Maralshylar men omartashylar baılanysy bekı tústi

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Reseı Federasııasynyń sýbektilerimen shekaralas bolýy óńirdegi agroónerkásip kesheni salasyndaǵy baılanystardy damytýǵa sebin tıgizip otyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, sońǵy jyldary aýyl sharýashylyǵyndaǵy óńiraralyq ózara qarym-qatynastardyń irgetasy Keden odaǵy sheńberi aıasynda bekı tústi. Bul rette agroónerkásip keshenderin óndiristik, ekonomıkalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq baǵytta damytý kózdelgen. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Zıpa Temir­bekovanyń aıtýynsha, Shyǵys óńiri men Keden odaǵy elderiniń sýbekti­leri ara­synda 18 memorandým men keli­sim­shart ja­salǵan. Onyń ishinde mal sha­rýa­shylyǵynda 5 memorandým men 9 kelisim­shartqa qol jetkizilse, agrokeshendi ǵyly­mı turǵydan damytý oraıynda 4 memorandým men kelisimshartqa qol qoıyldy. Ekijaqty kelisimderge sáıkes, 2011 – 2013 jyldary oblystyń aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshiler Reseıden jalpy quny 430 mıllıon teńgege 1 311 bas «Gereford» jáne «Qazaq aqbas sıyry» asyl tuqymdy iri qarasyn ákeldi. Al ótken jyly Reseıdiń Altaı aıma­ǵyna shyǵysqazaqstandyqtar 25 mıllıon teńgege 3 myńnan astam ara paketi men ónimin eksporttady. Reseılik omartashylardan 6 mıllıon teńgege bal quıýǵa arnalǵan ydystar satyp alyndy. Aıta ketý kerek, Reseıdiń Sibir ólkesi men Shyǵys Qazaqstan arasyndaǵy maral sharýashylyǵyn damytý sheńberinde 3 memorandým bekitilgen bolatyn. Eki eldiń maralshylar qaýymdastyǵy arasyndaǵy áriptestikti damytý týraly memorandýmǵa sáıkes, Altaı mal sharýashylyǵy ǵyly­mı-zertteý ınstıtýtynyń mamandary men shyǵysqazaqstandyq ǵalymdar maral sharýashylyǵy salasyn jetildirýge baǵyttalǵan ádistemelik nusqaýlyqtar shyǵardy. Sondaı-aq Altaı aımaǵynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýtynan kelgen oqytýshylar men ǵylymı qyzmetkerler shyǵyzqazaqstandyq maralshylardy qaı­ta daıarlaý kýrstarynan ótkizip, tájirıbelerimen bólisti. Keıingi jyldary Altaı aımaǵynyń «Pantoproekt» JShS men Shyǵys Qazaq­stannyń «Pantymen emdeý ortalyǵy» JShS jetekshileri arasyndaǵy áriptestik týraly memorandýmǵa sáıkes jumystar júrgizilýde. Qazirgi kezde maralshylar panty ónimderi negizinde bıologııalyq bel­sendi qospalardyń jańa túrlerin da­ıyn­daý ústinde. Ulan aýdanyndaǵy «Bag­ratıon» sharýa qojalyǵy Altaı aıma­­­ǵy­nan 5 asyl tuqymdy buǵy satyp alyp, maral sharýashylyǵyn asyldandyrýda tu­raqty tájirıbe almasýdy jolǵa qoıyp otyr. Bıyl tamyz aıynda О́skemende búkil­álemdik maralshylar kongresin ótkizý josparlanǵan. Oǵan Qazaqstan, Reseı, Koreıa jáne Jańa Zelandııa maralshylary qatysady dep kútilýde. Sonymen birge, Barnaýl qalasyndaǵy Baý-baqsha ǵylymı-zertteý ınstıtýty men oblystyń Aýyl sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty arasyndaǵy áriptestik aıasynda Sibir ólkesinen jemis-jıdek daqyldarynyń kóshetteri jetkizildi. Onyń ishinde búldirgenniń 19 túri, qaraqattyń 11 túri, tańqýraıdyń 9 jáne qarlyǵan butasynyń 3 túri bar. О́tken jyly alǵashqy túsimin bergen jemis aǵashtarynan 777 kılo ónim jınalǵan eken. Glýbokoe aýdanyndaǵy «Maıly da­qyldar» elıtaly tuqym sharýashylyǵy da ótken jyly Reseıden jazdyq bıdaı, asburshaq jáne arpa tuqymdaryn ákelip, sharýashylyqtyń tuqymdyq alqaptaryna septi. Bul elimizdiń elıtalyq astyq tuqymyna qol jetkizýine múmkindik bermek. Máselen, «Altaılyq 325» atty bıdaı – 350, «Ombylyq 18» bıdaıy – 747, «Varıag» asburshaǵy – 100 jáne «ombylyq 87» arpasy  600 tonnaǵa jetti. Iskerlik baılanystardy arttyrý maq­satynda túrli jármeńke, kórmeler men festıvalder, ekonomıkalyq forýmdar uıymdastyrylyp keledi. Byltyr Qazaqstannyń 8 oblysy men Reseı jáne Mońǵolııa elderi qatysqan «Shyńǵystaý – 2013» mal sharýashylyǵy kórme-jár­meń­kesi ótkenin jazǵan bolatynbyz. Onda jalpy somasy 1 mıllıard teńgege jýyq mal satyldy. Sondaı-aq, О́skemende ótken jyly halyqaralyq bal festıvali tórtinshi márte uıymdastyryldy. Reseı men Belorýssııa jáne birqatar shetelderden kelgen omartashylar ara sharýashylyǵyn damytýdyń máselelerin talqylaǵan jıyn ótkizip, ózara biliktilik almasqan bolatyn. Keden odaǵy sheńberindegi agroóner­kásip kesheniniń eksporttyq áleýeti 2013 jyly eki jarym esege ulǵaıyp, 17052,7 myń AQSh dollaryn qurady. Eksporttyq ónimderdiń negizin astyq, sút ónimderi, ósimdik maıy, un men jarma jáne et ónimderi qurap otyr. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy.