Baladan asqan baqyt ta, baılyq ta joq

Estý qabileti nashar jetkinshekter birqatar áleýmettik jeńildikterge muqtaj

Elbasy qazaqstandyqtardyń áleýetin ashatyn jańa múmkin­dik­terdi belgilegende bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý salalaryna erekshe mańyz berdi. Qazaqstannyń nebári eki onjyldyqta «nólden» bastap qurǵan eli, bárimiz maqtan tutatyn ortaq jemisimiz ben jeńisimiz talantty, eńbekqor, tolerantty halyqtyń arqasy ekeni, demek, kúshti de myqty memlekettiń irgesin belsendi, bilimdi jáne densaýlyǵy myqty azamattardyń quraıtyny eshqandaı talas týdyrmasa kerek. Elimizde tabys­ty bolashaǵymyzdyń negizi – halyq densaýlyǵy bárinen qymbat. Nursultan Ábishuly sol sebepti dástúrli Joldaýynda adamı kapıtaldyń sapaly ósýin, múmkindigi shekteýli azamattarǵa medısınalyq, áleýmettik, basqadaı da qyzmet kórsetýdiń qoljetimdi bolýyn, olar úshin Qazaqstan kedergisiz aımaqqa aınalýyn atap kórsetti. Iá, búgingideı jan alyp, jan berisken almaǵaıyp zamanda qol-aıaǵy balǵadaı adamdardy belsendi qoǵamdyq ómirge, paıdaly eńbekke tartý áleýmettik baǵdarlamalarǵa engizilip jatqanda joǵarydaı sanattaǵylar úshin erekshe basymdyqtardyń berilýi ábden quptarlyq. Sonda ǵana olar ózderin qoǵamnyń teń quqyly múshesi, paıdaly eńbekker retinde sezinetin bolady. Munyń el erteńi sanalatyn balǵyndarǵa da tolyq qatysy bar. Ártúrli sebepterden nemese týmysynan múgedektikke ushyraǵan balalardyń qatary elimizde jyl ótken saıyn kóbeıip kele jatqany alańdatpaı qoımaıdy. О́z qatarlastarynan bir mysqal tómendetip turǵan aıanyshty taǵdyrdy olar Alla taǵaladan surap almasa kerek. 9 aı kótergen sharanasyn jer-besikke shyr etip kelgen kúnnen bastap ystyq qushaǵyna alyp, tárbıelep, oqytyp, azamat qataryna jetkizý ananyń mindeti bolsa, qyzyǵyn kórýi de zańdy. Meni estý qabiletinen aıyrylǵan, ne nashar estıtin balalardyń ata-analarynyń «Ýlybka» balalar qaıyrymdylyq qory­nyń prezıdenti Galına Bonda­ren­konyń atyna jazǵan haty qat­ty mazasyz kúıge túsirdi. Hat ıeleri 23 sańyraý balaǵa kohlearlyq ımplantasııalyq ota jasaý arqyly estý qabileti júıesiniń zaqymdanǵan bóligi jasandy zatpen almastyrylǵanyn, nátıjesinde, estý qabiletteri jaqsaryp, sóıleýge de birshama úırenip qalǵan qýanyshtaryn bólise kelip, endigi másele kvotalyq kezektiń uzynsonarlyǵy men qulaqqa taǵylatyn arnaıy apparatty aýystyrý jáne jóndeý jaıyna tirelip turǵanyna shaǵymdanǵan. Buryndary mundaı operasııa Almatyda jasalsa, endi tek astanalyq dárigerlerge ǵana júktelgen. Tegin bolǵanymen, kvo­tany saryla kútýge týra kele­di. Árbir myń balanyń úshin­shisi osyndaı kemistikpen týatynyn eskersek, aımaqaralyq bólimsheler uıymdastyrýdyń, bolmasa Almatyda qaıta ashýdyń, mezgili jetken sııaqty. Bul – bir. Oblysta bul toptaǵy balalarmen sýrdoaýdarmashylardyń, psıhologtardyń jumys isteýi du­rys jolǵa qoıylǵany baıqa­lady. Estý qabileti nashar balalarǵa arnalǵan mektep-ınternattar men aýrýhanalarda arnaıy kabınetter qurylǵan. Osy salanyń mamany Oksana Rýdakovanyń aıtýynsha, qulaǵy múkis balalardyń sóıleýinde eleýli qıyndyqtar kezdesedi. Sol sebepti kúndelikti jattyǵýlardy esh doǵarýǵa bolmaıdy. Qulaq qurylǵylary ýaqtyly aýystyrylyp, jóndelip otyrsa, estý qabiletteriniń jaqsara túserine kúmán joq. Endi kóp jylǵy tynymsyz jumys zaıa kete me degen qaýpin de jasyrmaıdy. Bar gáp mynada bolyp tur: bala dybystardy ajyratý úshin arnaıy mamandar qulaqqa taǵatyn qurylǵylardy jarty jyl saıyn retke keltirip, durystap otyrý kerek. Sóıtse, olardy qalypqa keltiretin mamandar elimizde joq! Sol sebepti qyzyljarlyq ata-analar Reseıge, onyń ishinde Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy medısınalyq ortalyqqa qaıyrylýǵa májbúr. Apparattyń prosessory synsa, ony jóndetý quny 6-8 myń dollar turatyn kórinedi. Nemeresi úshin oıǵa da, qyrǵa da sabylyp júrgen Baqytjan Faızýlına jan kúızelisin bylaı bólisedi: – Nemeremniń 