Halyqtyń baqyty

Kóńil kúı dápteri

О́ner adamynyń jan dúnıesine enip, tanyp jazýdyń azaby men rahatyn aıt­pańyz. Bul – qarama-qaıshylyqtar, tosyn taǵdyrlar, uly sýlardyń astynda­ǵy alasapyran aǵystar, oı keshý dep shama­laýǵa bolatyn shyǵar.

Ult sýretkeri (asa joǵary beıres­mı ataq), ult rýhanııatynyń bir ala­bó­ten asqary Asanáli Áshimulynyń («Ashı­­movskıı» – Seraǵań) san qyrly shyǵar­mashylyǵy týraly Ábish, Aqseleý, Oral­han, Áshirbekter qońyr qalamǵa mańdaıyn súıep otyryp, talaı márte tolǵanǵan. Akterlik, rejısserlik dara bolmysy ár kezde óz baǵasyn alyp, jetkilikti jazylyp keledi. Shyǵarmashylyǵyna arnalǵan ­festıvalder, ǵylymı konfe­rensııalardyń ózi bir tóbe.

Endigi jerde sýretkerdiń jurtqa beı­málimdeý qyryn aıtýdy jón kór­dim. Asa daryndy adamnyń ómiri bir qa­lypqa, standartqa syımaıdy, durysy baǵyn­baıdy. Metrmen bir sáttik sálemdesýdiń ózindegi jaýabynan kisini oıǵa salatyn suńǵylalyqtyń lebi de sezilmeı qal­maıdy. Máselen, ádettegi telefon shalý­daǵy myna sózdi baǵamdap kórińiz.

– Aǵa, ahýal neshik?

– Áıteýir...

Basy únemi oıdan bosamaıtyn shyǵar­mashylyq adamynyń, onyń ústine asa tanymal tulǵanyń aýzynan shyqqan sózdiń tegini bolmaıdy, árıne.

Áıteýir...

Majorly, patetıkalyq lep, serpilis sazy baıqalmaıdy. San qyrly, taǵdyr­ly sýretkerdiń kóńil kúı kórinisiniń habarshysyndaı sóz. Ony túsinip, taratyp aıtý úshin bálkim ýaqyt kerek bolar. Suńǵylalyǵyńyz jetip tursa, áp-sáttik sharýa.

Áıteýir...

Tosyn sózdiń sońyn ári qaraı qalaı jalǵastyrǵan bolar edińiz.

Áıteýir... júrmiz ǵoı, barmyz ǵoı, deı­miz ǵoı, tirimiz ǵoı, jaqsy bolsa eken, elge bir paıdasy tıse eken...t.s.s. Sonshalyqty bir qamyǵý, sonshalyqty bir dármensiz­dik (bulaı sóıleý oǵan tán bolmasa da), qoǵamǵa degen ishki narazylyq, qarsylyq deısiz be, kóńil júıriktigine qaraı jik­teı berińiz. Ustazymyz Qabdolovtyń sóz syryn kózin jumyp turyp taldaıtyn qasıetiniń boıymyzdaǵy jurnaǵyna senińkirep sóıleıtin daǵdyǵa salyp aıtyp otyrmyn. Áıteýir... álemi bizdi sýretkerdiń ózgeshe qyry, kóńil kúı dáp­teri – kúndelikterine den qoıǵyzdy.

Biraýyz utqyr sóz, aıtqyshtyǵymen de tanymal tulǵanyń úzdiksiz kúndelik jazatynyn da jurt jaqsy biledi. 2017 jylǵa deıingi kúndelikterinen turatyn «Meniń janrym – kúndelik» atty kitaby kópshilik suraýyna oraı birneshe márte basylyp, nópir oqyrman jınady. Búgingi tilmen aıtqanda bestsellerge aınaldy. Bul daǵdy áli kúnge jalǵasyp, álgi bizdiń shaqshadaı basymyzdy sharadaı qylǵan «áıteýirdiń» neshe atasy osy kúndelik betterinde býyrqanyp jatyr.

Akterdiń kúndelikteri keleshekte irgeli zertteý obektisine aınalaryna sóz joq. Onyń qundylyǵy, mańyzdylyǵy jyldar ótken saıyn arta beretinine degen senim shúbásiz.

Akterdiń erekshe taıaýda jazyp bitir­gen, áli sııasy keppegen «Aktermin men myń ólip, myń tirilgen» atty týyndysyn aıtpaǵanda, «Maıranyń áni», «...Jan
bólek», «Meniń janrym – kúndelik» at­ty kitaptardyń qaı-qaısysyn da qolǵa alǵan bette bas almaı qalasyń. Sebebi bul kitaptar avtordyń ózi aıtqandaı, ómirdiń óz boıaýy, óz dıktovkasy. Onyń qundylyǵy sonda – shynaıylyǵynda. Ási­rese, qysqa jazýdyń úzdik úlgisin tanytatyn kúndelikteriniń jóni bólek. Bul – tosyn kózqarastar, oqys oqıǵalar, tyń derekter men dáıekter, jan tebirenterlik sezim syrlary, ońashadaǵy oıtolǵaqtar. Kúndelikti paraqtaǵan saıyn ónerpazdyń belgisiz qyry men syrlary sizdi erekshe baýraıdy. Eger siz Eızenshteınniń K.Markstiń «Kapıtaly» týraly fılm túsirgisi kelgenin, S.Muqanovtyń aıaýly jary Márııamǵa aqtyq demi taýsylarda aıtqan sózin, Uly Ǵabeńniń ǵajaıyp qoltańbasyn, Aımanov ómiriniń aqtańdaq, beımálim betterin bilgińiz kelse, bul júrek jazbalary sizdiń kitap sóreńizden mindetti túrde oryn alýy kerek.

Asa kórnekti qalamger, Qazaqstannyń Eńbek Eri, KSRO Memlekettik syılyǵy­nyń laýreaty Ábdijámil Nurpeıisovti moıyn burǵyzyp, moıyndata qoıý ońaı sharýa emes. Al endi ataǵynan at úrketin dóılerińmen júre sóılesetin planetarlyq deńgeıdegi sol patrıarh-degdarǵa onyń kúndelikteri jarııalana bastaǵannan beri syrlas serigine aınaldy. Uzaq jyl­dar boıy joǵaltyp alǵan asylyn tap­qandaı balasha qýanǵanyn qaıtersiz. Sol qýanýdyń bir úzigi bylaı:

«Slýshaı, seniń myna kúndelikteriń meni baılap tastady. Osynsha keremettiń bári ishińe qalaı syıyp júrgen? Tańym bar-aý?! Men seni syrtqy nobaıyńa qarap batyr shalys bala ma deýshi edim, ol oıymnan aınydym. Seniń bula boıyń, ishiń tolǵan oı men sezim, órt eken ǵoı. Osylaı jazý qalaı bizdiń oıymyzǵa kelmegen. Sen tastama muny. Jalǵastyra ber. Men mynaý «Almaty aqshamy» kelgenshe úıge syımaı ketemin» dep Asaǵańmen uzaq sóı­lesýdi daǵdyǵa aınaldyrǵan eken abyz.

Asaǵań bul sátti de kúndeligine hattap qoıýdy umytpaıdy. Asa talǵampaz Ábeń bekerge sóz shyǵyndamaıdy. Bul bir boıyna birneshe mýza toptasqan tulǵanyń taǵy bir mýzasyna múlgigen sátten alynǵan úzdik úzindi.

«... atyǵaı Geroldten»

Al endi aqıqatty aıtýǵa kelgende betiń bar, júziń bar demeıtin birbetkeı, bilgir Belger ne dedi deseńshi.

«Gerold Belger kúndelik kitabyn berip jiberipti. «Alashtyń arysy Asekeńe, atyǵaı Geroldten» degen qoltańbasy bar. 29.12.09 kúngi jazbasynda: «keshe Asanáliniń (Á) kúndeligin oqyp shyqtym. Oıyp túsedi. Aqyldy. О́tkir. Talantty adam barlyq jaǵynan talantty. Asanáli de, Aleksandr Isaev te (Soljenısyn) rýhtary kúshti, eren jaralǵan erkekter. Taǵdyr ekeýin de aıamady. Biraq olar ekeýi de synǵan joq. Taýrattyq qaısar jandar! Meniń de jetisip júrgenim shamaly. Qaltyrap, qaýsap, ılegen qamyrdaı myj-myjy shyqqan biz beıbaqtar, olar kórgen mehnattyń júzden birin kótere alar ma edik, almas pa edik, aıta almaımyn. Mine, úlgi alamyn deseń, solardan al. Ekeýi de daraboz», dep bizdi biraz marapattap, aspandatypty. Ulty nemis, qazaqshasy tastaı. Shyndyqty shyryldatyp betke aıtatyn nemis-qazaq. Soǵys jyldarynan keıin bizdiń Baıqadamda mektepte sabaq bergen. О́te bilimdi, zerdeli azamat. «Men moıyndaıtyn úsh qazaq bar, olar: Oljas Súleımenov, Toqtar Áýbákirov, Asanáli Áshimov» deıdi.

