Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Bul derek buǵan deıin aıtyldy da, jazyldy da. Desek te, mundaǵy jádigerge balap otyrǵan gazet qıyndylaryn óz oqyrmandarymyzǵa bir dúrkin kózaıym etsek artyq bolmas. Jalpy, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan qazaq qyzdary týraly áli tolyq zerttelgen joq. Mysaly, úlken akademık-ǵalym ádebıetshi Qajym Jumalıev soǵys jyldarynda «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Maıdandaǵy qazaq qyzdary» atty maqalasynda: «Raýza Shamshatova, Ádııa Moldaǵulova (Álııa shyǵar), Erke Orazbaeva, Baıan Baıǵojına, Balsheker Ahmetova, t.b. qazaq qyzdary maıdanda erlik kórsetti. Ásirese Balsheker aǵasy óldi degen qara qaǵaz kelgen sátte-aq: – qandy qanmen jýamyn, – dedi. Maıdanǵa ketti. Balsheker qazir III Ýkraına maıdanynyń bir bólimshesinde jaýmen soǵysyp júr. О́tken jyly Qyzyl Juldyz ordenin aldy» dep jazsa, atalǵan basylymnyń 1944 jylǵy 13 maýsym kúngi sanynda starshına B.Saǵyndyqovtyń «Sanıtarka Ásııa» atty jazbasy jarııalanypty. Onda maıdan dalasynda jaraly jaýyngerlerge kómek kórsetip júrgen batysqazaqstandyq batyr qyz Ásııa Beketova týraly tebiriske toly tolǵanys aıtylǵan.
Sol sııaqty joǵarydaǵy tankishi qyzdarǵa toqtalar bolsaq, alǵash ret «Sovettik Qaraǵandy» gazetiniń 1944 jylǵy 22 tamyz kúngi sanyna medaldy serjant Topataı Júnisovtiń «Tankishi qazaq qyzdary» atty maqalasy jaryq kórgen. Maqalada áskerı tilshi: «Uly Otan úshin urystarda qazaq qyzdary da máńgi óshpes dańqqa bólenýde. Olar ózderiniń jastaryna qaramastan, soǵys tehnıkasyn meńgerip tankishi, ushqysh, atqysh jáne dańqty barlaýshy bolyp aldy. Solardyń biri – keýdesinde «Erligi úshin» medali jarqyraǵan komandır, kishi serjant Jamal Baıtasova. Jamaldy bizdiń bólimsheniń jaýyngerleri tegis biledi. Sózge sheshen, iske sheber Jamal zulym jaýǵa qarsy urystarda erliktiń, tabandylyqtyń jáne qajyrlylyqtyń úlgilerin kórsetýde» depti. Kishi serjant J.Baıtasova tank komandıri bolsa kerek. Maqalada budan bólek tankishi Kúljámıla Talqanbaeva men radıst Jámıla Beısenbaevanyń esimderi atalady. Al tórtinshi arý Kúlken Toqbergenova avtordyń sıpattaýynsha barlaýshy bolǵanǵa uqsaıdy. Sebebi ol «Orta boıly, kúlimkóz Kúlken Toqbergenova jaýdyń tylyna kirip, tankterge jol ashatyn, «til» ákeletin barlaýshy boldy. Barlaý jumystarynda komandovanıeniń tapsyrmasyn batyrlyqpen oryndaǵany úshin úsh márte nagradtalǵan» dep jazady.
Bul maqala otyz jyl ótken soń maıdanger jazýshy Qalmuqan Isabaevtyń kózine túsedi. Sóıtip, ol kisi 1974 jyly «Qazaq ádebıeti» gazetine «Qaıda eken, qaıda sol arý qyzdar?» dep maqala jazyp, izdeý salady. Tabylmaıdy. Tek qana professor Ǵ.Ábishevtiń 1968 jyly jaryq kórgen «Pod znamenem Rodıny» atta monografııasynda tankishi qyzdardyń erligi týraly az ǵana málimet bar.
Sońǵy jyldary tankishi qyzdardyń izine túsip zerttep júrgen tarıh ǵylymdarynyń doktory Záýresh Saqtaǵanova jáne maıdandaǵy qazaqstandyq qyzdar jaıly zerttep júrgen maman Dına Igsatovalardyń paıymdaýynsha, qaraǵandylyq tankishi qyzdar Lıtva jerinde qaza tapqan kórinedi.
