejısser, akter tulǵasy haqynda júıeli topshylaýlar jasaıdy.

«Syn – óner», «syn – ádebıettaný ǵylymynyń irgetasy» deı otyryp, Ejel­gi Shyǵys ańyzynda «ósek aıtqannyń jolyn kes, syn aıtqannyń, shyn aıtqan­nyń qolyn shesh», deıtin túıindi tolǵamyn súıene otyryp, oı órbitedi.

«Ádebıet – kórkemsóz fılosofııasy», dep ózi jazǵanyndaı, sóz zergerleriniń oılaý, jazý, til mádenıeti, ıntellektýaldyq áleýeti, sýretkerlik kózqarasy, atap aıt­qanda, ult sýretkerleri M.Áýezov, S.Muqanov, Ǵ.Músirepov, Ǵ.Mustafın, Á.Nur­peıisov shyǵarmashylyǵyndaǵy kórkem­dik ıdeıa, azamattyq áýen, halyq ómiriniń shyndyǵy, eldik sana, sheberlik sabaqtary, dúnıetanym tereńdigi, keıip­kerler júıesi, sıýjet quraý, harakter somdaý, kompozısııa haqynda kúrdeli pikir­ler órbitti.

Akademık-jazýshy Ǵabıt Músire­pov­pen suhbattasyp («Ǵabıt aǵamen 227 mınýt», «Lenınshil jas»,1972 jyl, 10 qa­rasha), onyń shyǵarmashylyq ómir­­­baıa­ny, qoǵamǵa, zamanǵa kózqara­sy qan­daı eken­digin málimdeıdi: «Seksen­ge kelgen meni dál búgingi tańda kárilik emes, adam­gershilik problemasy selkildetip otyr. ...Iаǵnı ar-ojdan, adamgershilik baı­ly­ǵymyz tym ortaıyp bara jatqan joq pa?

Meniń osynsha ómir tájirıbemnen myqtap bir túıgen nársem, «baılyq qýǵan jerde baqyttyń basy qısaıady», «dú­nıege qumarlyq jeńgen jerde – adamǵa degen súıispenshilik jeńiledi, aqylǵa degen súıispenshilik jerlenedi», degen ataqty fılosof Salıýskııdiń sózderiniń týralyǵyna kózim jetti» («Ǵ.Músirepov týraly trıptıh», 1981 jyl).

Dáýir sýretkeri ári kýágeri Ǵabıt Músirepovtiń kemeńgerlik ǵıbrattaryn suńqar tabıǵatty Saǵat Áshimbaev qaz-qalpynda bylaısha hatqa túsirgen: «Oqý – oıdyń qoregi, toqý – jaqsylyqtyń alǵy sharty», «Jamandyq ataýlyny jaba toqý – jamandyqqa jol berý degen sóz», «Oıy tereńniń sezimi telegeı, sezimi tereńniń oıy telegeı».

Nemese:

«Men Abaıdy 60 jyl boıy oqyp kele­min, árbir oqyǵan saıyn jańa oı taýyp kelemin, sol úshin de ómir boıy tabynyp kelemin», deıtin lebizi. Bar bolmysymen, azamattyq daýsymen, aq-adal peıilimen jazatyn synshy: «Abaıǵa tabynbaǵan adam – aqylǵa tabynbaıtyn adam!», dep óz oıyn da qosady.

Qazaqtyń synshylyq-qoǵamdyq oıy tarıhynda laıyqty orny bar jalyndy kósemsózshi Saǵat Áshimbaev ótkir oılaryn álem danyshpandarynyń pikirlerimen tuzdyqtap berip otyrady. Solardyń bi­reýi bylaısha: «Barlyq qylmys ataýly – jaqsylyǵy óz basynan artylmaıtyn adamnan bastalady, óz qara basyn kúıttegen adamnyń ózeginde ózimshildik degen qara qurt bar» (Tomas Mann).

Jınaqtaı aıtqanda, ádebıet synshysy, telejýrnalıst, sańlaq kósemsózshi, «sóz óneriniń fılosofııasyn» jarqyratyp, zamannyń, halyqtyń, rýhanııattyń aınasy dárejesine jetkizgen Saǵat Áshimbaevtyń synshylyq-shyǵarmashylyq ómirbaıany óz aldyna tarıhı bir dáýir deý – aqıqat qubylys.

Serik NEGIMOV,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory,

professor