* * *

«Belgerdiń «О́tedi ómir osylaı» atty kúndelik kitabyn oqyp bitirip, ózine telefon shalyp, iltıpat bildirdim. Máz bop qaldy. 800 jazýshynyń ishindegi jal­ǵyz nemis qoı. Qazaqshasy kóp qazaqtan kósh ilgeri. Ertisbaevty on orap ketedi. Asa joǵary bilimdi, ıntellektýal. Ger­aǵań Pýgachevaǵa yzaly, Músirepovtiń ker­bezdigin artıstızm deıdi».

«Meniń janrym – kúndelik» jarııalanyp, oqyrman yqylasyn aıryqsha aýdaryp jatqan tusta Asaǵanyń «afo­rızmderim ­taýsylyp barady, Qadyrdan qaryzǵa biraz aforızm surasam ba eken» dep kúldirgeni bar. О́zi de qysqa jazýdyń asqan sheberi, qaýyp emes, taýyp aıtylǵan sózge jany jadyraıtyn Qadaǵańa bul qaljyńdy estirtkenimizde kóńilindegi kórikti oıyn da aqtaryp salǵan edi. Mine, bylaısha:

– Asanáliniń kúndeligin oqyp otyryp, qaıdaǵy-jaıdaǵylar eske túsedi. О́te yqsham, senimdi, jınaqy jazylǵan dúnıeler. Buryn baspa júzin kórgen kitaptaryn da oqyp shyqqanmyn. Asanáli qolyna tekten tek qalam almaıdy. О́ziniń kezi kelgende, jazbaýǵa murshasy bolmaı qalǵan kezde oı tolǵaıdy. Orystyń tanymal óner tarlandary Zolotýhın, Rıazanovtardyń jazǵan kitaptaryn tushy­nyp oqyǵanym bar. Bul kúndelik jazbalar da solardan eshbir kem emes.

Jalpy, ónerdiń, óner ıeleriniń tarıhy osylaı jasalady. Bul jazbalardyń erteńgi urpaq úshin qundylyǵy erekshe ekeni anyq.

Abaıdy sahnada sırktiń qamshysy­men sabaıdy...

Rasynda da «Meniń janrym – kúndelik» ónerpazdyń óz ómiri ǵana emes, ult óne­ri­niń de tarıhy. Rýhanııat tarıhynda tek qana kúndelikter, qysqasy, qysqa jazý­men, shaǵyn oı-tolǵanystarymen, ataq­tyń aforızmderimen qalǵan tulǵalar da bolǵan.

Sóz joq, daryndy adamdar qoǵam baı­lyǵy, memleket maqtanyshy. Shyn má­nin­degi ult súıispenshiligine bólengen ult sýretkeri – halyqtyń qazynasy, baqy­ty. Asaǵańnyń kúndelikteri de tunǵan qazyna. Oqyp, kóńilińe toqyp, qajetińe jarata ber.

Kúndelik – shejire, tarıh, kórkemdik shyndyq. Ol ómirbaıan men ónerbaıan toǵy­syp, sizge aıryqsha áser syılaıtyn kóńil kúı dápteri.

Akterdiń ózegin órter bir ókinish eske túspeı turmaıdy. Stýdenttik jyldary, teatr tabaldyryǵyn endi attaǵan tusta onshaqty dápterden turatyn jazbalary qoldy bolyp, ushty-kúıli joǵaldy. Ol bir keshegi qasıetti qara shaldardyń bar kezi. Onda ákemteatrdyń bir shókimdeı shejiresi ketkeni anyq. Qaısybir joly 1977, 1979, 1982 jáne keıingi jyldary jazylǵan jazbalardy taýyp alǵanda sol ókinish azdap seıilgendeı boldy. Biz bul jolǵy áńgimede áli esh jerge usy­nylmaǵan, aldaǵy ýaqytta «Meniń janrym – kúndelik» atty kitapqa enetin sol jaz­balardaǵy qysqa qaıyrymdardy kókteı sholyp ótpekshimiz.

