О́teý aǵa Uly Jeńistiń ıisi endi sezilip jatqan 1944 jyly 1 mamyrda Qyzylorda oblysyndaǵy Aral aýdanynyń Aral tuz kombınaty eldi mekeninde dúnıege keldi. Ul balanyń ómir esigin ashqanyna qýanbaıtyn qazaq bar ma! Sol kúni qońyr tirlikpen kún keship jatqan qarasha aýyldyń eńsesi ájeptáýir kóterilip qaldy. Soǵystan taǵy bir azamat elge aman oralǵandaı sezindi. Jańa týǵan náresteni estı salysymen bir-birinen súıinshi surap, qaýqyldasyp, sharshaǵandaryn umytyp, qoldaǵy bar shashýlaryn Ilıash pen Zıbıranyń úıine ala júgirdi. Bári «Ulyńnyń baýy berik, ǵumyry uzaq bolsyn!» degen tilekpen máre-sáre bolyp, shildehanada bas qosty.
Bul kez Araldyń da Keńes Odaǵynda kemeri tasyp turǵan kemeldi shaǵy edi. Araldaǵy balyq zaýyty teńizden 10-nan astam ónim túrin óndirip, búkil Odaqty baǵaly azyqpen qamtamasyz etip otyrdy. Aral teńiziniń syrtqy jaǵalaýy da neshe túrli ań-qustarymen qazynaly bolatyn. Qulan da, jezkıik te, aqbóken de jele jortqan. Sáýir túsip, kún jylyǵannan teńiz jaǵalaýy qıqýlasqan bazarly quspen jarasym tabatyn. Qazir «Qyzyl kitapqa» jazylǵan arshyn tós aqqýlar, mańmańger aqqazdar, aq kúmisteı qanatty shaǵalalar, basqa da ár tektes qus tóreleri sol ýaqytta teńizde emin-erkin saırandap, saltanat quratyn.
Sol kúni qaı jaqtan ushyp kele jatqany belgisiz, dál Ilıash úıiniń tóbesinen tyraýlaı ushyp, top-tobymen tyrnalar kerýeni ótti. Muny aýyldaǵy bir qarııa jaqsylyqqa joryp, «Myna Ilıashtyń uly Alla qalasa, nesibesi erekshe mol ári qaıyrymdy, bedeldi azamat bolady» dep yrymdady...
Bir jyldan soń kópten kútken Jeńis te jetti. Soǵystan turalaǵan halyq eńselerin túsirmeı, qońyrqaı tirlikterin jalǵastyryp jatty.
Mańdaıdaǵy taǵdyr shyǵar, О́teý de ákeden erte aıyryldy. О́tegen aǵasy, Fatıma ápkesi, Omar inisi tórteýi bir uıanyń balapanyndaı anasynyń qasyna toptasyp, bir-birine qamqor bolyp ósti. Qozy óristetti, buzaý baqty, balyq aýlady. Qum saǵyz shaınap, sekseýildiń sheker almasyn jedi. Qyzyl jyńǵyldyń kóleńkesinde kesirtke men eshkiemer ustap, qum jylanmen de, sý jylanmen de oıynshyqtaı oınady.Qysqasy, týǵan jerdiń tabıǵatymen tynystap, tel ósti. Oınap júrip, eńbek etti, oqydy. Osylaısha orta mektepti bitirip, oqýǵa túsýge de talap qyldy. Týǵan aýyldan tuńǵysh alystap uzap shyǵýy Pavlodar ındýstrııalyq ınstıtýtynyń ınjenerlik-mehanıka fakýltetine oqýǵa túsken 1962 jyly bolatyn.
Bes jyl ınstıtýtta oqyǵan jas jigit endi elge qaıta oralyp, Aral tuz kombınatynda ózi tańdaǵan mamandyǵymen qyzmet ete almaıtynyn, tipti keıin teńizdiń sýy tartylyp ketetinin sezgen joq edi. Ýaqyt tegershigi basqasha aınaldy.
1968 jyly Pavlodar ındýstrııalyq ınstıtýtyn ınjener-mehanık mamandyǵy boıynsha bitirip, qolyna dıplom alǵan 24 jastaǵy О́teý Kenjeev Arqalyq qalasyna jumysqa jiberildi.
Mine, sóıtip О́teý aǵa eńbek jolyn Arqa tósindegi Arqalyqqa kelip avtokólik paıdalaný kásipornynda garaj meńgerýshisi, odan keıin aǵa ınjener bolyp bastady. Bir jyldan soń Pavlodarda ınstıtýtta oqyp júrgende kóńili jarasqan Qalımash Hakimqyzymen úılenip, otaý qurdy. Biri tehnıkalyq-kólik salasynda, ekinshisi bilim salasynda qyzmet istedi.
Kóp uzamaı 1970 jyly Torǵaı oblysy ashylyp, Arqalyq aımaq ortalyǵyna aınaldy. Mundaǵy jergilikti boksıt keninen alıýmınıı óndirý úshin Pavlodarǵa óńdeýge jiberilip, óńirde san salaly sharýalar qanat jaıdy.
Torǵaı oblysynda tehnıkalyq-kólik salasynyń barlyq jumysyna О́.Kenjeev óz qoltańbasyn qaldyrdy. Qyzmetin aǵa ınjenerlikten bastaǵan ol avtokólik kásipornynda dırektor, odan ári Arqalyq avtobýs parkiniń meńgerýshisi, Jańadala aýdanynyń «Qazselhoztehnıka» basqarmasynyń bastyǵy tárizdi ózine júktelgen ózge de jaýapty mindetterdi abyroımen atqardy. 1996 jyly Almatyǵa qonys aýdaryp, kúni búginge deıin jeke kásipkerlikpen aınalysyp keledi.
Jaqsy aǵanyń jary Qalımash ta ózine saı shyqty. Erimen 45 jyl otasqan ýaqyt ishinde kezdesken qýanyshpen qatar, qıyndyqty da qaıyspaı kóteristi. Sonyń bir mysalyn keltirsek, О́teý aǵanyń týǵan baýyry О́tegen, artynsha jeńgesi Kúlhan qaıtys bolyp, aýylda shúpirlegen shúregeıdeı tórt balasy jetimdik qamytyn kıdi. О́teý aǵa qatty qınaldy. Jeńgeı jarynyń qınalysyn jaqsy túsindi.
– О́zimizge alyp keleıik, balalarymyzben birge ósireıik, sen alań bolma, – dedi Qalımash sonda. Budan keıin de ápkesiniń bes balasyn qaraýlaryna aldy. Aǵa men ápkeniń urpaqtaryna erli-zaıyptylar ózderiniń perzentteri Lázzatqa, Armanǵa, Erlanǵa kórsetkendeı ystyq peıilderin aıamady.Olar da oqydy, joǵary bilim aldy. Qazir bári de balaly-shaǵaly.
Torǵaı oblysynda kóp jyldar ustaz bolǵan Qalımash jeńgeı bilim berý salasynda jetken jetistigi úshin «Qazaq KSR-niń bilim úzdigi» ataǵyna ıe boldy. Al Almatyda AHAJ bólimin basqardy.
Jany jaısań aǵa, mine kemel jasqa shyqty. Júris-turysy shıraq. Úlken-kishige árdaıym meıirim shýaǵy tógilip, aýzynan «aınalaıyn» sózi túspeıdi. Iá, biz de oǵan shattyq tileıik. О́ıtkeni, ol soǵan ábden laıyq áziz aǵa.
О́ris IаShÚKIRQYZY.
ASTANA.