9 jasynda estý qabileti nasharlap, ota jasatýǵa týra keldi. Der kezinde kórsetilgen medısınalyq kómektiń arqasynda 80 paıyz estıtin dárejege jetti. Alaıda, apparat ornatylǵanymen, ony aýystyrý, jóndeý jaǵy Qazaqstanda oılastyrylmaǵan. Jýyrda qurylǵynyń bir bólshegin jóndetý úshin Reseıge joldap, 25 myń teńge tóledik. Kelýin 2-3 aı saryla kúttik. Mundaı jaǵdaıda qulaǵy estı bastaǵan balanyń qaıtadan sańyraý bolyp qalýy ǵajap emes. Ata-analardy osy jaıt qatty alańdatyp otyr. Jalpy, operasııadan keıingi bar aýyrtpalyqty ata-analarǵa arta salý durys emes. Úmitjan О́tenova da balasyna ota jasatqan analardyń biri. Apparattyń synǵan bólshegin jóndetý úshin Máskeýge jiberipti. Ol úshin 33 myń teńge tólegen. Balasy estip, tili jetkenshe sóılep, ońalyp kele jatqanda mynandaı oqys oqıǵa salyn sýǵa ketirgen. Qulaq qurylǵylaryn aýystyratyn, jóndeıtin ortalyq ashý, arnaıy mamandar daıarlaý sonshalyqty kúrdeli emes shyǵar deıdi aryzdanýshylar. Olar jergilikti densaýlyq, jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmalarynyń esigin qaqqanmen, óz ókilettikterine jatpaıtynyn aıtyp, shyǵaryp salǵan. Bul másele Parlament Senaty jáne Májilis depýtattarynyń, oblysqa jumys saparymen kelgen Densaýlyq saqtaý, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrleriniń nazarlaryna jetkizilgenimen, sóz júzinde qalyp otyrǵan jaıy bar. Jýyrda maskúnemderdi jáne esirtkimen ýlanǵandardy emdeıtin dárigermen áńgimelese qaldym. «Aǵaı, sizge ótirik, maǵan shyn, olardyń ómiri jumaqqa bergisiz. 4 mezgil tamaq, jatyn oryn, em-dom – bári tegin. Beıne ózderin sanatorıı-kýrortta dem alyp júrgendeı sezinedi. Mas kúıinde joǵaltyp alǵan zattaryn bizden daýlaıtyndary da joq emes. Týǵan-týystarynyń tarapynan durys qaramaısyńdar dep dúrse qoıa beretin jaıttar da kezdesedi. Jaman ádetterinen arylyp, adam qataryna qosylyp jatsa, kánekı? Qaıta oralyp jatqandary qanshama», dedi dáriger kelinshek áldekimge ókpeli únmen. Shynynda da, araq úshin aryn satyp, bar aqshasyn sarqyǵan ishkishterge kelgende myrzamyz. Keńes ýaqytynda mastyqtan aıyqtyratyn orynǵa túsken jan bir túnep shyqqany úshin jambasaqy tóleıtin. Budan keıin aıaǵyn ańdap basatyn. Osylaı jazalaý tárbıeniń bir túri bolatyn. Búginde abaqtyǵa túsken sottalýshynyń kútimine bıýdjetten jylyna 580-600 myń teńge jumsaıdy ekenbiz. Kisi qanyn moınyna júktegen qanypezer 15-20 jyl jazasyn óteý úshin qansha qarajat qajettigin esepteı berińiz. Al, dimkás balalar úshin sarańdyq tanytatynymyz qalaı? «Ýlybka» balalar qaıy­rym­dylyq qorynyń jetekshisi G.Bondarenkonyń sózine qara­ǵanda, esil ýaqytty sarp etip, júıkesin juqartyp, balasyn jetelep, shetel asýǵa májbúr ata-analar qyp-qyzyl shyǵynǵa batyp júr. Onsyz da densaýlyǵy kemis balǵyn úshin budan asqan úlken qasiret joq shyǵar. Endi ǵana saýyǵyp kele jatyp, ómirge úlken úmitpen qaraǵan kishkentaı jannyń keleshegine balta shapqanmen birdeı ǵoı. Osy másele boıynsha shyr-pyry shyǵyp, eshkimnen qaıyr bolmaǵannan keıin ol aımaq basshysy Samat Eskendirovtiń qabyldaýyna jazylǵan. Samat Saparbekuly qulaq qondyrǵylaryn jóndeý, qalpyna keltirý úshin Reseıden arnaıy mamandar shaqyrtý týraly usynysyn qoldaǵan. Mundaı bir rettik sharamen problemanyń sheshilmesi anyq. Memlekettiń sańyraý balalarǵa kohlearlyq ımplantasııa operasııasyn tegin jasaýǵa múmkindik týdyrǵany durys. Alaıda, kúrdeli ota jasaýǵa tegin kvota bóldirtýge qudireti jete tura, sheshimniń ári qaraı jartykeshtenip ketkeni túsiniksiz. Elbasy halyqqa arnaǵan Joldaýynda Úkimetten bastap jergilikti ákimderge deıingi barlyq memlekettik organdardyń múmkindigi shekteýli jandarmen jumysty kúsheıtýdi tapsyrǵany málim. Olaı bolsa, biz sóz etken máselelerdi jańa Úkimet eskerer degen úmittemiz. О́ıtkeni, baladan asqan baqyt ta, baılyq ta joq! Jaqsylyq YSQAQOV, Soltústik Qazaqstan oblysynyń qurmetti azamaty. Soltústik Qazaqstan oblysy.