* * *

Qostanaı radıosynyń bas redaktory, qazaq qyzynyń ulttyq kıno týraly suraǵy unady. «Ulttyq tarıhty bilmeı, úlken mádenıetke jetpeımiz» dep kózine jas aldy. Ári qaraı sóıleı almady. Maǵan qatty áser qaldyrdy. Molodes!!!

* * *

Teatrda keıipker jasaý emes, oınaý basym bop barady.

...Abaıdy sahnada sırktiń qamshy­symen sabaıdy.

* * *

Toıdaǵy sózder úlken sahnaǵa shyǵyp ketti.

* * *

Áýezovtiń 50 tomdyǵyn qarap jatyrmyn. Muhıt.

* * *

Jamannyń aty jaqsylardy jazǵyrý­men shyǵady.

* * *

Qazir orta talanttardyń kóbeıgen kezi.

* * *

Kóngenbiz. Kónemiz.

* * *

Adam jaryq dúnıege kelgende demin ishine tartyp alyp jylaıdy eken. Dú­nıeden óterde sol demdi «ýh» dep shyǵa­rady deıdi. Bul Jan eken. Aspanǵa ushyp, deneń jer qoınyna berilgenshe kútip turady eken. Rýhtyń ólmeıtini anyq. Osyny bizdiń shala moldalar túsinbeı, laǵyp ketedi.

Bıýroǵa túsken Aımanov

Mine, osylaı, álginde bizdi áp-sátte áýrege salǵan «áıteýirge» jaýaptar áp degenshe aldymyzdan samaladaı samsap shyǵady. Asaǵań eshkimge uqsamaıtyn «strannyı» adamdardy jaqsy kóredi. Bir qasıeti eger álgi «strannyı» adamdar ­týraly bireý birdeńe dese de qabyldaı almaıdy. Báribir sol adamdy jaqsy kórýin jalǵastyra beredi. Kerisinshe ondaı tul­ǵalar týraly tamsanyp jazady. Sonyń biri surapyl Súleımenov Asqar.

Onyń mektebi «samorodok – sary altyn», qasıetti qara shaldar. Qaıda suhbat bermesin, maqala, kitap jazbasyn sóziniń bissimillásin solardan bastaýda aınyǵan kúni joq. Kúndeliginde: «...Qallekı – qazyǵym, Seraǵań – senimim, Sábıralar tunǵan meıirimim, Shákeńder shapaǵa­tym, Toqpanov pen Mámbetovter altyn qazyǵym» dep jazǵanyndaı, bul aldymen solardyń mektebin, adamgershilik akademııasyn bitirip shyqty. Búginde tulǵalyq bıiginen bir alasarmaıtyn onyń boıynda sol sańlaqtardyń rýhy lapyldap turady. Kúndeliginde sol alyptardyń bir asqary Aımanovqa aınalyp soǵyp otyrady. Bul joly jurtshylyqqa beımálim jaılardy aıtady. Aımanovtyń armanyn aıalap ótken akter onyń aldyndaǵy bir paryzyn ótegendeı «Transsibir ekspresi» fılmin túsirý jaıyn da eske alady.

«...Jaqynda Eldar Orazbaevtyń qaı­tys bolǵanyn estip, qulazyp qaldym. Shákeńniń asyrap alǵan shákirti ǵoı. Re­jısserlikke tárbıelep, balasyndaı kórdi. Ekeýmizdi uly ustazdyń eńbegin qalaı aqtaımyz degen oı kóp mazalaıtyn. Ol ómirden ótken soń jeti jyldan keıin «Atamannyń aqyryn» jalǵastyrýdy oıla­dyq. Sodan «Transsibir ekspresin» qolǵa aldyq. Arýaq qoldap túsirý prosesi qyzyqty da shabytty ótip, abyroımen aıaqtap shyqtyq. Sol azamat Amerıkaǵa emdelýge baryp, sapary sátsiz aıaqtaldy. О́miri tartysqa toly boldy».

Bul týyndyny túsirý, senimdi aqtaý da ońaıǵa túspedi. Fılmniń shym-shytyryq oqıǵaǵa qurylǵany, basqa da kórinisterdiń kórermenderdi jalyqtyrmasy anyq. Deıturǵanmen fılmge ulttyq reńk berý jaǵy da oılandyratyn. Osy ustanym Asaǵańdy alańdatyp júrdi. Eldar daryndy adam, kásibı maman. Aımanov mektebiniń úzdik túlegi. Alaıda orys tildi. Ulttyq bolmysty ashý jolynda irgeli, tapqyr izdenisterge bara bermeıdi. Osy qınalysyn Asaǵańa aqyryndap sezdiredi.

Fılmde Shadııarovtyń sheshýshi sátte poıyz vagondaryn jaǵalap kele jatatyny bar. Sol sátte uıalshaqtap otyrǵan qazaq qyzyna (N.Arynbasarova) kózi túsedi. Osy sátti tabylǵan kóriniske birdeńe jetispeı turady. Bul sát kórermendi shıryqtyrýy, shymyrlatýy kerek degen talap qoıady rejısser. Fılm jalǵasyp jatyr. Araǵa biraz ýaqyt túsedi. Kitap oqymasa tura almaıtyn akter aqyndardyń kitaptaryn aqtarady. Qolyna ǵaıyptan Qasymnyń kitaby túsedi.

– Eı, tákappar dúnıe,

Maǵan da bir qarashy.

Tanımysyń sen meni,

Men qazaqtyń balasy.

Osy bir shýmaqty oqyǵanda kókten iz­degeni jerden tabylyp, kózinen jas shy­ǵyp ketedi. Fılmniń bar túıini osy jerden tarqatylyp júre beredi. Eldar essiz qýanyshqa keneledi. Sondaı-aq Shákeńniń óz oryndaýyndaǵy «Jıyrma bes» ániniń fılmge sátti engizilýi de bir hıkaıa.

– Biz árkimge elikteýdi qoımaımyz. Bul oıymdy ulttyq rejısserlerge baǵysh­taımyn. О́zimizdi qaramaımyz. О́zimizde bardy ózgeden izdeımiz. «Keıde daladan izdegen danalyq óz úıińniń tórinde otyrady» degen ǵoı uly Muqań. О́zińnen izde, – deıdi abyz.

Osylaısha, uly ustaz aldyndaǵy pa­ryz­dyń bir mysqaly joǵary deńgeıde ótel­di. Taǵdyr-aı deımiz be, ne deımiz, sol aımańdaı alýan daryn Aımanovty da kezinde Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń bıýrosynda bıýro músheleri, belgili tulǵalar kúıeý balasyn kınoǵa túsirdi dep júndeı tútkende Dımekeńniń araǵa júrgeni de bar edi. Bul jóninde akter jańa kitabynyń «Kúıeý bala sındromy» atty taraýynda ashyp jazady.

Ǵabeń bolmaǵanda...

Aımanov. Áshimov.

Bul tandem tańǵaldyryp, tamsan­dyrǵaly qashan. Kúndelikte ótkenniń óne­­geli sátteri qamshynyń qos órimindeı óriledi. Sál sheginis jasaıyq.

О́tken ǵasyrdyń 70-jyldary ult rýha­­nııatyna qaıta órleý dáýiri bolyp endi. Basqasyn bylaı qoıǵanda Qazaq Sovet Ensıklopedııasy men «Qyz Jibek» fılmi jaryq kórdi. Manash Qozybaevtyń Dımekeńe kirip: «ensıklopedııa kim bolsa sol kire beretin qurmet taqtasy emes» dep máseleniń basyn ashyp alatyny da osy kez. Qazirgi kúnge tipten suranyp turǵan sóz ǵoı. Já, bul endi basqa gáp.

Aıtpaǵym ne? Sóz joq, «Qyz Jibek» saptyaıaqtan qaraýyl qoıǵan, erkin oılaýdan alystatyp tastaǵan tar zamanda qazaq halqynyń rýhanı ómirine zor serpilis alyp keldi. Araǵa Aıtmatovty salyp júrip, qyrǵyzdardan tartyp alǵan, Dımekeńniń qoldaýymen, Kamal kókemiz Máskeýmen eki arany shańyn shyǵaryp júrip, qııan-keski shaıqastarmen shyq­qan «Qyz Jibek» edi ǵoı bul. Oǵan qazaq­tyń ónerdegi bar elıtasy jabyldy. Qys­qa­sy, namys jeńdi. Ult namysy. Fılmge túsken akterlerdiń bári tanymal bolyp shyǵa keldi. Sonyń biri de biregeıi, árıne, Asanáli Áshimuly edi. Sol kúnderdiń bir sátin endi jazylyp bitken «Aktermin men myń ólip, myń tirilgen» atty kitabynda akter bylaı eske alady:

– «Atamannyń aqyry» – Qasym­han Shadııarov bul negizinen Dımekeńniń ıdeıasy edi. «Pravda» gazetinen be eken, Chanyshev degen chekıst týraly ocherkti oqyp unatqan. Sony Shákeń júzege asyrdy. Meniń júldyzym jandy. Aldymnan dańǵyl jol ashty. Al endi meni tanyǵan tek qana Aımanov edi deıin desem, ar jaǵynda qyltıyp «Qyz Jibek» tur ǵoı. Negizinen osy eki fılmge otyz eki jasymda qatar tústim. Bálkim, Bekejan buıyrmas pa edi, eger Ǵabeń bolmaǵanda. Bekejannyń róline N.Jantórın, Y.Noǵaıbaev, K.Ken­jetaev, Á.Moldabekov synaqqa túsken. Men de ózimshe olardan qalǵym kelmeı bir kórinis daıyndadym. Sony kórgen qaıran Ǵabeń pań kúlip: «páli, mynaý daıyn Bekejan ǵoı» demesi bar ma. Sodan bekidim de kettim.

Kezdeısoqtyq ıá, sáıkestik deımiz be, bir zamanda qazaqta teatr qurý isin qol­ǵa alǵan tusta Ǵabıt Músirepov Sháken Aıma­novty Semeıden jetelep kelip edi. Endi ara­da elý jyl ótken soń Aımanov­tyń kúıeý balasy Áshimovtyń jolyn ashyp otyr.

Iá, Ǵabeń qoldap, Sultekeńniń senimi­ne kirgen onyń halyqtyń súıispenshiligi­ne bólenip, áli kúnge tamsandyryp kele jatqan qandaı obraz jasaǵanyn endi aıtyp jatýdyń qajeti joq. О́zi aıtqan­daı, «Atamannyń aqyry», «Qyz Jibek», «Trans­sibir ekspresi» onyń trılogııa­sy­na, pasportyna aınaldy.

Bir nárse anyq. Búginde belgili degen keıbir tulǵalardyń jarnamasy jú­rip turmasa el esinen shyǵyp qalý qaýpi de bar. Bul kisi qaı zamanda da bul máse­lege bas aýyrtpaǵan, tipti máńgilik­ke she­shilip qoıǵan dese de bolady. Tanymal­dylyǵynda shek joq. Halyqtyń sheksiz súıispenshiligine bólengen tulǵa. Onyń jarnamasynyń avtory – halyq. Budan asqan baqyt bola ma!?

Ataqty rejısser Robert Andrıasıan Gaýptmannyń «Ymyrttaǵy mahabbatyn» metrge arnap qoıdy. Akterdiń sol kún­derdegi kóńil kúıin dóp basqan Mattıas Klaýzenniń asa kúrdeli bolmysyn qolyna qandaı keıipker tússe de «óltirmeı jiber­meıtin» (Á.Syǵaı) ol myń ólip, myń tirilip oınady. Sol kúnderi ákemteatr kóp jyldardan soń dúr silkindi. Reseılik ataqty rejısser Zaharov tizerlep turyp: «Siz uly ártissiz. Men eki uly akterdi bilemin. Olar osy róldi oınaǵandar – Sımanov( Peterbor), Sarev (Máskeý), úshinshisi – Siz» dedi. Áıgili Lanovoı da óziniń «Zýlaıdy kúnder» atty kitabynda osy kúrdeli keıipkerdi oınaýdy armandap ótkenin jazady.

Kezinde asa tanymal akter Kachalov Peter­bor kóshesine shyqsa júre almaı qala­dy eken. Qoly jetpegen jurt ol kóz­den tasa bop ketkenshe qol soǵyp turatyn kórinedi. Sol mádenıet bizge de jetti. «Asan­álini kórgennen tóbem kókke bir eli jetpeı, bar ekenbiz ǵoı dep qýanǵannan qol soqqym kelip ketedi» deýshi edi eldegi klastasy Oktıabr kókemiz de.

Belgili fransýz fılolsofy Dıdro: «Men halqymdy baqytty etý úshin fılosof boldym» depti.

Alashtyń Asanálisi de táńirdiń bergen aıryqsha syıynyń arqasynda ózin de, halqyn da baqytty etti. Uzaǵynan sú­ıindirgeı!

Qalı SÁRSENBAI